Trả lời ngắn: Chưa có bằng chứng đáng tin cho thấy Chasteberry (Vitex agnus-castus, quả trinh nữ) làm giảm testosterone hoặc ham muốn ở nam giới. Một thử nghiệm nhỏ, kéo dài 14 ngày ở 20 nam khỏe mạnh không ghi nhận thay đổi testosterone, LH hay FSH; nghiên cứu không đo ham muốn hoặc chức năng tình dục [1]. Vì mẫu nghiên cứu nhỏ, ngắn và dùng một chiết xuất cụ thể, kết quả này cũng không chứng minh mọi sản phẩm Chasteberry đều an toàn hoặc không ảnh hưởng hormone.
Tên “Chasteberry” đôi khi được quảng cáo như thảo dược làm giảm ham muốn vì một truyền thuyết lịch sử về các tu sĩ. Câu chuyện đó không phải bằng chứng lâm sàng. Mặt khác, các nghiên cứu thường được nhắc đến về Chasteberry chủ yếu liên quan triệu chứng tiền kinh nguyệt ở phụ nữ, chứ không kiểm tra ham muốn nam giới [2, 3]. Do vậy, không nên suy ra tác dụng tình dục từ tên gọi, cơ chế giả định hoặc trải nghiệm truyền miệng.
Chasteberry là cây gì và vì sao có tin đồn về ham muốn?
Chasteberry là quả của cây Vitex agnus-castus, còn gọi chaste tree, monk’s pepper hoặc vitex. Đây không phải cây trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium) của Việt Nam; hai tên dễ gây nhầm nhưng là các loài hoàn toàn khác nhau. Sản phẩm bán dưới dạng quả khô, bột, viên hoặc chiết xuất, và thành phần có thể khác theo bộ phận cây, dung môi chiết, tỷ lệ chiết xuất và cách chuẩn hóa [3, 4].
NCCIH cho biết quả này từng được dùng theo truyền thống cho nhiều mục đích, và hiện được tiếp thị chủ yếu cho hội chứng tiền kinh nguyệt, đau căng ngực theo chu kỳ, vô sinh hoặc triệu chứng mãn kinh. Trung tâm cũng nhắc đến truyền thuyết thời Trung cổ rằng loại cây này có thể làm giảm ham muốn ở các tu sĩ; lịch sử sử dụng không thay thế thử nghiệm trên người [3].
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và tài liệu dược liệu thảo luận khả năng tác động lên hệ dopamine hoặc prolactin. Cơ chế sinh học khả dĩ không đủ để kết luận một sản phẩm uống vào sẽ làm giảm testosterone, mất ham muốn hoặc gây rối loạn cương. Muốn trả lời các câu hỏi đó cần nghiên cứu ở nam giới đo trực tiếp hormone và kết quả tình dục bằng thiết kế phù hợp.
Thử nghiệm trực tiếp ở nam giới phát hiện điều gì?
Thử nghiệm đối chứng giả dược được công bố năm 1996 tuyển 20 nam giới khỏe mạnh. Người tham gia dùng một chiết xuất Chasteberry có tên BP1095E1 ở các liều nghiên cứu 120, 240 hoặc 480 mg mỗi ngày trong những giai đoạn ngắn; tổng thời gian theo dõi là 14 ngày. Nhóm nghiên cứu đánh giá prolactin, testosterone, LH, FSH cùng một số chỉ số an toàn [1].
Trong nghiên cứu đó, không thấy ảnh hưởng lên testosterone, LH hoặc FSH. Prolactin có thay đổi theo liều theo hướng không đồng nhất: mức thấp nhất làm tăng tiết trong hồ sơ 24 giờ, còn các liều cao hơn cho thấy giảm nhẹ [1]. Đây là thay đổi của một chỉ dấu trong nghiên cứu nhỏ, không chứng minh hiệu quả điều trị hay tác động lên ham muốn. Nghiên cứu không đo ham muốn chủ quan, hoạt động tình dục, cương dương, chất lượng tinh trùng hoặc khả năng sinh sản.
Cần giữ giới hạn diễn giải ở đây. Hai mươi người không đủ để phát hiện mọi tác dụng không mong muốn hiếm gặp; 14 ngày không trả lời được điều gì xảy ra khi dùng nhiều tháng. Kết quả của một chiết xuất chuẩn hóa cũng không thể chuyển thẳng sang mọi sản phẩm thương mại có thành phần, liều và chất lượng khác nhau. Vì thế, kết luận đúng là “chưa có tín hiệu giảm testosterone trong thử nghiệm nhỏ này”, chứ không phải “Chasteberry đã được chứng minh an toàn tuyệt đối cho nam giới”.
Ham muốn tình dục có bị ảnh hưởng không?
Chưa thể kết luận. Thử nghiệm trực tiếp nói trên không đánh giá ham muốn; một số nghiên cứu khác về Chasteberry tập trung vào triệu chứng chu kỳ kinh nguyệt hoặc prolactin, chứ không phải nam giới và chức năng tình dục [1–3]. Hiện thiếu thử nghiệm lâm sàng đủ quy mô, thời gian và thiết kế để xác định Chasteberry làm tăng, giảm hay không ảnh hưởng ham muốn ở nam giới.
Ham muốn còn chịu ảnh hưởng của giấc ngủ, tâm trạng, mối quan hệ, đau hoặc bệnh mạn tính, rượu và thuốc; testosterone chỉ là một trong nhiều yếu tố. Một thay đổi ham muốn sau khi dùng thực phẩm bổ sung không tự chứng minh sản phẩm gây ra thay đổi đó. Tương tự, cảm giác ham muốn thấp không đủ để tự chẩn đoán testosterone thấp.
Nếu tình trạng giảm ham muốn kéo dài, gây lo lắng hoặc đi kèm rối loạn cương, mệt mỏi bất thường hay khó có con, nên trao đổi với bác sĩ. Đánh giá có thể cần xem xét bệnh nền, thuốc, giấc ngủ và xét nghiệm phù hợp. Không nên dùng Chasteberry hoặc một sản phẩm “cân bằng hormone” để trì hoãn việc tìm nguyên nhân.
An toàn và tương tác cần lưu ý
Nghiên cứu Chasteberry về an toàn chủ yếu được thực hiện ở phụ nữ và với các chế phẩm xác định. Một tổng quan về tác dụng không mong muốn ghi nhận những biểu hiện được báo cáo như buồn nôn, đau đầu, khó chịu tiêu hóa, phát ban hoặc thay đổi kinh nguyệt; tác giả nhấn mạnh cần nghiên cứu an toàn chặt chẽ hơn [5]. Các tần suất này không thể dùng để dự đoán chính xác nguy cơ ở nam giới.
Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) cho biết cơ chế của quả Chasteberry chưa được giải thích đầy đủ. Do tác động dopaminergic và estrogen có thể có, tương tác với thuốc chủ vận hoặc đối kháng dopamine, estrogen và thuốc kháng estrogen không thể loại trừ [4]. Người đang dùng thuốc điều trị Parkinson, thuốc chống loạn thần hoặc thuốc nội tiết nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng.
Cảnh báo của Cơ quan Quản lý Sản phẩm Trị liệu Úc (TGA) tập trung vào khả năng tương tác với thuốc tránh thai nội tiết và một số thuốc tác động lên dopamine; cơ quan này lưu ý bằng chứng về mức độ tương tác còn hạn chế [6]. Đây không phải bằng chứng về giảm testosterone ở nam, nhưng là lý do không nên xem thảo dược là “không tương tác”. Hãy khai báo đầy đủ sản phẩm bổ sung cho nhân viên y tế, đặc biệt khi đang dùng thuốc kê đơn.
Chất lượng sản phẩm cũng là vấn đề riêng. Tên chung “Chasteberry” không bảo đảm hàm lượng hoạt chất, độ tinh khiết hoặc tính tương đương giữa các chế phẩm. Tránh sản phẩm hứa hẹn “tăng phong độ”, “điều hòa testosterone” hoặc kết quả nhanh nhưng không nêu thành phần và nguồn kiểm định. Nếu sau khi dùng có phát ban, sưng mặt, khó thở, chóng mặt nặng hoặc triệu chứng bất thường, ngừng sản phẩm và tìm chăm sóc y tế phù hợp.
Nếu đang cân nhắc uống Chasteberry
Hãy bắt đầu bằng mục tiêu cụ thể. Nếu mục tiêu là tăng testosterone, tăng ham muốn hoặc cải thiện khả năng sinh sản, Chasteberry chưa có bằng chứng đủ để khuyến nghị. Không tự dùng hormone hay thực phẩm bổ sung để điều trị một xét nghiệm bất thường khi chưa được đánh giá. Nếu đang sử dụng thuốc ảnh hưởng hệ dopamine, thuốc nội tiết hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính, hỏi chuyên gia y tế và đưa theo nhãn sản phẩm để kiểm tra.
Đừng nhầm thông tin về Vitex agnus-castus với cây trinh nữ hoàng cung, và đừng áp dụng dữ liệu từ phụ nữ bị triệu chứng tiền kinh nguyệt cho nam giới. Cũng không nên suy từ nghiên cứu trên động vật, tế bào hoặc giả thuyết về prolactin sang kết quả ham muốn ở người.
Các sản phẩm bổ sung dành cho sinh lý nam cũng có thể chứa nhiều thành phần hoặc chất cấm không khai báo. Xem thêm bài thảo dược tăng cường sinh lý: bằng chứng và nguy cơ thuốc ẩn để hiểu cách đọc lời quảng cáo và vì sao thành phần “tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn.
Kết luận
Hiện chưa có bằng chứng tốt cho thấy Chasteberry làm giảm testosterone hoặc ham muốn ở nam giới. Một thử nghiệm nhỏ kéo dài 14 ngày không ghi nhận thay đổi testosterone, LH hay FSH, nhưng không đo ham muốn và không thể đại diện cho mọi sản phẩm hoặc cách dùng. Dữ liệu nam giới còn rất ít; phần lớn nghiên cứu Chasteberry tập trung vào phụ nữ.
Vì vậy, không nên dùng Chasteberry như thuốc hạ testosterone, thuốc tăng ham muốn hay phương pháp điều trị rối loạn tình dục. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc đang dùng thuốc nội tiết/ảnh hưởng dopamine, trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng thực phẩm bổ sung.








