Ăn ít carbohydrate có làm testosterone tăng hay giảm? Câu trả lời hiện nay là chưa có một kết luận áp dụng cho mọi nam giới. Một tổng quan hệ thống về 27 nghiên cứu ở nam giới khỏe mạnh cho thấy chế độ low-carb giàu protein (protein chiếm ít nhất 35% năng lượng) liên quan mức testosterone thấp hơn trong các thử nghiệm được gộp; nhóm low-carb có lượng protein vừa phải không cho thấy thay đổi nhất quán [1]. Đây là dữ liệu nhỏ, không đồng nhất và không chứng minh mọi chế độ giảm carb đều gây thiếu hụt hormone.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên rất nhỏ ở nam giới mắc hội chứng chuyển hóa và testosterone thấp lại ghi nhận chỉ số hormone cải thiện sau ba tháng ăn ít carbohydrate. Kết quả này không thể khái quát sang nam giới khỏe mạnh: chỉ 18 người hoàn tất thử nghiệm, thời gian ngắn, và nhóm ăn low-carb đồng thời thay đổi tỷ lệ protein, chất béo cùng thành phần bữa ăn [2]. Bằng chứng quan sát đại diện rộng cũng rất thiếu: trong một phân tích dữ liệu NHANES của 3.128 nam giới, chỉ hai người đáp ứng tiêu chí low-carb mà nghiên cứu dùng, nên tác giả không thể phân tích riêng nhóm này [3].
Vì vậy, low-carb không phải phương pháp đã được chứng minh để tăng testosterone, cũng chưa thể gọi là nguyên nhân chắc chắn làm giảm hormone ở mọi người. Tỷ lệ protein và chất béo, lượng năng lượng, mục tiêu giảm cân, tình trạng chuyển hóa, thời gian ăn và đặc điểm người tham gia đều có thể làm kết quả khác nhau. Testosterone trong máu cũng không tự cho biết ham muốn, khả năng cương, chất lượng tinh trùng hay khả năng có con.
Low-carb nghĩa là gì trong các nghiên cứu?
“Low-carb” không có một định nghĩa duy nhất dùng trong mọi thử nghiệm. Tổng quan năm 2022 về hormone nam chọn các nghiên cứu có mức carbohydrate không quá 35% tổng năng lượng [1]. Một thử nghiệm ở nam giới mắc hội chứng chuyển hóa yêu cầu carbohydrate khoảng 25–30% năng lượng [2]. Cách cắt giảm, tổng năng lượng, lượng đạm, loại chất béo và thời gian can thiệp vì vậy không giống nhau.
Tên chế độ ăn cũng không mô tả đầy đủ khẩu phần. Hai người cùng giảm bánh mì, cơm hoặc đường có thể ăn rất khác: một người thay bằng cá, trứng, đậu phụ, rau, hạt và dầu thực vật; người khác tăng nhiều thịt chế biến, bơ hoặc thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Sự khác nhau này có ý nghĩa đối với sức khỏe tổng thể, nhưng các nghiên cứu testosterone hiện có chưa đủ để xác định một tỷ lệ carbohydrate tối ưu cho hormone nam.
Khi đọc kết quả, cần xem nhóm được nghiên cứu là ai, họ ăn gì thay phần carbohydrate đã giảm, năng lượng có bị hạn chế hay không, và hormone được đo lúc nào. Nếu nhiều yếu tố thay đổi đồng thời, không thể quy toàn bộ kết quả cho riêng carbohydrate.
Tổng quan về low-carb và testosterone nói gì?
Tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2022 tổng hợp 27 nghiên cứu với 309 nam giới trưởng thành khỏe mạnh [1]. Nhóm tác giả phân tích cả thời gian can thiệp và tỷ lệ protein trong khẩu phần. Trong các thử nghiệm ngắn dưới ba tuần, low-carb đi kèm mức cortisol lúc nghỉ tăng vừa phải. Với chế độ low-carb nhưng protein dưới 35% năng lượng, tổng quan không tìm thấy ảnh hưởng nhất quán lên testosterone toàn phần lúc nghỉ.
Ở các nghiên cứu mà protein chiếm từ 35% năng lượng trở lên, testosterone lúc nghỉ và sau vận động thấp hơn trong phân tích gộp. Ước tính thay đổi testosterone lúc nghỉ khoảng −5,23 nmol/L so với chế độ đối chứng [1]. Đây là kết quả của một nhóm nghiên cứu cụ thể, không phải ngưỡng được chứng minh để tự xây dựng thực đơn. Con số gộp cũng không cho biết mỗi người sẽ thay đổi bao nhiêu, có triệu chứng hay không, hoặc tác động có kéo dài sau khi ngừng chế độ ăn hay không.
Tổng quan dựa trên các thử nghiệm nhỏ và khác nhau về thiết kế. Các nghiên cứu đánh giá hormone thường không được thiết kế để đo khả năng sinh sản, ham muốn hoặc chẩn đoán suy sinh dục. Một mức trung bình thay đổi trong nhóm không đồng nghĩa tất cả người tham gia đều có cùng phản ứng. Kết quả này gợi ý cần lưu ý thành phần khẩu phần, đặc biệt chế độ đồng thời rất ít carbohydrate và rất giàu protein; nó chưa đủ để khuyên mọi nam giới tránh low-carb.
Vì sao một thử nghiệm nhỏ lại thấy testosterone tăng?
Thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2023 tuyển nam giới mắc hội chứng chuyển hóa và testosterone thấp. Sau phân nhóm, 12 người thuộc nhánh low-carb và sáu người ở nhánh đối chứng hoàn tất ba tháng theo dõi. Nhánh can thiệp ăn khoảng 25–30% năng lượng từ carbohydrate, đồng thời tăng tỷ lệ protein và chất béo. Tác giả báo cáo testosterone toàn phần, testosterone tự do tính toán và điểm số chức năng cương cải thiện trong nhóm can thiệp [2].
Đây là tín hiệu đáng nghiên cứu tiếp, nhưng cỡ mẫu 18 người hoàn tất quá nhỏ để đưa ra kết luận chắc chắn. Thử nghiệm mở, thời gian ngắn và tuyển một nhóm bệnh nhân cụ thể; các thay đổi trong khẩu phần xảy ra cùng lúc nên không thể phân lập tác động riêng của carbohydrate, giảm cân hay thành phần khác. Điểm số cải thiện trong một nhóm nhỏ cũng không chứng minh chế độ này điều trị rối loạn cương hoặc thay thế chăm sóc y tế.
Hai nguồn bằng chứng không nhất thiết mâu thuẫn trực tiếp. Tổng quan năm 2022 tập trung vào nam giới khỏe mạnh và phân nhóm theo lượng protein; thử nghiệm năm 2023 nghiên cứu người có hội chứng chuyển hóa và testosterone thấp. Khác biệt sức khỏe ban đầu, khẩu phần nền, thay đổi cân nặng, thiết kế và số người tham gia có thể tạo ra kết quả khác nhau. Cần các thử nghiệm lớn hơn, dài hơn, kiểm soát tốt năng lượng và thành phần thực phẩm để biết nhóm nào có thể hưởng lợi hoặc bất lợi.
Dữ liệu ngoài thử nghiệm còn rất hạn chế
Một nghiên cứu cắt ngang dùng dữ liệu NHANES khảo sát 3.128 nam giới tại Hoa Kỳ và so sánh một số kiểu ăn phổ biến với testosterone huyết thanh [3]. Chỉ hai người trong mẫu đáp ứng định nghĩa low-carb của nhóm nghiên cứu; số lượng này không đủ để phân tích một cách đáng tin cậy. Điều đó cho thấy một giới hạn thực tế: dữ liệu quan sát quy mô lớn hiện không trả lời tốt câu hỏi về low-carb và testosterone.
Nghiên cứu cũng không thể chứng minh nhân quả. Người chọn một kiểu ăn có thể khác nhau về tuổi, cân nặng, sức khỏe, thuốc, vận động và nhiều yếu tố khác. Không nên lấy kết quả của chế độ ăn khác trong cùng nghiên cứu rồi suy ra tác động của low-carb, vì nhóm low-carb gần như không có dữ liệu để so sánh.
Một phân tích gộp năm 2025 so sánh chế độ ít chất béo với chế độ nhiều chất béo trong 11 thử nghiệm, tổng cộng 888 người trưởng thành. Kết quả không cho thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê về các hormone sinh dục được đánh giá, gồm testosterone; tác giả đồng thời xếp độ chắc chắn bằng chứng còn thấp do ít nghiên cứu [4]. Đây không phải nghiên cứu trực tiếp về low-carb, bởi giảm carbohydrate không đồng nghĩa với tăng chất béo trong mọi khẩu phần. Nguồn này chủ yếu nhắc rằng không nên suy luận đơn giản rằng ăn thêm chất béo chắc chắn làm testosterone tăng.
Testosterone thay đổi có đồng nghĩa chức năng tình dục thay đổi?
Không thể kết luận chỉ từ xét nghiệm. Các nghiên cứu low-carb được nhắc đến chủ yếu đo nồng độ hormone; một thử nghiệm nhỏ ở người có hội chứng chuyển hóa còn đo điểm số chức năng cương, nhưng chưa đủ để khẳng định hiệu quả lâm sàng bền vững [1, 2]. Các kết quả này không chứng minh low-carb làm tăng khả năng sinh sản, chất lượng tinh trùng, ham muốn hoặc tỷ lệ có thai.
Testosterone có thể biến thiên theo thời điểm lấy máu, tình trạng sức khỏe và phương pháp xét nghiệm. Hướng dẫn của Hội Nội tiết Hoa Kỳ khuyến nghị chỉ chẩn đoán suy sinh dục khi có triệu chứng hoặc dấu hiệu phù hợp và nồng độ testosterone thấp rõ ràng, lặp lại; xét nghiệm xác nhận nên lấy vào buổi sáng khi nhịn ăn [5]. Một kết quả đơn lẻ hoặc một thay đổi trung bình từ nghiên cứu dinh dưỡng không đủ để tự chẩn đoán.
Nếu có giảm ham muốn kéo dài, rối loạn cương, mệt mỏi không giải thích được hoặc đang lo ngại khả năng sinh sản, hãy trao đổi với nhân viên y tế. Bác sĩ có thể xem xét bệnh sử, thuốc đang dùng, giấc ngủ, sức khỏe chuyển hóa và những nguyên nhân khác trước khi chỉ định đánh giá. Không tự dùng testosterone hoặc sản phẩm quảng cáo “tăng hormone”; testosterone ngoại sinh có thể ảnh hưởng quá trình tạo tinh trùng và không phù hợp với người đang mong con [5].
Nếu đang cân nhắc chế độ low-carb
Hiện không có tỷ lệ carbohydrate hay thực đơn low-carb nào được chứng minh là tối ưu testosterone cho tất cả nam giới. Nếu cân nhắc thay đổi chế độ ăn, nên quan tâm chất lượng tổng thể của khẩu phần và lý do lựa chọn, thay vì theo đuổi một chỉ số hormone chưa được chứng minh sẽ cải thiện. Giảm carbohydrate không đồng nghĩa cần loại bỏ hoàn toàn ngũ cốc nguyên hạt, rau, đậu hoặc trái cây; nhu cầu và khả năng dung nạp khác nhau giữa từng người.
Đặc biệt, tổng quan năm 2022 đặt ra câu hỏi về các chế độ low-carb đồng thời rất giàu protein, nhưng không cung cấp căn cứ để tự đặt một ngưỡng protein điều trị [1]. Người có bệnh thận, đái tháo đường đang dùng thuốc, bệnh lý mạn tính hoặc đang điều trị hiếm muộn nên trao đổi với chuyên gia phù hợp trước khi thay đổi mạnh khẩu phần. Người tập luyện cũng cần xem xét tổng năng lượng và khả năng phục hồi, thay vì chỉ nhìn lượng carbohydrate.
Một chế độ ăn có thể hỗ trợ mục tiêu cân nặng hoặc chuyển hóa mà không phải là điều trị testosterone. Nếu đang theo dõi hormone, hãy giữ cách đo và thời điểm lấy mẫu theo hướng dẫn lâm sàng; không tự so sánh các xét nghiệm thực hiện trong điều kiện khác nhau. Người quan tâm đến một kiểu ăn theo giờ có thể đọc thêm bằng chứng về nhịn ăn 16:8 và testosterone ở nam giới; đây là câu hỏi riêng với giảm carbohydrate, dù cả hai đều cần cân nhắc năng lượng và đặc điểm người tham gia.
Kết luận
Bằng chứng hiện chưa xác định low-carb làm testosterone tăng hay giảm ở mọi nam giới. Tổng quan ở người khỏe mạnh không thấy tác động nhất quán với nhóm low-carb có protein vừa phải, nhưng ghi nhận testosterone thấp hơn trong nhóm chế độ rất giàu protein; thử nghiệm nhỏ ở người có hội chứng chuyển hóa lại báo cáo cải thiện sau ba tháng. Dữ liệu quan sát rộng gần như không có đủ người ăn low-carb để phân tích riêng.
Những khác biệt này không tạo thành một khuyến nghị điều trị. Thành phần khẩu phần, tổng năng lượng, cân nặng, sức khỏe nền và thiết kế nghiên cứu đều quan trọng. Testosterone không thay thế đánh giá chức năng tình dục hay sinh sản; nếu có triệu chứng hoặc kết quả xét nghiệm bất thường, hãy trao đổi với nhân viên y tế và không tự dùng hormone.







