Thanh niên thừa cân bận rộn thường phân vân giữa việc cắt giảm triệt để tinh bột với Keto hay ăn uống đa dạng theo kiểu Địa Trung Hải. Lựa chọn chế độ ăn phù hợp quyết định khả năng duy trì cân nặng lâu dài và bảo vệ hệ tim mạch.
Bằng chứng thử nghiệm lâm sàng hiện tại cho thấy Keto cắt giảm cơn thèm ăn nhanh hơn trong ngắn hạn, nhưng chế độ Địa Trung Hải hoặc mô hình kết hợp Địa Trung Hải - Keto đem lại sự an toàn vượt trội về mỡ máu và độ bền vững [1] [2].
Keto và Địa Trung Hải: Tác động lên cơn thèm ăn và sự tập trung
Một thử nghiệm trên 50 phụ nữ trẻ thừa cân can thiệp trong 10 ngày cho thấy chế độ Keto giúp ức chế cảm giác đói tốt hơn chế độ Địa Trung Hải thuần túy [1]. Nồng độ beta-hydroxybutyrate (thể ceton) trong máu sau ăn tăng tương quan thuận với cảm giác no (P = 0,002) và giảm cảm giác thèm ăn (P = 0,022) [1]. Ngược lại, mức đường huyết cao hơn có mối liên hệ trực tiếp với nhu cầu muốn ăn (P = 0,030) [1].
Tuy nhiên, trạng thái nhiễm ceton có thể ảnh hưởng đến chức năng điều hành thần kinh [1]. Nồng độ beta-hydroxybutyrate tăng cao ghi nhận tương quan âm với độ chính xác trong các bài kiểm tra kiểm soát ức chế (P = 0,027) [1].
Khả năng giảm cân và mức độ tuân thủ ở người trẻ bận rộn
Ở người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì, can thiệp Keto kiểu Địa Trung Hải qua ứng dụng điện thoại ở 155 người giúp giảm 5,6 kg sau 12 tuần, vượt trội hơn mức giảm 2,5 kg của chế độ ăn ít chất béo [3]. Chênh lệch giảm cân giữa hai nhóm tiếp tục duy trì ở mức 5,5 kg sau 24 tuần can thiệp [3].
Vấn đề khó khăn nhất của Keto truyền thống là tính bền vững, nhưng việc dung hòa với Địa Trung Hải cho tỷ lệ gắn bó cao [2]. Phác đồ KEMEPHY kết hợp Keto và Địa Trung Hải trong 6 tuần trên 106 người đạt mức tuân thủ 92% và giảm trung bình 7,08 kg [2]. Nghiên cứu kéo dài 12 tháng luân phiên 20 ngày Keto ngắt quãng xen kẽ Địa Trung Hải duy trì mức tuân thủ 88,2%, giảm 16,9 kg mà không bị tăng cân trở lại sau 6 tháng duy trì [2].
Ảnh hưởng đối nghịch lên mỡ máu và thành mạch
Keto truyền thống tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe tim mạch nếu áp dụng sai cách [4]. Nghiên cứu bệnh chứng trên 43 trẻ em và thanh niên dùng Keto điều trị động kinh ít nhất 6 tháng ghi nhận các chỉ số xơ cứng động mạch (AIx và chỉ số beta) tăng cao, đồng thời cholesterol và triglyceride huyết thanh đều tăng rõ rệt so với nhóm chứng (p < 0,001) [4].
Ngược lại, chế độ Keto kết hợp Địa Trung Hải sử dụng dầu ô liu và cá làm nguồn chất béo chính lại cho kết quả đảo ngược [2]. Sau 12 tuần áp dụng phác đồ Keto Địa Trung Hải Tây Ban Nha (SKMD) trên 31 người béo phì, triglyceride giảm 47,9% và HDL tăng 10% [2]. Mô hình chu kỳ Địa Trung Hải kéo dài 12 tháng cũng ghi nhận giảm 20,4% LDL, giảm 41,8% triglyceride và 93% người huyết áp cao phục hồi về mức an toàn [2].
Ai nên thận trọng khi áp dụng Keto?
Người trẻ mắc đái tháo đường type 1 cần hết sức thận trọng vì chế độ Keto làm tăng nguy cơ biến chứng nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA), bao gồm cả tình trạng nhiễm toan ceton khi đường huyết bình thường [5]. Nhóm này không nên tự ý áp dụng chế độ cắt giảm carbohydrate mà thiếu sự theo dõi chặt chẽ và cá nhân hóa liều insulin [5].
Người có nguy cơ tim mạch hoặc tiền sử rối loạn mỡ máu cần tránh các biến thể Keto giàu mỡ bão hòa động vật do nguy cơ làm tăng độ cứng động mạch và tăng lipid máu [4]. Thanh niên cần làm việc với độ tập trung cao cũng cần cân nhắc hiện tượng giảm độ chính xác kiểm soát ức chế khi ceton máu tăng [1].
Điều nghiên cứu chưa trả lời được
Hiện chưa có các thử nghiệm đối đầu trực tiếp kéo dài nhiều năm giữa Keto tiêu chuẩn và Địa Trung Hải nguyên bản riêng cho nhóm nam thanh niên văn phòng ít vận động.
Các dữ liệu hỗ trợ mạnh nhất cho Keto hiện nay thực chất là các biến thể cải biên kết hợp nguyên lý Địa Trung Hải (dùng dầu thực vật, cá, rau xanh), hoặc được thực hiện trên nhóm bệnh nhân đặc thù như đái tháo đường, động kinh hay người lớn tuổi có nguy cơ sa sút trí tuệ [6] [2] [4] [7] [8].
Gợi ý áp dụng cho người trẻ thừa cân
Thanh niên bận rộn nên ưu tiên chế độ Địa Trung Hải làm nền tảng ăn uống lâu dài nhờ tính linh hoạt, giàu chất xơ và an toàn cho mạch máu [2] [8].
Nếu muốn giảm mỡ nhanh trong giai đoạn đầu, có thể áp dụng mô hình luân phiên ngắt quãng: dùng giai đoạn ngắn hạn theo kiểu Keto Địa Trung Hải (ưu tiên chất béo từ cá, dầu ô liu thay vì mỡ thịt) rồi chuyển về duy trì bằng Địa Trung Hải truyền thống để tránh nguy cơ xơ cứng mạch [2] [4]. Cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi thực hiện bất kỳ hình thức cắt giảm tinh bột nghiêm ngặt nào.
