Nhiều người lao động nặng gặp tình trạng đau mỏi cơ bắp và tìm đến chế độ Địa Trung Hải để đẩy nhanh quá trình hồi phục. Chế độ ăn này nổi tiếng với các nguồn chất béo lành mạnh và thực phẩm nguồn gốc thực vật [1].

Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện có chưa đánh giá chế độ Địa Trung Hải trên người lao động nặng hoặc tổn thương cơ do tải trọng cao. Bằng chứng hiện nay chỉ giới hạn trên người cao tuổi thoái hóa cơ [2], [3], phụ nữ sau mãn kinh [4], bệnh nhân chuyển hóa [5] và mô hình đột quỵ ở động vật [6].

Chế độ Địa Trung Hải và chức năng cơ bắp ở người lớn tuổi

Đánh giá hệ thống năm 2023 trên người trên 65 tuổi cho thấy kết quả về sức mạnh cơ bắp chưa đồng nhất [3]. Một số nghiên cứu ghi nhận tuân thủ chế độ Địa Trung Hải giúp duy trì khối lượng cơ nạc, nhưng các dữ liệu về lực nắm tay và phòng ngừa suy giảm cơ bắp (sarcopenia) vẫn còn mâu thuẫn [3].

Trong thử nghiệm lâm sàng kéo dài 24 tháng trên hơn 1500 người từ 70 tuổi trở lên, can thiệp dinh dưỡng kết hợp tập thể lực vừa phải giúp tăng lực nắm tay ở phụ nữ, nhưng không có hiệu quả này ở nam giới [2]. Tập kháng lực độc lập giúp cải thiện từ 6,6% đến 37,0% sức mạnh cơ bắp ở người cao tuổi yếu sức [2].

Dữ liệu đoàn hệ 12 năm trên 1686 người từ 60 tuổi chỉ ra mỗi điểm tăng trong thang điểm Địa Trung Hải (thang điểm 0-9) giúp giảm tốc độ suy giảm tốc độ đi bộ và thời gian đứng lên từ ghế [7], [8]. Hiệu quả bảo vệ thể lực rõ rệt nhất khi kết hợp chế độ ăn với mức độ hoạt động thể chất cao và hỗ trợ xã hội tốt [7], [8].

Tác động chống oxy hóa, giảm mệt mỏi và chuyển hóa

Nghiên cứu trên phụ nữ sau mãn kinh cho thấy tuân thủ tối ưu chế độ Địa Trung Hải giúp cải thiện 2,5 đến 4 điểm về mức độ mệt mỏi so với nhóm tuân thủ thấp nhất [4]. Mức này thấp hơn ngưỡng thay đổi tối thiểu có ý nghĩa lâm sàng là 7,3 đến 11,3 điểm [4]. Tập thể dục vừa đến mạnh 34 phút giúp cải thiện 1 đến 2 điểm mệt mỏi [4].

Về stress oxy hóa, thử nghiệm chéo 4 tuần ở 20 người tăng cholesterol máu dùng bữa ăn Địa Trung Hải giàu dầu ô liu giúp hạ 25% nồng độ oxLDL huyết tương [5]. Nghiên cứu kéo dài 12 tuần trên 30 bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa dùng dầu ô liu nguyên chất ghi nhận nồng độ chất chỉ thị peroxy hóa lipid (MDA) giảm 22% [5]. Trên chuột bị tắc động mạch não, chế độ ăn Địa Trung Hải bổ sung hydroxytyrosol giúp giảm cytokine và chemokine gây viêm, giảm phù não và stress oxy hóa [6].

Ở khía cạnh chuyển hóa cơ bắp, chế độ ăn kết hợp tập kháng lực giúp kích thích tổng hợp protein cơ, tăng thu nhận glucose và dự trữ glycogen, hỗ trợ cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa [1].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu nghiên cứu chưa cung cấp dữ liệu về khả năng sửa chữa vi chấn thương sợi cơ sau lao động tải trọng nặng. Không có bằng chứng trong tài liệu đánh giá trực tiếp vai trò của cá béo đối với tổn thương cơ học. Chưa rõ liệu chế độ ăn này có rút ngắn thời gian đau nhức cơ khởi phát muộn ở người lao động chân tay hay không.

Ai nên thận trọng khi áp dụng

Người có bệnh lý chuyển hóa hoặc rối loạn mỡ máu cần theo dõi tỷ lệ chất béo trong khẩu phần theo hướng dẫn chuyên môn [5]. Người đang điều trị bệnh lý cấp tính hoặc chấn thương cơ bắp nghiêm trọng cần ưu tiên can thiệp y tế thay vì chỉ điều chỉnh ăn uống [6]. Người gặp vấn đề chức năng vận động nặng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng các bài tập thể lực cường độ cao [2].

Cách áp dụng thực tế

Chế độ ăn Địa Trung Hải cung cấp ngũ cốc nguyên hạt, rau quả, các loại đậu và chất béo không bão hòa đơn hỗ trợ sức khỏe tổng thể [1]. Để duy trì khối lượng và chức năng cơ bắp, việc kết hợp dinh dưỡng cân bằng với bài tập kháng lực mang lại hiệu quả rõ ràng hơn thay đổi đơn lẻ [2], [1]. Cần đảm bảo thời gian nghỉ ngơi và bù đủ nước sau các buổi làm việc nặng.