Bước sang tuổi 20, nhiều người vẫn phải đối mặt với mụn trứng cá dai dẳng và tìm kiếm giải pháp từ việc thay đổi thực đơn hàng ngày. Gần đây, chế độ ăn Địa Trung Hải được đồn đoán như một phương pháp giúp làm sạch mụn nhanh chóng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chế độ ăn này đối với làn da người trẻ cần được nhìn nhận dựa trên các bằng chứng khoa học cụ thể.
Các nghiên cứu lâm sàng bước đầu cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải có mối liên hệ tích cực với việc giảm nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của mụn [1], [2]. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chỉ dừng ở mức nghiên cứu quan sát và bệnh chứng, chưa có thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên đối chứng quy mô lớn để xác lập mối quan hệ nhân quả.
Cơ chế liên quan đến đường huyết và nồng độ IGF-1
Mụn trứng cá là bệnh lý viêm mạn tính của đơn vị nang lông tuyến bã, chịu ảnh hưởng từ sự sừng hóa bất thường, tăng tiết bã nhờn và phản ứng viêm [3]. Một số yếu tố dinh dưỡng có thể can thiệp vào quá trình này thông qua trục nội tiết [3].
Chế độ ăn giàu thực phẩm có chỉ số đường huyết cao làm tăng insulin trong máu, từ đó tác động đến yếu tố tăng trưởng giống insulin 1 (IGF-1) [3]. Nồng độ IGF-1 tăng cao kích thích sản xuất bã nhờn và thúc đẩy phản ứng viêm tại nang lông [3]. Ngược lại, chế độ ăn Địa Trung Hải vốn đặc trưng bởi thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp và giàu chất chống oxy hóa, giúp điều hòa nồng độ hormone này trong cơ thể [3], [1].
Các nghiên cứu quan sát ghi nhận điều gì?
Một nghiên cứu công bố năm 2022 thực hiện trên 35 bệnh nhân mụn trứng cá từ 14 đến 30 tuổi nhằm đánh giá mối liên quan giữa chế độ ăn và IGF-1 [3]. Các bệnh nhân được phân nhóm dựa trên mức độ tuân thủ thực đơn Địa Trung Hải hoặc phương Tây [3]. Kết quả cho thấy nhóm duy trì chế độ ăn kiểu phương Tây có nồng độ IGF-1 huyết thanh cao hơn đáng kể so với nhóm ăn kiểu Địa Trung Hải [3].
Trước đó, một nghiên cứu bệnh chứng tại Ý khảo sát 93 người bị mụn (tuổi trung vị 17) và 200 người không bị mụn (tuổi trung vị 16) [2]. Kết quả chỉ ra rằng nhóm có điểm tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải từ 6 trở lên giảm đáng kể tỷ lệ mắc mụn so với nhóm không tuân thủ (tỷ số chênh hiệu chỉnh AOR = 0,31; khoảng tin cậy 95% từ 0,11 đến 0,89) [2]. Nghiên cứu này cũng chỉ ra tiền sử gia đình mắc rối loạn mỡ máu, đái tháo đường và tăng huyết áp làm gia tăng nguy cơ mắc mụn [2].
Nghiên cứu bệnh chứng năm 2025 trên 105 bệnh nhân mụn và 105 người khỏe mạnh tại Iran cũng đánh giá thang điểm tuân thủ MEDAS [1]. Dù tỷ lệ người ăn theo kiểu Địa Trung Hải giữa hai nhóm không chênh lệch lớn, mức độ tuân thủ trong nhóm có bệnh lại tương quan nghịch với mức độ nghiêm trọng của mụn (p = 0,004) [1]. Nhóm nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa độ nặng của mụn với tần suất tiêu thụ dầu ô liu, quả hạch, gia cầm và bơ [1].
Những khoảng trống nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ
Mặc dù có giả định về vai trò của axit béo omega-3 và chỉ số đường huyết thấp, các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa đánh giá tách biệt tác động của riêng axit béo omega-3 đối với mụn trứng cá. Bằng chứng hiện nay chỉ xem xét mô hình ăn uống tổng thể gồm rau xanh, quả hạch, ngũ cốc và dầu ô liu [4], [1].
Bên cạnh đó, các nghiên cứu sẵn có đều có cỡ mẫu nhỏ (từ vài chục đến khoảng hơn hai trăm người) và mang tính chất quan sát cắt ngang hoặc bệnh chứng [3], [1], [2]. Do đó, khoa học chưa thể xác định liệu việc bắt đầu ăn Địa Trung Hải ở tuổi 20 có trực tiếp làm lặn mụn hay không, cũng như chưa có liều lượng hay thời gian can thiệp chuẩn hóa cho mục đích da liễu.
Hiểu lầm phổ biến khi đổi chế độ ăn để trị mụn
Nhiều người trẻ lầm tưởng rằng chỉ cần thêm dầu ô liu hoặc ăn nhiều hạt là mụn sẽ biến mất. Tuy nhiên, chế độ ăn Địa Trung Hải là một mô hình tổng thể, đòi hỏi hạn chế cả đồ ăn vặt nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn [5], [4].
Một khảo sát trên sinh viên đại học cho thấy dù phần lớn có sử dụng dầu ô liu, nhiều người vẫn tiêu thụ đồ ngọt nhiều lần mỗi ngày và thường xuyên ăn thức ăn nhanh [5]. Nếu chỉ bổ sung một vài thực phẩm lành mạnh mà không cắt giảm thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, việc hạ IGF-1 khó có thể đạt được hiệu quả [3]. Ngoài ra, chế độ ăn không thể thay thế các phác đồ điều trị mụn y khoa chuẩn mực [3].
Ai nên thận trọng khi áp dụng?
Người trẻ đang điều trị mụn trứng cá mức độ trung bình đến nặng bằng thuốc bôi hoặc thuốc uống theo chỉ định của bác sĩ da liễu không nên tự ý ngừng thuốc để chuyển sang ăn kiêng đơn thuần [3].
Những người có tiền sử dị ứng với các loại quả hạch hoặc hải sản cần thận trọng khi lựa chọn nhóm thực phẩm thay thế trong mô hình ăn uống này. Việc thay đổi khẩu phần đột ngột cũng cần được theo dõi để tránh gây mất cân bằng dinh dưỡng trong giai đoạn thanh niên.
Gợi ý điều chỉnh lối sống thực tế
Người ở độ tuổi 20 muốn cải thiện sức khỏe làn da có thể bắt đầu bằng việc chuyển đổi dần sang thói quen ăn uống lành mạnh. Thay vì dùng các món ăn nhiều đường và thức ăn nhanh, bạn có thể ưu tiên các loại rau củ, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt [5], [4].
Chất béo bão hòa từ bơ động vật có thể được thay thế bằng dầu thực vật như dầu ô liu và các loại hạt [1]. Đồng thời, bạn nên duy trì uống đủ nước, ngủ đủ giấc và thăm khám chuyên khoa da liễu để được hướng dẫn điều trị chuẩn y khoa khi mụn tiến triển dai dẳng.
Lời đồn về khả năng giảm mụn của chế độ ăn Địa Trung Hải có cơ sở sinh học từ việc kiểm soát IGF-1 và giảm viêm [3]. Tuy nhiên, chế độ ăn này chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống, không phải là liệu pháp điều trị mụn độc lập.
