Nhiều thai phụ băn khoăn về việc bổ sung dầu ô liu vào thực đơn hằng ngày nhằm cung cấp chất béo có lợi cho thai nhi. Tuy nhiên, việc nên dùng bao nhiêu mỗi ngày để vừa phát huy hiệu quả vừa không gây dư thừa năng lượng lại là câu hỏi thường gặp.

Hiện tại, chưa có khuyến cáo khoa học cụ thể về số gam hoặc lượng thìa dầu ô liu chính xác cần dùng mỗi ngày cho phụ nữ mang thai. Bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên thai phụ còn rất ít, chủ yếu ghi nhận lợi ích kiểm soát cân nặng và mỡ máu ở nhóm mắc đái tháo đường thai kỳ khi áp dụng chế độ ăn giàu dầu ô liu nguyên chất, nhưng các nghiên cứu không đưa ra một liều lượng cố định cho mọi thai phụ.

Nghiên cứu về dầu ô liu trên phụ nữ mang thai

Nghiên cứu lâm sàng thực hiện trên phụ nữ mang thai ở tuần 24 đến 28 bị đái tháo đường thai kỳ đã đánh giá tác động của chế độ ăn giàu dầu ô liu nguyên chất [1]. Thử nghiệm gồm 33 bệnh nhân đái tháo đường thai kỳ và 17 người mang thai khỏe mạnh làm nhóm đối chứng [1].

Kết quả cho thấy nhóm thai phụ mắc bệnh áp dụng chế độ ăn bổ sung dầu ô liu nguyên chất có mức tăng cân thai kỳ thấp hơn đáng kể (10,3 ± 0,9 kg so với 14,2 ± 1,4 kg ở nhóm không bổ sung) [1]. Nồng độ chất béo trung tính (triglyceride) trong máu của nhóm này cũng giảm (231 ± 14 mg/dL so với 292 ± 21 mg/dL) [1]. Ở nhau thai, chế độ ăn này hỗ trợ ngăn chặn sự suy giảm thụ thể PPAR-alpha và giảm các chỉ dấu viêm như interleukin-1beta, TNF-alpha cùng sự tăng tiết nitric oxide [1]. Hoạt lực của enzyme phân giải protein matrix metalloproteinase trong nhau thai và máu cuống rốn cũng được kiểm soát tốt hơn [1].

Tuy nhiên, trích đoạn nghiên cứu này chỉ mô tả việc can thiệp bằng "chế độ ăn giàu dầu ô liu nguyên chất" mà không công bố cụ thể số gam hoặc thể tích dầu tiêu thụ mỗi ngày [1].

Dữ liệu liều lượng từ các đối tượng không mang thai

Do thiếu định lượng chi tiết trên thai phụ, một số người tìm đến các thử nghiệm ở người trưởng thành có bệnh lý để tham khảo, dù không thể suy diễn nguyên vẹn cho thai kỳ.

Một thử nghiệm trên 10 bệnh nhân tăng lipid máu cho sử dụng chế độ ăn ít chất béo với 20 g dầu ô liu mỗi ngày trong 6 tuần, tiếp theo là 4 tuần thay bằng dầu ô liu nguyên chất [2]. Lượng tiêu thụ 20 g mỗi ngày giúp giảm khả năng bị oxy hóa của các phân tử lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) nhờ các hợp chất phenolic [2].

Trong thử nghiệm PREDIMED kéo dài trung bình 4,8 năm trên 7.216 người cao tuổi có nguy cơ tim mạch cao, mỗi 10 g dầu ô liu nguyên chất tăng thêm mỗi ngày liên quan đến việc giảm 10% nguy cơ tim mạch và giảm 7% nguy cơ tử vong [3]. Cũng từ dữ liệu PREDIMED, chế độ ăn Địa Trung Hải giàu dầu ô liu nguyên chất giúp giảm 40% nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường týp 2 ở người có nguy cơ tim mạch cao [4]. Nghiên cứu CORDIOPREV trên 557 bệnh nhân tim mạch ghi nhận dầu ô liu nguyên chất giúp cải thiện tình trạng tăng lipid máu sau ăn [4].

Ở nhóm người béo phì độ nặng, một thử nghiệm can thiệp 12 tuần ghi nhận mức tiêu thụ dầu ô liu nguyên chất thực tế đạt mức 37,5 đến 38,8 mL mỗi ngày [5].

Tất cả các số liệu liều lượng trên thuộc về người cao tuổi, người có bệnh tim mạch hoặc người béo phì, không phải mức khuyến nghị thiết kế riêng cho nhu cầu của phụ nữ mang thai.

Các nghiên cứu trên động vật và bôi ngoài da

Nghiên cứu trên phôi gà tiếp xúc với thuốc trừ sâu cho thấy sự kết hợp giữa vitamin E và dầu ô liu nguyên chất có tác dụng bảo vệ mô và DNA trước các tổn thương phát triển [6]. Nghiên cứu kéo dài 12 tuần trên chuột cống tăng huyết áp ghi nhận chế độ ăn giàu dầu ô liu làm chậm đà tăng huyết áp tâm thu và giảm các dấu ấn stress oxy hóa trong nước tiểu [7]. Các dữ liệu này thuần túy ở quy mô sinh học thực nghiệm, chưa thể áp dụng trực tiếp lên chế độ ăn của người [6] [7].

Dầu ô liu nguyên chất cũng được thử nghiệm bôi ngoài da cho 120 trẻ sơ sinh đủ tháng tại phòng chăm sóc đặc biệt, cho thấy hiệu quả tăng cường độ ẩm da mà không gây tác dụng bất lợi [8]. Đây là nghiên cứu về chăm sóc da bên ngoài, không liên quan đến liều lượng dung nạp qua đường ăn uống trong thai kỳ [8].

Điều chưa biết

Các tài liệu khoa học hiện có chưa trả lời được các vấn đề then chốt:

  • Liều lượng dầu ô liu chính xác (tính theo thìa, ml hoặc gam) an toàn và tối ưu cho thai phụ bình thường là bao nhiêu.
  • Hiệu quả của dầu ô liu đối với thai phụ có cân nặng bình thường, không mắc đái tháo đường thai kỳ.
  • Tác động dài hạn của việc tiêu thụ nhiều dầu ô liu tới sự phát triển sau sinh của trẻ nhỏ.

Ai nên thận trọng khi dùng dầu ô liu?

Dù dầu ô liu mang lại nhiều axit béo không bão hòa đơn và các chất chống oxy hóa phenolic, đây vẫn là một dạng chất béo đậm đặc năng lượng [2] [4].

Thai phụ đang tăng cân quá nhanh hoặc gặp khó khăn trong việc kiểm soát mức calo hằng ngày không nên lạm dụng [1]. Việc tự ý bổ sung một lượng lớn dầu ô liu mà không cắt giảm các nguồn chất béo khác có thể dẫn đến dư thừa calo. Thai phụ có bệnh lý rối loạn chuyển hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để cân đối khẩu phần.

Gợi ý áp dụng thực tế

  • Dùng ở lượng vừa phải: Thay vì cố gắng uống trực tiếp theo liều lượng lớn, thai phụ nên dùng dầu ô liu như một phần gia vị trộn salad hoặc chế biến món ăn ở mức độ vừa phải.
  • Thay thế thay vì cộng thêm: Dùng dầu ô liu để thay thế mỡ động vật hoặc các loại dầu ăn tinh luyện khác, tránh việc giữ nguyên khẩu phần cũ rồi đổ thêm dầu ô liu vào bữa ăn.
  • Tham khảo chuyên gia y tế: Khi có vấn đề về đường huyết thai kỳ hoặc rối loạn lipid máu, thai phụ cần được bác sĩ cá nhân hóa lượng chất béo nạp vào cơ thể [1].

Phụ nữ mang thai không nên tự ý tìm kiếm một con số cố định về lượng dầu ô liu để áp dụng cứng nhắc. Sử dụng dầu ô liu ở mức vừa phải, cân đối trong một thực đơn đa dạng và tuân thủ hướng dẫn y tế là giải pháp an toàn nhất cho cả mẹ và thai nhi.