Nhiều phụ huynh có thói quen trộn thêm dầu ô liu vào cháo hoặc bột ăn dặm với mong muốn bổ sung chất béo tốt cho trẻ. Tuy nhiên, việc nên dùng bao nhiêu mililit mỗi ngày để phù hợp với hệ tiêu hóa của trẻ dưới 5 tuổi vẫn là thắc mắc lớn.

Thực tế, các nghiên cứu lâm sàng hiện nay chủ yếu đánh giá dạng nhũ dịch dầu ô liu truyền qua đường tĩnh mạch trong bệnh viện hoặc chế độ ăn ketogenic điều trị bệnh, chưa chứng minh được liều lượng ăn uống cụ thể cho trẻ nhỏ khỏe mạnh. Do đó, không thể lấy dữ liệu y khoa từ các ca bệnh nặng để áp dụng nguyên vẹn thành công thức ăn dặm tại nhà.

Bằng chứng từ các nghiên cứu truyền tĩnh mạch ở trẻ em

Nghiên cứu về độ an toàn của chất béo gốc dầu ô liu ở bệnh nhi chủ yếu xuất phát từ khoa hồi sức và hỗ trợ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch. Một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên trên 18 trẻ em phải nuôi dưỡng tĩnh mạch trong 2 tháng đã cho dùng nhũ dịch chứa dầu ô liu và dầu đậu nành với liều 1,80 g/kg mỗi ngày [1]. Kết quả cho thấy nhũ dịch này được dung nạp tốt, giúp duy trì trạng thái acid béo thiết yếu và làm giảm chỉ số peroxy hóa lipid so với nhóm dùng dầu đậu nành thuần túy [1].

Một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên khác theo dõi 78 trẻ sơ sinh nguy kịch được nuôi dưỡng tĩnh mạch trong 5 ngày đầu đời bằng nhũ dịch dầu ô liu hoặc dầu đậu nành [2]. Cả hai nhóm đều dung nạp tốt và không gặp biến cố bất lợi, trong đó nồng độ acid oleic trong màng phospholipid huyết tương tăng lên ở nhóm dùng dầu ô liu [2]. Dù vậy, nghiên cứu này không ghi nhận sự khác biệt về dấu ấn F2-isoprostane giữa hai nhóm sau 5 ngày [2].

Các tổng quan y khoa cũng ghi nhận nhũ dịch dầu ô liu an toàn và ít gây ảnh hưởng tiêu cực lên bộ mỡ máu khi dùng nuôi dưỡng tĩnh mạch dài ngày ở trẻ em [3]. Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh cần nuôi dưỡng tĩnh mạch, nhũ dịch dầu ô liu không cho thấy nhiều ưu thế vượt trội khi so sánh với nhũ dịch chứa dầu cá vốn giàu DHA và EPA [4].

Chế độ ăn giàu dầu ô liu và ảnh hưởng lên lipid máu

Khi đưa vào đường tiêu hóa với hàm lượng cao, dầu ô liu không hoàn toàn ngăn ngừa được tình trạng tăng mỡ máu. Một nghiên cứu trên 121 bệnh nhi động kinh kháng thuốc (độ tuổi trung bình 7,45) theo chế độ ăn ketogenic dựa trên dầu ô liu trong thời gian trung bình 15,4 tháng [5]. Kết quả cho thấy nồng độ cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol và triglyceride đều tăng cao rõ rệt ở các tháng thứ 1, 3, 6 và 12 so với trước khi ăn [5].

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, một thử nghiệm can thiệp chéo trên 18 nam giới dùng 50 g dầu ô liu trên mỗi 10 MJ năng lượng trong 3 tuần cũng ghi nhận nồng độ cholesterol toàn phần, triglyceride và LDL-cholesterol cao hơn từ 10% đến 20% so với chế độ ăn dùng dầu hạt cải hoặc dầu hướng dương [6]. Một thử nghiệm khác trên 42 người cũng chỉ ra rằng dầu ô liu liên quan đến mức cholesterol huyết tương cao hơn so với dầu hướng dương giàu oleic [7]. Điều này phản ánh rằng việc tiêu thụ quá nhiều chất béo, kể cả dầu ô liu, đều có thể làm biến động các chỉ số mỡ máu.

Dầu ô liu trong chế độ ăn dặm của trẻ nhỏ

Dầu ô liu từ lâu đã được xem là thành phần trung tâm của chế độ ăn Địa Trung Hải. Một tài liệu đánh giá về việc áp dụng chế độ này cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ghi nhận dầu ô liu mang lại các tác động thuận lợi lên lipid máu, giảm stress oxy hóa và hỗ trợ huyết áp [8].

Mặc dù được nhìn nhận tích cực trong việc phòng ngừa sớm các nguy cơ tim mạch và hỗ trợ giảm tỷ lệ dị ứng, các tác giả cũng chỉ rõ rằng những khuyến cáo ăn dặm hiện nay phần lớn vẫn dựa trên ít sự kiện thực chứng và nhiều ý kiến chủ quan [8]. Chưa có hướng dẫn đồng thuận nào đưa ra một con số mililit chuẩn mực cho bữa ăn hàng ngày của từng độ tuổi.

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các trích đoạn y khoa hiện tại chưa thể trả lời một số vấn đề quan trọng trong bữa ăn thực tế của trẻ:

  • Chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng xác định lượng dầu ô liu cụ thể (tính theo thìa cà phê hoặc gam) đưa vào thức ăn dặm mỗi ngày giúp tối ưu hóa sự phát triển của trẻ dưới 5 tuổi.
  • Chưa rõ khả năng hấp thu của hệ men tiêu hóa non nớt ở trẻ dưới 1 tuổi khi tiếp nhận dầu ô liu đường uống so với các loại chất béo thực vật khác.
  • Chưa có nghiên cứu dài hạn so sánh sự phát triển nhận thức và thể chất của trẻ nhỏ chỉ ăn dầu ô liu so với trẻ ăn kết hợp nhiều nguồn dầu thực vật khác nhau.

Ai nên thận trọng khi dùng dầu ô liu?

  • Trẻ có rối loạn chuyển hóa lipid bẩm sinh hoặc tiền sử tăng triglyceride máu cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bổ sung thêm chất béo vào thức ăn, vì lượng chất béo lớn có thể làm tăng lipid máu [5].
  • Trẻ sơ sinh sinh non hoặc trẻ đang mắc bệnh nặng cần can thiệp dinh dưỡng qua ống thông hay tĩnh mạch cần tuân theo chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ, không tự ý áp dụng kiến thức ăn uống thông thường [4], [2].
  • Trẻ có dấu hiệu tiêu chảy hoặc kém hấp thu chất béo nên tạm dừng việc trộn thêm dầu vào thức ăn dặm và đi khám chuyên khoa tiêu hóa.

Cách áp dụng thực tế cho bữa ăn của trẻ

Vì thiếu cơ sở định lượng tuyệt đối từ thử nghiệm lâm sàng, phụ huynh chỉ nên cho trẻ dùng dầu ô liu ở lượng vừa phải, mang tính chất bổ sung năng lượng và làm mềm thức ăn. Không nên ép trẻ ăn quá nhiều dầu mỡ trong mỗi bữa cháo.

Thay vì chỉ dùng một loại dầu duy nhất, việc phối hợp luân phiên nhiều nguồn chất béo lành mạnh sẽ giúp khẩu phần của trẻ phong phú hơn. Khi trẻ bước vào các giai đoạn phát triển mới, cha mẹ nên tham khảo tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng để cân đối lượng chất béo phù hợp với thể trạng của từng bé.

Việc bổ sung dầu ô liu vào bữa ăn cho trẻ dưới 5 tuổi là một lựa chọn dinh dưỡng hợp lý nhưng chưa có liều lượng chuẩn từ các thử nghiệm lâm sàng đường ăn uống. Cha mẹ nên duy trì mức dùng vừa phải, kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm và hỏi ý kiến bác sĩ khi trẻ có vấn đề về tiêu hóa hoặc chuyển hóa.