Bối cảnh sử dụng truyền thống
Củ nần (Dioscorea hispida), còn gọi là Ubi Gadong ở Malaysia, là cây củ chứa alkaloid độc hại [1]. Lợch sử dùng truyền thống cho phép người dân khai thác củ này nhưng phải thông qua các phương pháp xử lý cụ thể để loại bỏ chất độc [1].
Đặc điểm hoá học và tính độc
Alkaloid dioscorine có mặt trong củ nên gây buồn nôn, chóng mặt, ngủ giấc và buồn ngủ ở con người [1]. Tinh bột từ củ nần chỉ an toàn khi đã qua xử lý để loại bỏ hợp chất độc này [1].
Bằng chứng hiện đại về an toàn
Nghiên cứu đánh giá độc tính bằng liều đơn với dịch chiết nước củ nần ở liều 5-2000 mg/kg cân nặng đã được thực hiện [2]. Kết quả hỗ trợ tiềm năng của dịch chiết này nhưng cần nghiên cứu bổ sung [2].
Rủi ro ngộ độc thực tế
Theo Bệnh viện huyện Kon Chro, 8 bệnh nhân nam từ Phù Mỹ nhập viện với triệu chứng đau đầu, đau bụng, nôn mửa và tiêu chảy sau khi ăn củ nần tươi chưa qua xử lý [1]. Trường hợp này nhấn mạnh nguy cơ nhầm lẫn với các loại rễ củ khác khi không biết cách xử lý [1].
Kết luận
Củ nần có giá trị dinh dưỡng và mỏng chất khi được chế biến đúng cách. Tuy nhiên, việc sử dụng củ tươi chưa qua xử lý có thể gây ngộ độc nặng. Nên tham khảo hướng dẫn của chuyên gia trước khi sử dụng.