Nấm mèo là thực phẩm quen thuộc trong nhiều bữa ăn gia đình. Tuy nhiên, người đang sử dụng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu thường nhận được khuyến cáo cần cẩn trọng khi tiêu thụ loại thực phẩm này.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy chiết xuất polysaccharide từ nấm mèo có khả năng kéo dài thời gian đông máu và ức chế ngưng tập tiểu cầu [1], [2]. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người dùng thuốc chống đông; cảnh báo y khoa xuất phát từ nguy cơ cộng hưởng làm tăng thời gian chảy máu quan sát được trên các mô hình thực nghiệm [1], [2].
Cơ chế tác động lên quá trình đông máu
Polysaccharide có tính acid tách chiết từ thể quả nấm mèo (Auricularia auricula) thể hiện hoạt tính chống đông thông qua cơ chế xúc tác phản ứng ức chế thrombin của antithrombin [1]. Hoạt tính chống đông của phân đoạn polysaccharide tinh sạch đạt 2 IU/mg, với khối lượng phân tử trung bình khoảng 160 kDa [1]. Gốc acid glucuronic trong cấu trúc phân tử đóng vai trò then chốt đối với tác động này [1].
Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2020 ghi nhận phân đoạn polysaccharide aAAP-1 từ Auricularia auricula-judae có tác động chống đông hiệp đồng trên cả con đường nội sinh và ngoại sinh [3]. Đánh giá tổng quan cũng xác nhận nhóm polysaccharide này có nhiều hoạt tính sinh học, bao gồm khả năng kháng đông [4], [5].
Bằng chứng thực nghiệm về tác dụng chống huyết khối
Thí nghiệm trên chuột cho uống polysaccharide từ nấm mèo cho thấy sự ức chế ngưng tập tiểu cầu tương tự như tác dụng của aspirin, một hoạt chất chống kết tập tiểu cầu phổ biến [1].
Một nghiên cứu công bố năm 2022 trên chuột bị gây huyết khối bởi carrageenan đã phân lập một polysaccharide mới mang tên AAP-b2 (khối lượng 12,02 kDa) từ thể quả nấm mèo [2]. AAP-b2 ức chế kết tập tiểu cầu rõ rệt, làm giảm chiều dài đoạn đuôi hoại tử do huyết khối và kéo dài các chỉ số đông máu gồm thời gian thromboplastin một phần hoạt hóa (APTT), thời gian prothrombin (PT) và thời gian thrombin (TT) [2]. Cơ chế này liên quan đến điều hòa prostacyclin (PGI2), thromboxane B2 (TXB2) cũng như tác động lên con đường antithrombin III và protein C [2].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng nấm mèo
Nhiều người cho rằng nấm mèo là thảo dược tự nhiên nên hoàn toàn vô hại khi kết hợp với thuốc tân dược. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh các hợp chất polysaccharide trong nấm can thiệp trực tiếp vào chức năng tiểu cầu và các yếu tố đông máu [1], [2].
Một số ý kiến khác lại xem nấm mèo như giải pháp thay thế thuốc chống đông máu. Đây là quan điểm sai lầm, bởi nấm mèo trong bữa ăn chưa qua kiểm chứng về liều lượng chuẩn hóa và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các nghiên cứu hiện có chỉ sử dụng chiết xuất polysaccharide tinh sạch trên động vật gặm nhấm hoặc mẫu máu phòng thí nghiệm [1], [2]. Chưa có nghiên cứu xác định hàm lượng polysaccharide được hấp thu vào máu người sau khi ăn nấm mèo nấu chín thông thường.
Khoa học cũng chưa có dữ liệu lâm sàng cụ thể về ngưỡng tiêu thụ nấm mèo có thể gây tương tác bất lợi với từng loại thuốc chống đông hay thuốc chống kết tập tiểu cầu cụ thể trên bệnh nhân.
Nhóm đối tượng nên thận trọng
Người đang điều trị bằng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cần thận trọng khi ăn nấm mèo [1], [2]. Tác động hiệp đồng có thể làm tăng nguy cơ bầm tím hoặc chảy máu khó cầm [2].
Người chuẩn bị phẫu thuật, can thiệp nha khoa hoặc có tiền sử bệnh lý rối loạn đông máu cũng nên tránh tiêu thụ lượng lớn nấm mèo nhằm đảm bảo an toàn cho quá trình cầm máu.
Lời khuyên áp dụng thực tế
Người đang dùng thuốc chống đông không nhất thiết phải kiêng ăn hoàn toàn, nhưng chỉ nên dùng nấm mèo với lượng vừa phải như một thành phần phụ trong món ăn thông thường. Không nên ăn liên tục nhiều ngày hoặc sử dụng các chế phẩm dạng bột, nước sắc chiết xuất đậm đặc từ nấm mèo.
Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như chảy máu chân răng, bầm tím dưới da không rõ nguyên nhân hoặc chảy máu kéo dài, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị để kiểm tra các chỉ số đông máu.
