Nhiều người thường xem việc dắt chó đi dạo mỗi ngày chỉ là nhiệm vụ chăm sóc thú cưng đơn thuần hoặc một hình thức giải trí giết thời gian. Không ít người muốn bắt đầu tập thể dục nhưng nhanh chóng bỏ cuộc vì thiếu động lực, lười biếng hoặc cảm thấy việc đi bộ một mình quá nhàm chán. Liệu hành động cầm dây xích đưa thú cưng ra ngoài có thực sự giúp chúng ta duy trì lối sống năng động và đạt đủ tiêu chuẩn vận động cho sức khỏe hay không?

Câu trả lời được khoa học xác nhận là có: dắt chó đi dạo là một đòn bẩy hành vi mạnh mẽ giúp con người tăng rõ rệt mức độ tuân thủ vận động thể chất [1], [2]. Mối gắn kết tâm lý và tinh thần trách nhiệm với vật nuôi biến một thói quen tập luyện vốn dễ bị trì hoãn trở thành hoạt động thường nhật bền bỉ [1], [3].

Sợi dây tâm lý: Động lực vận động đến từ đâu?

Khác với các bài tập thể dục thông thường đòi hỏi ý chí cá nhân cao, việc dắt chó đi dạo được thúc đẩy chủ yếu bởi yếu tố tâm lý xã hội [3]. Các phân tích định tính cho thấy người nuôi chó thường không coi việc đi bộ là để rèn luyện sức khỏe cho bản thân, mà họ làm điều đó vì nhận thấy nhu cầu vận động và niềm vui của chú chó [3]. Niềm hạnh phúc của người nuôi phụ thuộc trực tiếp vào cảm giác thú cưng của họ đang hào hứng và tận hưởng chuyến đi dạo [3].

Mối liên kết tình cảm sâu sắc này biến động vật nuôi trở thành một "đối tác xã hội" có tầm ảnh hưởng lớn [3]. Khi thấy vật nuôi vui vẻ, người nuôi cũng cảm thấy thoải mái và hạnh phúc [3]. Nhờ đó, động lực vận động thể chất và việc giao tiếp xã hội vốn chỉ là lợi ích thứ cấp lại trở thành kết quả tự nhiên của thói quen chăm sóc thú cưng [3].

Bằng chứng dịch tễ: Khả năng đạt chuẩn vận động tăng vọt

Các nghiên cứu quy mô lớn đã chỉ ra tác động rõ rệt của thói quen dắt chó đối với mức độ vận động hàng tuần của con người [1], [2].

Một nghiên cứu tổng quan hệ thống năm 2016 tổng hợp dữ liệu từ 9 nghiên cứu độc lập (giai đoạn 1990–2012) trên 6.980 người nuôi chó trong độ tuổi từ 18 đến 81 tuổi (41% là nam giới) [2]. Kết quả cho thấy có 63,9% người tham gia duy trì việc dắt chó đi dạo [2]. Đáng chú ý, 60,7% người dắt chó đạt mốc vận động thể chất cường độ trung bình (tối thiểu 150 phút/tuần), trong khi tỷ lệ này ở nhóm nuôi chó nhưng không dắt đi dạo chỉ là 37,7% [2]. Những người dắt chó có khả năng đạt chuẩn vận động cao gấp 2,74 lần (tỷ số chênh OR = 2,74; khoảng tin cậy 95%: 2,09–3,60) so với người không dắt chó [2].

Trước đó, một khảo sát cắt ngang trực tuyến vào năm 2012 tại Nhật Bản trên 930 người nuôi chó cũng ghi nhận bức tranh tương tự [1]. Trong đó, 64,4% người tham gia có dắt chó đi dạo, với thời lượng trung bình lên tới 214,1 ± 189,5 phút mỗi tuần [1]. Những người dắt chó có khả năng đáp ứng các khuyến nghị vận động cao gấp 3,47 lần so với nhóm không dắt chó [1]. Phân tích đa biến cũng chỉ ra rằng mức độ gắn bó tình cảm với thú cưng càng cao thì khả năng dắt chó đi dạo càng lớn (OR = 2,32), và yếu tố này có tác động mạnh hơn cả các yếu tố nhân khẩu học [1].

Mối liên hệ này cũng được ghi nhận trong nghiên cứu năm 2009 trên người trưởng thành tại Nhật Bản, chia thành ba nhóm: nuôi chó, nuôi thú cưng khác và không nuôi thú cưng [4]. Nhóm nuôi chó có thời lượng hoạt động thể chất từ trung bình đến mạnh (MVPA) và thời lượng đi bộ cao hơn đáng kể, đồng thời có thời gian ngồi tĩnh tại ít hơn so với nhóm không nuôi thú cưng [4]. Nhóm nuôi chó có khả năng đạt chuẩn khuyến nghị vận động cao gấp 1,5 lần so với hai nhóm còn lại, mặc dù nghiên cứu ghi nhận chỉ khoảng 30% người nuôi chó trong mẫu khảo sát đạt được khuyến nghị này [4].

Hành vi tích lũy thời gian đi bộ trong ngày

Việc dắt chó không chỉ giúp đạt tổng thời gian trong tuần mà còn hình thành thói quen vận động rải đều qua từng ngày [5].

Dữ liệu từ Khảo sát Đi lại Hộ gia đình Quốc gia năm 2001 tại Mỹ trên 1.282 người ghi nhận các chuyến đi bộ để chăm sóc thú cưng [5]. Kết quả cho thấy trong một ngày, 58,9% người dắt chó thực hiện từ hai chuyến đi bộ trở lên [5]. Có tới 80,2% người tham gia có ít nhất một chuyến đi bộ kéo dài từ 10 phút trở lên, và 42,3% người tích lũy được từ 30 phút đi bộ trở lên trong ngày từ các chuyến đi kéo dài tối thiểu 10 phút này [5]. Đáng chú ý, hành vi này không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa giới tính, mức thu nhập gia đình hay mức độ đô thị hóa [5].

Tác động tích cực đến trẻ em và hỗ trợ mạng xã hội

Thói quen dắt thú cưng đi dạo không chỉ giới hạn ở người lớn mà còn thúc đẩy vận động ở lứa tuổi thanh thiếu niên [6].

Một nghiên cứu cắt ngang năm 2013 thực hiện tại Liverpool (Anh) trên 1.021 học sinh tiểu học từ 9 đến 10 tuổi tại các khu vực khó khăn [6]. Trong nhóm học sinh sống trong gia đình có nuôi chó (chiếm 37,1% tổng số trẻ), có 59,3% trẻ cho biết thường xuyên dắt chó đi dạo, và 34,6% dắt chó ít nhất một lần mỗi ngày [6]. Trẻ em nuôi chó có xu hướng dắt chó đi dạo từ vài lần một tuần trở lên cao gấp 12,3 lần so với trẻ không có chó (OR = 12,30; khoảng tin cậy 95%: 8,10–18,69) [6]. Mức độ gắn bó với vật nuôi liên quan chặt chẽ đến tần suất trẻ dắt chó đi dạo (OR = 0,93 với điểm số gắn bó nghịch đảo; p < 0,001) [6].

Về khía cạnh cộng đồng, một thử nghiệm ngẫu nhiên cụm năm 2016 trên 102 người nuôi chó có lối sống ít vận động đã kiểm tra việc sử dụng mạng xã hội Meetup để thúc đẩy vận động trong 6 tháng [7]. Nhóm can thiệp qua mạng xã hội Meetup (tổ chức các buổi đi bộ theo nhóm, bản tin và sự kiện) được so sánh với nhóm nhận email giáo dục sức khỏe định kỳ từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) [7]. Kết quả cho thấy cả hai nhóm đều tăng số bước chân hàng ngày theo thời gian (p = 0,04), nhưng nhóm dùng Meetup ghi nhận sự gia tăng vượt trội về nhận thức các kết quả tích cực từ việc dắt chó đi dạo (p = 0,04) [7].

Cường độ vận động thực tế: Nhẹ hay trung bình?

Một thắc mắc lớn là việc dắt chó đi dạo có đạt đủ cường độ tập luyện để mang lại lợi ích tim mạch hay không [8]. Khi dắt chó, bước đi thường bị gián đoạn do thú cưng dừng lại ngửi hoặc vệ sinh [8].

Một nghiên cứu công bố năm 2024 tại Sydney (Úc) trên 43 người trưởng thành (độ tuổi trung bình 34,26 ± 16) đã đo lường các chỉ số sinh lý khi dắt chó có dây xích trong tối thiểu 20 phút [8]. Các nhà nghiên cứu phát hiện sự phân hóa thú vị tùy theo thước đo được sử dụng:

  • Khi đánh giá bằng nhịp tim dự trữ (đạt 38 ± 10,8% HRR), nhịp tim tối đa (61 ± 7,2% HRmax) và nhịp bước trung bình (45 ± 8,4 bước/phút), hoạt động này được xếp vào cường độ nhẹ [8].
  • Tuy nhiên, khi đánh giá bằng tốc độ đi bộ trung bình (4,29 ± 0,8 km/h) và đương lượng trao đổi chất (3,53 ± 0,6 METs), hoạt động này lại đạt mức cường độ trung bình [8].

Nghiên cứu kết luận rằng dắt chó đi dạo nằm ở ranh giới giữa giới hạn trên của cường độ nhẹ và giới hạn dưới của cường độ trung bình [8]. Dù khó có thể dùng làm một bài tập cường độ cao cố định, hoạt động này hoàn toàn có thể chạm ngưỡng cường độ trung bình trong nhiều thời điểm và đem lại lợi ích vận động đáng kể [8].

Giới hạn của bằng chứng và những hiểu lầm thường gặp

Mặc dù bằng chứng ủng hộ tác động tích cực của việc dắt chó là rất lớn, người đọc cần lưu ý một số giới hạn khoa học:

  • Nuôi chó không đồng nghĩa với tự động vận động đủ: Khảo sát cho thấy chỉ khoảng 30% người nuôi chó đạt tiêu chuẩn vận động khuyến nghị [4], và khoảng hơn một phần ba người nuôi chó hoàn toàn không dắt chó đi dạo thường xuyên [1], [2].
  • Cường độ có thể không ổn định: Do đặc tính dừng nghỉ của thú cưng, nhịp tim có thể chỉ đạt ngưỡng vận động nhẹ nếu người nuôi đi quá chậm [8].
  • Bản chất nghiên cứu: Nhiều dữ liệu thu thập qua bảng hỏi tự báo cáo hoặc thiết kế cắt ngang [1], [6], [4], cần thận trọng khi suy luận quan hệ nhân quả tuyệt đối.

Ai nên thận trọng khi dắt chó đi dạo?

Dù là hoạt động lành mạnh, việc dắt chó vẫn tiềm ẩn rủi ro té ngã hoặc chấn thương:

  • Người cao tuổi hoặc người có vấn đề xương khớp: Những cú giật dây xích bất ngờ từ những chú chó lớn, hiếu động có thể gây mất thăng bằng hoặc tổn thương cổ tay, khớp vai. Cần chọn giống chó phù hợp và sử dụng dây xích có chiều dài kiểm soát tốt.
  • Người có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn: Nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để kiểm soát tốc độ đi bộ, tránh để nhịp tim tăng vọt đột ngột khi phải kéo giữ vật nuôi.

Lời khuyên áp dụng thực tế để tối ưu hóa vận động

Để biến mỗi chuyến dắt thú cưng thành một buổi rèn luyện sức khỏe hiệu quả, bạn có thể áp dụng các bước sau:

  • Tập trung vào thời lượng tối thiểu: Duy trì mỗi chuyến đi dạo ít nhất từ 10 phút trở lên để tích lũy dần thời gian hoạt động thể chất trong ngày [2], [5].
  • Chia nhỏ tần suất: Cố gắng đi dạo 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 15 phút, giúp dễ dàng tích lũy đủ 30 phút vận động mỗi ngày [5].
  • Chủ động tăng tốc độ: Khi chó đã hoàn thành việc vệ sinh, hãy chủ động bước nhanh hơn (hướng tới mốc trên 4 km/h) để đưa nhịp tim và mức chuyển hóa đạt ngưỡng cường độ trung bình [8].
  • Tạo sự gắn kết: Hãy xem chuyến đi dạo là khoảng thời gian thư giãn chung giữa bạn và thú cưng; việc gắn bó tình cảm là động lực mạnh mẽ nhất để duy trì thói quen bền bỉ [1], [3].

Dắt chó đi dạo không chỉ là trách nhiệm với người bạn bốn chân mà còn là giải pháp tâm lý xã hội tự nhiên giúp con người vượt qua sự lười biếng. Duy trì thói quen bước ra ngoài mỗi ngày cùng thú cưng với tốc độ vừa phải chính là cách đơn giản và bền vững để bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.