Câu trả lời ngắn
Hình ảnh cơ thể và thói quen ăn uống có thể liên quan với nhau trong tuổi vị thành niên, nhưng mức độ và chiều hướng liên hệ khác nhau giữa các nghiên cứu. Bằng chứng không cho phép quy mọi thay đổi ăn uống cho việc trẻ không hài lòng với ngoại hình, cũng không nên dùng cân nặng để đánh giá sức khỏe tâm lý của một em [1].
Tổng quan nghiên cứu ở thanh thiếu niên
Một tổng quan hệ thống năm 2023 xem xét 30 nghiên cứu ở người từ 10 đến 18 tuổi. Các nhóm nghiên cứu ghi nhận nhiều mối liên hệ khác nhau: một số kết quả liên quan đến việc đánh giá thấp cân nặng bản thân, mong muốn tăng cân hoặc giảm cân; các kiểu ăn được báo cáo cũng không đồng nhất. Chỉ một phần các nghiên cứu tìm thấy từng dạng liên hệ cụ thể, và tổng quan không chứng minh quan hệ nhân quả [1].
Điều này có nghĩa một trẻ không hài lòng với ngoại hình không nhất thiết sẽ có rối loạn ăn uống, và một thay đổi khẩu phần không tự động cho biết trẻ đang gặp vấn đề hình ảnh cơ thể. Tuổi dậy thì đi kèm thay đổi nhanh về vóc dáng; ảnh hưởng của bạn bè, mạng xã hội, gia đình, sức khỏe tâm thần và khả năng tiếp cận thực phẩm cũng có thể cùng tác động.
Cách trò chuyện hỗ trợ
Có thể chuyển trọng tâm từ số cân sang sức khỏe và sinh hoạt: trẻ có đủ năng lượng cho học tập, vận động, ngủ nghỉ và phát triển hay không; trẻ có thể ăn đa dạng và cảm thấy thoải mái trong bữa ăn không. Tránh bình luận tiêu cực về cơ thể của trẻ hoặc của người khác, so sánh anh chị em, khen việc bỏ bữa hay gắn đạo đức với thực phẩm.
Người lớn có thể làm gương bằng bữa ăn linh hoạt, không ép trẻ phải ăn theo một chuẩn cân nặng duy nhất và không biến thức ăn thành phần thưởng hay hình phạt. Nếu trẻ hỏi về giảm cân, hãy lắng nghe mục tiêu và cảm xúc phía sau câu hỏi, rồi trao đổi với chuyên gia trước khi thay đổi khẩu phần đáng kể.
Dấu hiệu cần lưu tâm
Một vài bữa ăn thất thường không đủ để chẩn đoán. Tuy nhiên, việc bỏ nhiều bữa, sợ hãi mạnh với một số món, tập luyện để “bù” thức ăn, sụt cân nhanh, né ăn cùng gia đình, nôn ói hoặc lo âu dai dẳng về hình thể cần được quan tâm. Hãy bắt đầu bằng cuộc trò chuyện bình tĩnh và tìm đánh giá chuyên môn; không tự gắn nhãn hay trách móc trẻ.
Nếu có ngất, mất nước, đau ngực, yếu nhiều hoặc nguy cơ tự làm hại bản thân, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp. Hỗ trợ sớm từ gia đình, bác sĩ và chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp đánh giá an toàn và nhu cầu chăm sóc.
Giới hạn bằng chứng
Tổng quan hiện có gồm nghiên cứu quan sát với cách đo hình ảnh cơ thể và khẩu phần khác nhau. Cần nghiên cứu dọc và can thiệp có chất lượng để xác định yếu tố nào có thể thay đổi được và cách hỗ trợ nào hiệu quả cho các nhóm trẻ khác nhau [1].





