Chế độ ăn Địa Trung Hải nổi tiếng với lợi ích tim mạch và thường đi kèm thói quen dùng một lượng nhỏ rượu vang đỏ trong bữa ăn. Tuy nhiên, phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ khi áp dụng mô hình này cần điều chỉnh nghiêm ngặt: loại bỏ hoàn toàn rượu vang.
Dữ liệu dược động học cho thấy cồn tự do đi qua sữa mẹ và nồng độ trong sữa tương đương nồng độ trong máu của người mẹ [1], [2]. Hiện chưa có mức cồn nào được chứng minh là an toàn đối với trẻ sơ sinh [3]. Do đó, việc loại bỏ rượu vang đỏ là bắt buộc để đảm bảo an toàn cho trẻ [3], [4].
Cơ chế cồn đi vào sữa mẹ
Cồn là phân tử tan trong nước nên khuếch tán nhanh vào dòng sữa [4]. Dưới 2% lượng cồn mẹ tiêu thụ sẽ đi vào máu và sữa [5]. Nồng độ cồn trong sữa mẹ gần như tương đương với nồng độ cồn trong huyết tương [1], [2].
Nồng độ cồn trong sữa mẹ đạt mức cao nhất sau khi uống khoảng 30 đến 60 phút [1], [5]. Cồn không lưu trữ lại trong mô tuyến sữa mà biến chuyển song song theo máu mẹ [5]. Việc vắt bỏ sữa ngay sau khi uống không giúp sữa hết cồn nhanh hơn, vì lớp sữa mới tiết ra vẫn chứa cồn chừng nào cồn còn tồn tại trong máu [5]. Cồn chỉ biến mất khỏi sữa khi cơ thể người mẹ chuyển hóa và đào thải hết [6], [5].
Tác động của cồn đến tiết sữa và trẻ bú mẹ
Quan niệm dân gian cho rằng thức uống có cồn giúp lợi sữa đã bị bác bỏ bởi nghiên cứu thực nghiệm [7]. Cồn ức chế phản xạ tống sữa, gây giảm sản lượng sữa tạm thời [2]. Nghiên cứu đối chứng trên 28 phụ nữ cho thấy cồn không làm tăng hiệu suất tiết sữa và làm cùn phản ứng prolactin trước kích thích bú [7].
Đối với trẻ bú mẹ, hệ enzym chưa hoàn thiện khiến trẻ sơ sinh chuyển hóa cồn chậm gấp đôi so với người lớn [2]. Dù cồn làm đổi mùi vị của sữa khiến trẻ bú bình chứa sữa pha cồn có thể mút nhiều hơn [8], nhưng trên thực tế lượng sữa trẻ bú trực tiếp từ mẹ lại suy giảm sau khi mẹ dùng thức uống có cồn [5], [8]. Phơi nhiễm cồn qua sữa mẹ có thể làm thay đổi giấc ngủ, hành vi và khả năng học tập ban đầu của trẻ [5].
Bằng chứng từ các nghiên cứu thực nghiệm
Một nghiên cứu năm 1992 trên 11 phụ nữ cho con bú dùng đồ uống chứa cồn cho thấy nồng độ cồn trong sữa đạt đỉnh ở phút 60 (8,4 mg/dL với liều 0,21 g/kg và 26,2 mg/dL với liều 0,44 g/kg) [1]. Sau 2 giờ, nồng độ cồn giảm xuống còn lần lượt 3,6 mg/dL và 23,3 mg/dL, cho thấy tốc độ đào thải cồn chậm hơn ở người có nồng độ cồn trong sữa cao [1].
Một thử nghiệm trên 28 phụ nữ năm 2010 phân tích phản ứng prolactin sau khi dùng 0,4 g/kg cồn, xác nhận cồn làm giảm phản xạ tiết sữa tự nhiên [7]. Tổng quan hệ thống gồm 41 công trình năm 2014 ghi nhận khoảng một nửa phụ nữ cho con bú ở phương Tây có dùng rượu bia, đồng thời khẳng định lượng cồn trẻ nhận chiếm khoảng 5-6% liều của mẹ tính theo cân nặng [2].
Những điều khoa học chưa biết rõ
Khoa học hiện chưa xác định được ngưỡng nồng độ cồn tối thiểu trong sữa mẹ có thể coi là vô hại đối với trẻ bú [3].
Hậu quả lâu dài của việc tiếp xúc với lượng cồn nhỏ ngắt quãng qua sữa mẹ đối với sự phát triển thần kinh của trẻ vẫn còn nhiều tranh cãi và thiếu dữ liệu theo dõi dài hạn [2].
Nhóm cần thận trọng và khuyến cáo y tế
Phụ nữ trong giai đoạn cho con bú, đặc biệt là giai đoạn sơ sinh khi gan của trẻ chưa trưởng thành [2]. Nhiều cơ quan y tế công cộng tại Canada, Úc, Pháp, Hà Lan khuyến cáo kiêng cồn hoàn toàn khi nuôi con bằng sữa mẹ [4].
Trường hợp lỡ dùng đồ uống chứa cồn, bà mẹ cần hoãn cho con bú ít nhất 2 giờ cho mỗi đơn vị cồn tiêu chuẩn để cơ thể đào thải cồn về mức thấp [4]. Mô hình dược động học khuyến nghị vắt và trữ sữa an toàn từ trước khi uống [6].
Cách áp dụng chế độ Địa Trung Hải an toàn khi cho con bú
Chế độ ăn Địa Trung Hải rất giàu dinh dưỡng cho phụ nữ sau sinh nhờ nguồn chất béo lành mạnh, chất xơ và chất chống oxy hóa:
- Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt.
- Sử dụng dầu ô liu làm nguồn chất béo chính thay mỡ động vật.
- Ăn cá béo và thịt gia cầm với lượng vừa phải.
- Loại bỏ hoàn toàn rượu vang đỏ khỏi thực đơn; thay bằng nước lọc hoặc trà thảo mộc không caffein để duy trì đủ nước cho việc tạo sữa.
Mô hình ăn uống Địa Trung Hải mang lại nhiều lợi ích sức khỏe nhưng cần điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn sinh học. Mẹ nuôi con bằng sữa mẹ nên giữ trọn vẹn nhóm thực phẩm lành mạnh và kiên quyết bỏ qua rượu vang đỏ để bảo vệ sự phát triển của trẻ.
