Lao động ngoài trời nắng gắt khiến cơ thể mất nhiều mồ hôi. Nhiều người thắc mắc việc kết hợp chế độ ăn keto với lao động nặng dưới nhiệt độ cao có gây rủi ro gì.

Dữ liệu khoa học hiện có chỉ tập trung đánh giá nguy cơ sốc nhiệt, mất nước ở người lao động ngoài trời; chưa có nghiên cứu chứng minh tác động trực tiếp của chế độ ăn keto trên nhóm đối tượng này [1], [2]. Vì vậy, các rủi ro nêu dưới đây xuất phát từ tình trạng mất nước do môi trường nhiệt độ cao nói chung, không thể khẳng định do riêng chế độ keto gây ra.

Nghiên cứu hiện tại chưa có dữ liệu về chế độ ăn keto

Các tài liệu y học lao động hiện trường khảo sát nông dân, công nhân xây dựng và công nhân nhà máy tiếp xúc nhiệt [2], [3], [4]. Không có thử nghiệm lâm sàng hay quan sát nào kiểm chứng cơ chế bài tiết nước của chế độ ăn keto khi làm việc ngoài nắng nóng. Người áp dụng keto khi lao động nặng không nên tự ý suy diễn từ các giả thuyết chưa kiểm chứng.

Rủi ro 1: Suy giảm nhận thức và tăng tai nạn lao động

Mất nước làm giảm chức năng não bộ nhanh chóng khi làm việc ngoài trời nắng [1], [5]. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra mất nước mức 2% trọng lượng cơ thể bắt đầu làm giảm thể lực [1]. Khi mức mất nước đạt 3% đến 4%, hiệu suất nhận thức giảm từ 23% đến 25% [1].

Tại Ấn Độ, nghiên cứu ghi nhận hơn 50% người lao động ngoài trời có tốc độ toát mồ hôi vượt mức 1,2 lít mỗi giờ trong nền nhiệt 23,8°C đến 42°C [5]. Nhiệt độ môi trường tăng làm chậm thời gian phản xạ của hệ thần kinh [5]. Sự chậm chạp này làm gia tăng tỷ lệ chấn thương và tai nạn lao động [1].

Rủi ro 2: Quá tải tim mạch và tụt thể tích tuần hoàn

Nhiệt độ cao buộc tim co bóp nhanh hơn để bơm máu làm mát bề mặt da [6], [5]. Mất nước làm tình trạng căng thẳng tim mạch trầm trọng hơn [1]. Nghiên cứu trên công nhân tiếp xúc nhiệt cho thấy tình trạng mất nước và toát mồ hôi nhiều đi kèm đau đầu, mệt mỏi mạn tính và tăng huyết áp lưu động [6].

Khi cơ thể thiếu nước kết hợp làm việc nặng, thể tích tuần hoàn giảm mạnh. Khảo sát trên người lao động nhịn ăn uống trong điều kiện nhiệt độ cao ghi nhận tình trạng nhịp tim nhanh, chóng mặt, buồn nôn, mất cân bằng điện giải và trụy tuần hoàn [7].

Rủi ro 3: Tổn thương thận cấp và bệnh thận mạn tính

Mất nước kéo dài do nhiệt độ cao gây nguy cơ suy giảm chức năng thận nghiêm trọng [1], [3]. Máu bị cô đặc làm tăng nồng độ hematocrit, protein huyết thanh, urê, creatinin và acid uric, có thể kích phát cơn gút cấp [7].

Một nghiên cứu trên công nhân đúc kim loại ghi nhận mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) giảm mạnh hơn ở nhóm tiếp xúc nhiệt so với nhóm đối chứng (-13 so với -5 mL/phút) sau một ca làm việc 8,5 giờ [4]. Tại Ả Rập Xê Út, hơn 50% công nhân xây dựng bước vào ca làm việc trong tình trạng thiếu nước (tỷ trọng nước tiểu USG ≥ 1,020) [3]. Dù uống lượng dịch từ 5 lít trở lên mỗi ngày, nhóm này vẫn không đạt trạng thái đủ nước và đối mặt nguy cơ tổn thương thận [3]. Về lâu dài, mất nước mạn tính do nghề nghiệp liên quan trực tiếp đến sự gia tăng bệnh thận mạn [1].

Điều chưa biết từ các bằng chứng hiện có

Các tài liệu hiện tại không trả lời được:

  • Chế độ ăn keto làm thay đổi tốc độ mất nước hoặc bài tiết natri qua mồ hôi ở mức độ nào khi làm việc nặng.
  • Người ăn keto có ngưỡng chịu nhiệt hoặc nguy cơ tổn thương thận cao hơn người ăn chế độ thông thường hay không.
  • Liều lượng carbohydrate tối thiểu cần thiết để duy trì thể lực trong môi trường nhiệt độ cao.

Ai nên thận trọng?

Người lao động ngoài trời cần đặc biệt thận trọng nếu thuộc các nhóm sau:

  • Công nhân xây dựng, nông dân, người làm đường tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng mùa hè [2], [3], [8]. Khảo sát tại New Mexico cho thấy 57% công nhân làm đường bắt đầu ca làm trong tình trạng thiếu nước và 29% đạt nhiệt độ cơ thể lõi trên 38°C [8].
  • Người đang hạn chế ăn uống hoặc nhịn nước [7].
  • Người có yếu tố nguy cơ kết hợp: thiếu ngủ, béo phì, làm việc ca kéo dài [3].

Cách giảm mất nước thực tế ngoài trời

Để hạn chế gánh nặng nhiệt, các nghiên cứu khuyến nghị giải pháp đồng bộ:

  • Cung cấp nước uống đầy đủ bằng bình cá nhân hoặc ba lô chứa túi nước [1], [2].
  • Bổ sung natri hợp lý để hỗ trợ giữ nước và duy trì thể lực khi toát mồ hôi nhiều [1].
  • Nghỉ ngơi trong bóng râm và dùng khăn làm mát chuyên dụng [2].
  • Điều chỉnh thời gian làm việc: giới hạn ca lao động không quá 7 giờ mỗi ngày vào mùa nóng giúp giảm nguy cơ tổn thương thận [3].

Cần nhớ rằng việc duy trì đủ nước giúp giảm tải sinh lý nhưng không thay thế được việc hạ nhiệt cơ thể bằng bóng râm hoặc thiết bị làm mát [1]. Người lao động có bệnh nền tim mạch, thận nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.