Cơn sốt muối hồng và lời đồn thổi về siêu thực phẩm

Nhiều gian bếp hiện đại ngày nay đang dần thay thế lọ muối trắng quen thuộc bằng những hũ muối hồng Himalaya bắt mắt. Loại gia vị này thường được quảng bá rầm rộ như một liệu pháp tự nhiên vượt trội, giàu khoáng chất quý và lành mạnh hơn hẳn muối ăn thông thường.

Tuy nhiên, xét dưới góc độ hóa học và dinh dưỡng, muối hồng không đem lại lợi ích thần kỳ như nhiều lời đồn thổi trên mạng xã hội. Bản chất loại muối này vẫn là natri clorua, hàm lượng natri tương đương muối tinh luyện, trong khi lượng vi chất bổ sung lại quá nhỏ để tạo ra khác biệt đáng kể cho sức khỏe.

Các phân tích khoa học cho thấy người tiêu dùng không nên thần thánh hóa loại gia vị này để tránh những hiểu lầm có hại cho tim mạch.

Bản chất natri: Muối hồng có thực sự "nhạt" hơn muối trắng?

Quan niệm phổ biến nhất khiến nhiều người sẵn sàng chi số tiền gấp nhiều lần để mua muối hồng là niềm tin loại muối này chứa ít natri hơn, từ đó an toàn hơn cho người tăng huyết áp.

Thực tế kiểm nghiệm lại chỉ ra điều ngược lại về giá trị natri nạp vào cơ thể. Một nghiên cứu công bố năm 2020 tại Úc phân tích thành phần khoáng chất trong muối hồng cho thấy lượng natri trong 5 g muối hồng (tương đương một thìa cà phê) đã chạm ngưỡng khuyến nghị hạn chế là 2000 mg/ngày, tương đương hoàn toàn với muối ăn màu trắng thông thường [1]. Dù người dùng sử dụng muối tinh luyện hay muối hồng, lượng natri nạp vào khi dùng cùng một lượng muối vẫn ở mức tương tự nhau [1].

Hơn nữa, dạng kết cấu của muối hồng cũng ảnh hưởng đến nồng độ vi chất này. Dữ liệu từ nghiên cứu tại Úc ghi nhận mức natri trong muối hồng dạng vảy cao hơn đáng kể so với dạng xay mịn (chênh lệch trung bình 60.998,00 mg/kg; p < 0.05) và dạng hạt thô (chênh lệch trung bình 64.374,00 mg/kg; p < 0.05) [1]. Do đó, suy nghĩ dùng muối hồng để giảm bớt gánh nặng natri là hoàn toàn sai lệch.

Khoáng chất vi lượng: Con số thực tế nói lên điều gì?

Muối hồng Himalaya có màu sắc đặc trưng nhờ sự hiện diện của các khoáng chất dạng vết bên trong cấu trúc tinh thể đá. Muối đá Himalaya chưa qua tinh chế chứa các nguyên tố như sắt, đồng, kali và mangan [1].

Một nghiên cứu năm 2020 đã so sánh mẫu muối hồng có xuất xứ từ dãy Himalaya với các khu vực khác, ghi nhận sự khác biệt trung bình về các chất dinh dưỡng gồm đồng (0,08 mg/kg; p = 0,045), sắt (54,95 mg/kg; p = 0,026), và kali (2507,87 mg/kg; p < 0.001) [1]. Ngược lại, hàm lượng kẽm trong mẫu Himalaya lại thấp hơn (-0,41 mg/kg; p < 0,001) [1]. Đối với các khoáng chất phi dinh dưỡng, mẫu muối Himalaya có lượng nhôm cao hơn (82,99 mg/kg; p = 0,002), bari cao hơn (0,83 mg/kg; p < 0,001), coban cao hơn (0,4 mg/kg; p = 0,007), silic cao hơn (150,41 mg/kg; p = 0,002), nhưng cadmium (-0,01 mg/kg; p = 0,008), chì (-0,6 mg/kg; p = 0,011) và lưu huỳnh (-6186,04 mg/kg; p = 0,030) lại thấp hơn so với các khu vực khác [1].

Dù danh sách khoáng chất xuất hiện rất phong phú, ý nghĩa sinh học của chúng đối với cơ thể người lại rất khiêm tốn. Nghiên cứu năm 2020 chỉ ra rằng mức độ của tất cả các chất dinh dưỡng trong 5 g muối hồng đều thấp hơn rất nhiều so với Nhu cầu Khuyến nghị Hàng ngày (RDI) hoặc Mức Tiêu thụ Thỏa đáng (AI) [1]. Điều này đồng nghĩa với việc để nạp đủ lượng sắt hay kali thông qua muối hồng, người dùng sẽ phải tiêu thụ lượng muối khổng lồ, gây ngộ độc natri trước khi nhận được lợi ích từ vi khoáng.

Bên cạnh muối hồng, dãy Himalaya còn có muối đen với các đặc tính cấu trúc tinh thể riêng biệt. Một nghiên cứu năm 2020 về muối đá đen Himalaya ghi nhận loại muối này có cấu trúc tinh thể không đều, dạng khối bốn cạnh, thể hiện hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm (in vitro) và có mức natri thấp hơn muối biển thông thường lẫn muối hồng [2]. Muối đen cũng chứa các khoáng chất như sắt, canxi và magie [2].

Bằng chứng từ các nghiên cứu quốc tế: Rủi ro tạp chất và kim loại nặng

Do đặc tính chưa qua tinh chế, các loại muối ẩm thực cao cấp, bao gồm muối hồng, thường tiềm ẩn nguy cơ tích tụ các kim loại nặng có hại từ môi trường khai thác.

Nghiên cứu năm 2020 tại Úc kiểm tra các mẫu muối hồng thương mại đã ghi nhận một mẫu muối hồng duy nhất có nguồn gốc từ Peru chứa hàm lượng chì cao (2,59 mg/kg), vượt quá giới hạn tối đa cho phép đối với kim loại gây ô nhiễm trong muối là 2 mg/kg [1]. Tuy nhiên, các mẫu muối hồng còn lại trong nghiên cứu này không vượt quá mức tối đa về tạp chất kim loại như asen, cadmium hoặc thủy ngân, cũng như không vượt giới hạn do FSANZ và NRV đặt ra [1]. Ngoài ra, muối vảy cũng có mức cadmium cao hơn muối mịn và muối thô (chênh lệch trung bình 0,01 mg/kg, p < 0.05) [1].

Một công trình nghiên cứu khác công bố năm 2023 tại miền nam nước Ý đã phân tích 12 nguyên tố khoáng (Al, Ca, Co, Cr, Cu, Fe, Hg, Mn, Ni, Pb, Se và Zn) trên 10 loại muối thương mại, bao gồm muối hồng Himalaya, muối vảy, muối biển xám Đại Tây Dương và muối xanh Ba Tư [3]. Kết quả cho thấy hàm lượng khoáng chất biến thiên tùy thuộc vào loại muối và nguồn gốc địa lý [3]. Dù các mức Co, Cr, Cu, Hg, Pb và Se được ghi nhận là ở ngưỡng dung nạp được, các tác giả báo cáo nồng độ chì (Pb) vượt mức tối đa ở tất cả các mẫu thử nghiệm, khiến nhóm nghiên cứu đưa ra khuyến nghị cần tăng cường giám sát hàm lượng khoáng trong muối ăn để bảo vệ sức khỏe người dùng [3].

Về thành phần vi sinh vật và các khoáng chất khác, muối hồng cũng cho thấy những đặc tính phân hóa rõ rệt. Nghiên cứu năm 2021 về hệ vi sinh vật trong muối ăn ghi nhận muối hồng Himalaya có hồ sơ phân loại vi sinh không đồng nhất, với độ đa dạng vi sinh cổ (archaea) thấp hơn muối biển [4]. Chi vi khuẩn Sulfitobacter chiếm ưu thế cao nhất trong muối hồng Himalaya (57,5% quần thể vi sinh vật), dù không có vi khuẩn sống nào thuộc chi này được phân lập qua phương pháp nuôi cấy [4]. Trong khi đó, một nghiên cứu năm 2024 đánh giá hàm lượng florua trong các loại muối ăn tại Ấn Độ ghi nhận nồng độ florua ở muối i-ốt là thấp nhất (12,5 +- 7,5 ppm), trong khi muối đá có florua ở mức 40,8 +- 52,4 ppm và muối đen là 77,5 +- 19,9 ppm (p=0,009), dù tất cả vẫn nằm trong giới hạn cho phép [5].

Hiểu lầm thường gặp: Đắt tiền hơn chưa chắc đã tốt hơn

Hiểu lầm lớn nhất hiện nay là việc coi muối hồng như một thực phẩm chức năng có khả năng giải độc và cân bằng toàn diện cơ thể. Người tiêu dùng thường bị đánh lừa bởi bảng danh mục vi chất tự nhiên mà quên mất tỷ lệ phần trăm hấp thu thực tế vào cơ thể.

Nhiều người tin rằng muối hồng không qua tinh chế sẽ hoàn toàn lành mạnh hơn muối trắng thông thường. Tuy nhiên, muối tinh luyện trong gia đình thường được bổ sung vi chất i-ốt cần thiết cho tuyến giáp, điều mà các loại muối đá tự nhiên như muối hồng có thể thiếu hụt hoặc không đáp ứng đủ.

Đồng thời, mức độ nhiễm kim loại nặng như chì trong một số mẫu muối hồng tự nhiên đòi hỏi người tiêu dùng phải có cái nhìn thận trọng và tỉnh táo hơn [1, 4]. Muối hồng về bản chất mang giá trị thẩm mỹ, màu sắc và trải nghiệm vị giác nhiều hơn là một sản phẩm cải thiện sức khỏe vượt bậc.

Những ai cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng?

Người mắc bệnh tăng huyết áp, suy tim và bệnh thận mạn tính là nhóm đối tượng đầu tiên cần kiểm soát chặt chẽ việc dùng muối hồng. Do 5 g muối hồng cung cấp lượng natri tương đương 2000 mg/ngày (tương đương muối trắng), việc lầm tưởng muối hồng lành tính rồi sử dụng thoải mái sẽ gây tích tụ dịch và làm tăng huyết áp đột ngột [1].

Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần cẩn trọng với các loại muối khoáng chưa tinh chế có nguy cơ tồn dư tạp chất chì hoặc kim loại nặng vượt ngưỡng [1, 4].

Người đang điều trị bệnh lý tuyến giáp cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo nguồn cung cấp i-ốt hàng ngày không bị gián đoạn nếu chuyển đổi hoàn toàn từ muối i-ốt sang muối hồng.

Áp dụng muối đúng cách trong đời sống hàng ngày

Người tiêu dùng hoàn toàn có thể sử dụng muối hồng như một gia vị tạo điểm nhấn cho bữa ăn, nhưng cần giữ nguyên tắc tiết chế gia vị. Khi nấu nướng, không nên dùng lượng muối hồng nhiều hơn lượng muối trắng chỉ vì cảm thấy muối hồng có vị thanh hơn hoặc nghĩ rằng muối hồng ít mặn hơn.

Nên ưu tiên nạp khoáng chất như sắt, kali, canxi từ các loại rau củ quả, hạt ngũ cốc và thực phẩm tươi sống thay vì trông chờ vào muối. Muối hồng hạt thô có thể dùng trong cối xay cầm tay để rắc lên bề mặt món ăn sau khi chế biến nhằm tạo kết cấu giòn và thẩm mỹ.

Khi mua sản phẩm, hãy lựa chọn các thương hiệu uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và có chứng nhận kiểm nghiệm chất lượng để hạn chế rủi ro lẫn tạp chất kim loại [1, 4].

Lời kết cho lựa chọn gia vị trên bàn ăn

Muối hồng Himalaya đem lại màu sắc thú vị và trải nghiệm ẩm thực mới lạ cho người nội trợ, nhưng không phải là thần dược chữa bệnh hay thực phẩm bổ sung khoáng chất tối ưu. Lượng natri trong muối hồng vẫn cao tương đương muối trắng thông thường [1]. Lối sống lành mạnh bắt nguồn từ việc cắt giảm tổng lượng gia vị mặn trong chế độ ăn hàng ngày, duy trì sự cân bằng và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ khi có bệnh lý nền.