Măng là thực phẩm quen thuộc trong nhiều bữa cơm gia đình nhờ độ giòn và vị ngọt thanh đặc trưng. Tuy nhiên, nhiều người có vấn đề về tiêu hóa thường lo lắng việc ăn măng có thể làm tổn thương dạ dày hoặc gây đau bụng dữ dội.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trực tiếp đánh giá tác động của măng hoặc chất xơ thô trong măng lên niêm mạc của người bị đau dạ dày. Các dữ liệu khoa học công bố chỉ ghi nhận thành phần chất xơ của măng và tác động chuyển hóa, vi sinh đường ruột trên động vật hoặc người khỏe mạnh.

Thành phần chất xơ trong măng gồm những gì?

Nghiên cứu về măng loài Gigantochloa levis cho thấy măng chứa hàm lượng chất xơ cao gồm hemicellulose, cellulose, pectin và lignin [1]. Trong đó, chất xơ không hòa tan chiếm tới 92%, còn chất xơ hòa tan chỉ chiếm khoảng 8% [1].

Một nghiên cứu khác chiết xuất xơ măng tinh khiết cũng ghi nhận tỷ lệ tương tự với 74,5% tổng chất xơ thực phẩm, bao gồm 73,4% chất xơ không hòa tan và 1,1% chất xơ hòa tan [2]. Dạng bột điều chế từ măng tươi Phyllostachys praecox cũng xác nhận ba thành phần cấu trúc chính là cellulose, hemicellulose và lignin [3].

Vì sao măng dễ gây cảm giác đầy bụng, khó tiêu?

Tác động cơ học trực tiếp của cellulose hay lignin lên tổn thương niêm mạc dạ dày chưa được các tài liệu khoa học này kiểm chứng. Dù vậy, việc ăn quá nhiều măng được ghi nhận có thể dẫn đến cảm giác khó chịu ở ruột như đầy hơi và chướng bụng [1].

Hiện tượng này không xuất phát từ việc bào mòn cơ học mà do chất xơ trong măng đóng vai trò như cơ chất cho vi khuẩn đường ruột lên men [1]. Quá trình lên men này sinh ra khí, tương tự như phản ứng khi tiêu thụ các hợp chất prebiotic khác [1].

Các nghiên cứu hiện tại đã ghi nhận điều gì về xơ măng?

Các nghiên cứu thực nghiệm hiện có tập trung vào chức năng chuyển hóa mỡ, kiểm soát đường huyết và hệ vi sinh đại tràng:

Thử nghiệm trên 8 phụ nữ trẻ khỏe mạnh ăn 360 g măng mỗi ngày trong 6 ngày cho thấy lượng phân và tần suất đi tiêu tăng rõ rệt [4]. Chế độ ăn này giúp giảm cholesterol toàn phần và lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL), nhưng không làm thay đổi nồng độ đường huyết [4].

Nghiên cứu trên chuột C57BL/6J cho thấy chất xơ măng giúp kiểm soát tăng cân do chế độ ăn nhiều chất béo hiệu quả hơn so với cellulose vi tinh thể, inulin, xơ lúa mì hoặc xơ đậu nành sau 6 tuần [2].

Thử nghiệm trên chuột ăn chế độ nhiều chất béo bổ sung bột măng Phyllostachys praecox trong 7 tuần ghi nhận sự suy giảm triglycerid, đường huyết, cholesterol toàn phần, đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ [3].

Nghiên cứu về chất xơ vỏ măng trên chuột đái tháo đường sau 4 tuần ghi nhận khả năng làm giảm đường huyết và cải thiện dung nạp glucose [5].

Các thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột bị viêm đại tràng cho thấy chuỗi polysaccharid tan trong nước (BSDF-1) từ măng Phyllostachys edulis hỗ trợ ức chế phản ứng viêm đại tràng, phục hồi các protein liên kết vòng và điều hòa hệ vi sinh [5, 6]. Chất xơ không hòa tan từ loài Fargesia spathacea cũng làm tăng nồng độ acid béo chuỗi ngắn lên 1,28 lần trong điều kiện ống nghiệm [6].

Những điều khoa học chưa làm rõ về măng và dạ dày

Các tài liệu hiện tại để lại nhiều khoảng trống đối với sức khỏe dạ dày:

  • Chưa có dữ liệu thực nghiệm kiểm tra tác động cọ xát cơ học của xơ không hòa tan (cellulose, lignin) lên ổ loét hoặc viêm dạ dày ở người.
  • Chưa có thử nghiệm xác định liều lượng măng gây kích ứng hoặc an toàn cho người đang có bệnh lý viêm loét dạ dày - tá tràng.
  • Chưa rõ các phản ứng lên men sinh khí ở ruột có làm tăng áp lực ngược lên vùng thượng vị hay trào ngược dạ dày hay không.

Ai nên thận trọng khi ăn măng?

Người đang có các triệu chứng viêm loét dạ dày tiến triển, đau bụng thượng vị hoặc hội chứng ruột kích thích kèm chướng hơi nên thận trọng. Do măng chứa lượng chất xơ không tan rất lớn và thúc đẩy lên men sinh khí, người có hệ tiêu hóa nhạy cảm dễ gặp triệu chứng đầy trướng [1].

Người đang bị rối loạn tiêu hóa hoặc tiêu chảy cũng cần lưu ý vì măng làm gia tăng khối lượng phân và kích thích nhu động ruột nhanh hơn [4]. Phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền mạn tính cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng lượng lớn.

Lời khuyên áp dụng thực tế

Với người có đường tiêu hóa bình thường, măng là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào hỗ trợ bài tiết và chuyển hóa lipid [4]. Để giảm bớt cảm giác đầy bụng, măng nên được nấu chín kỹ, nhai chậm và ăn với lượng vừa phải.

Người từng có tiền sử đau dạ dày không nên ăn măng lúc bụng rỗng và không nên dùng măng với khối lượng lớn trong một bữa. Nếu xuất hiện dấu hiệu ợ hơi, chướng bụng hoặc đau tức sau khi ăn, cần dừng tiêu thụ và hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa.

Tóm lại, chưa có bằng chứng khẳng định chất xơ thô trong măng trực tiếp cào xước hay phá hủy niêm mạc dạ dày. Dù vậy, tỷ lệ chất xơ không hòa tan cao và đặc tính sinh khí khi lên men có thể gây khó chịu cho người tiêu hóa kém.