Nước ép cần tây trở thành trào lưu phổ biến nhờ các lời đồn về thanh lọc cơ thể và hạ huyết áp. Nhiều người uống từ nửa lít đến một lít mỗi ngày mà không rõ giới hạn an toàn cho cơ thể.
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng quy mô lớn xác định mức dung nạp nước ép cần tây chuẩn mỗi ngày cho người khỏe mạnh. Các bằng chứng hiện có chỉ dừng lại ở báo cáo ca lâm sàng riêng lẻ, nghiên cứu trên động vật và phân tích dư lượng nông dược, nên không thể đưa ra con số chính xác tuyệt đối về số mililít an toàn.
Bằng chứng khoa học về việc sử dụng nước ép cần tây trên người
Dữ liệu trên người hiện rất hạn chế và chỉ mang tính chất mô tả ca bệnh. Một báo cáo lâm sàng ghi nhận nam bệnh nhân 74 tuổi bị tăng huyết áp uống nước ép cần tây hàng ngày liên tục trong 6 tháng kết hợp trị liệu thần kinh cột sống, huyết áp giảm từ 150/80 mmHg xuống 118/82 mmHg [1]. Báo cáo này không tách biệt được tác dụng độc lập của nước ép và kỹ thuật nắn chỉnh khớp [1].
Ở chiều ngược lại, việc lạm dụng dạng chiết xuất đậm đặc tiềm ẩn nguy cơ bệnh lý. Một phụ nữ 36 tuổi dùng 8 g bột chiết xuất cần tây mỗi ngày để giảm cân đã sụt 26 kg trong 78 ngày nhưng xuất hiện triệu chứng nhìn mờ, hồi hộp, buồn nôn [2]. Xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị cường giáp với nồng độ TSH giảm sâu xuống 0,001 mIU/L và T4 tăng vọt 23 ng/dl, buộc phải điều trị bằng methimazole và dừng uống cần tây [2].
Dữ liệu từ động vật và ngưỡng dung nạp đường ruột
Các nghiên cứu tác dụng sinh học chủ yếu thực hiện trên loài gặm nhấm với dạng bào chế riêng biệt. Thử nghiệm trên chuột cống Wistar dùng nước ép lá hoặc rễ cần tây tươi pha loãng ở nồng độ 5% để đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào trước độc tính của thuốc doxorubicin [3]. Một nghiên cứu khác trên chuột béo phì dùng nước ép cần tây lên men vi khuẩn lactic với liều 10 g/kg thể trọng mỗi ngày trong 12 tuần giúp cải thiện hệ vi sinh đường ruột và giảm tích tụ mỡ nội tạng [4].
Nước ép thực vật cũng chứa một lượng đường tự do. Tình trạng kém hấp thu đường kích hoạt khi lượng fructose tự do vượt ngưỡng khoảng 5 g ở trẻ em và khoảng 10 g ở người trưởng thành [5]. Tiêu thụ quá nhiều dịch ép rau quả đậm đặc trong thời gian ngắn dễ vượt ngưỡng hấp thu của ruột non, gây đầy hơi hoặc tiêu chảy [5]. Cần tây tự nhiên cung cấp vitamin C, riboflavin, vitamin B6, axit pantothenic, beta-carotene và mangan, nhưng cần dùng điều độ để ruột thích nghi [2].
Nguy cơ tích tụ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật
Cần tây thuộc nhóm rau có nguy cơ tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật nếu không kiểm soát thời gian cách ly. Nghiên cứu trên cần tây trồng nhà kính cho thấy dư lượng hoạt chất dimethoate giảm xuống dưới mức giới hạn tối đa cho phép (MRL 0,5 mg/kg) sau 10 ngày phun [6]. Tuy nhiên, chất chuyển hóa omethoate vẫn vượt ngưỡng cho phép 0,02 mg/kg sau 21 ngày [6].
Dữ liệu tính toán chỉ ra rằng cần thời gian an toàn tối thiểu 28 ngày sau lần phun cuối để nồng độ omethoate hạ về ngưỡng an toàn tiêu thụ [6]. Liều dung nạp hàng ngày chấp nhận được (ADI) của dimethoate là 0,002 mg/kg thể trọng [6]. Uống nước ép cần tây không rõ nguồn gốc với thể tích lớn đồng nghĩa với việc nạp lượng lớn dư lượng thuốc trừ sâu vào cơ thể.
Điều chưa biết
Khoa học hiện chưa trả lời được các câu hỏi then chốt sau:
- Thể tích nước ép cần tây tươi tối đa một người trưởng thành khỏe mạnh có thể uống mỗi ngày mà không gây độc tính tích lũy.
- Hàm lượng chính xác các hợp chất tự nhiên trong nước ép tác động thế nào đến chức năng tuyến giáp ở người bình thường.
- Tác động lâu dài của việc uống nước ép tươi thay thế rau nguyên bã đối với hệ vi sinh đường ruột ở người.
Ai nên thận trọng
- Người có vấn đề về tuyến giáp: Chiết xuất cần tây liều cao có khả năng gây rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc thúc đẩy cường giáp [2].
- Người đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch: Cần tây có hoạt tính hạ áp, uống lượng lớn cùng lúc có thể gây cộng gộp tác dụng [1].
- Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, hội chứng ruột kích thích: Đường tự do không đi kèm chất xơ nguyên bản dễ gây quá tải đường ruột và tiêu chảy [5].
- Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ: Nhóm đối tượng này rất nhạy cảm với nguy cơ tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật [6].
Gợi ý áp dụng thực tế
Chưa có liều khuyến nghị chính thức. Người muốn sử dụng chỉ nên uống lượng vừa phải, không xem nước ép là thần dược thay thế bữa ăn hay thuốc chữa bệnh.
Luôn chọn cần tây có nguồn gốc canh tác an toàn, rõ thời gian cách ly thuốc trừ sâu [6]. Rửa kỹ dưới vòi nước chảy. Ưu tiên ăn cần tây nguyên cây để giữ lại chất xơ tự nhiên thay vì chỉ uống nước ép đậm đặc. Khi xuất hiện dấu hiệu tim đập nhanh, hồi hộp hoặc rối loạn tiêu hóa, cần dừng ngay và tham khảo ý kiến bác sĩ [2].
