Nhiều người phân vân giữa việc nhập từng món vào ứng dụng đếm calo hay dùng các quy tắc ước lượng trực quan như bàn tay để kiểm soát khẩu phần. Việc chọn cách theo dõi phù hợp ảnh hưởng trực tiếp đến sự kiên trì và mục tiêu cân nặng lâu dài.

Hiện tại, các nghiên cứu khoa học được cung cấp chỉ đánh giá độ chính xác và tính năng của ứng dụng đếm calo hoặc khả năng tự ước lượng bằng mắt, hoàn toàn chưa có thử nghiệm đối đầu trực tiếp về phương pháp ước lượng bằng bàn tay. Bằng chứng từ các thử nghiệm trên người cho thấy ứng dụng đếm calo hỗ trợ giảm cân ngắn hạn nhờ tần suất ghi chép, nhưng dữ liệu dữ liệu về sự thay đổi số đo cơ thể còn nhiều mâu thuẫn.

Độ chính xác của các ứng dụng đếm calo

Các ứng dụng điện thoại hỗ trợ đếm calo có độ sai lệch đáng kể giữa dữ liệu thuật toán và thực tế. Đánh giá trên 20 ứng dụng phổ biến trên kho Google Play cho thấy điểm chất lượng trung bình chỉ đạt 36,95 trên thang điểm 55 [1]. Đáng chú ý, hơn 65% số ứng dụng được khảo sát đã ước tính thừa hoặc thiếu mức năng lượng nạp vào [1].

Khi so sánh với cơ sở dữ liệu thành phần thực phẩm của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), mức chênh lệch năng lượng trung bình giữa các ứng dụng là 1,4% (tương đương 9,6 kcal), nhưng có ứng dụng cá biệt như LifeSum ghi nhận mức ước tính cao hơn tới 7,29% [2]. Về thành phần dinh dưỡng đa lượng, các ứng dụng có xu hướng ước tính đạm cao hơn 10,4% so với dữ liệu USDA, trong khi lượng carbohydrate chỉ chênh lệch nhẹ khoảng 1,0% [2].

Hiệu quả thực tế của việc ghi chép qua ứng dụng

Việc tải ứng dụng đếm calo không đồng nghĩa với việc vóc dáng sẽ tự động cải thiện. Một thử nghiệm đối chứng kéo dài 8 tuần trên 60 người trẻ tuổi tại Ấn Độ ghi nhận nhóm dùng ứng dụng không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về số đo nhân trắc học hay mức tiêu thụ thực phẩm so với nhóm chứng, dù mức độ hoạt động thể chất có xu hướng tăng 13,33% [1].

Tuy nhiên, mức độ gắn kết với ứng dụng lại đóng vai trò quan trọng trong việc giảm cân. Nghiên cứu tiến cứu trong 8 tuần trên 90 người thừa cân hoặc béo phì sử dụng ứng dụng FatSecret ghi nhận mức giảm cân trung bình là 1,5 kg [3]. Phân tích hồi quy cho thấy tính nhất quán qua các tuần và tần suất ghi chép gắn liền với tỷ lệ giảm cân, trong khi việc ghi chép thật đầy đủ mọi bữa ăn lại không tạo ra sự khác biệt [3]. Tổng quan trên 29 nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các tiêu chuẩn đo lường mức độ tuân thủ ghi chép chế độ ăn hiện nay còn chưa thống nhất và chất lượng bằng chứng ở mức yếu đến trung bình [4].

Khó khăn khi ước lượng lượng thức ăn bằng mắt

Nếu không dùng công cụ hỗ trợ, việc tự phỏng đoán bằng mắt thường dẫn đến sai số rất lớn. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy con người nhìn chung đánh giá rất kém về lượng calo và kích thước khẩu phần qua hình ảnh món ăn [5]. Sai số tuyệt đối khi ước lượng khẩu phần ở nam giới cao hơn nữ giới, và người lớn tuổi có mức sai số cao hơn người trẻ tuổi [5].

Chỉ số khối cơ thể (BMI) cũng tác động đến nhận thức này, khi người có BMI càng cao thì xu hướng phóng đại hàm lượng calo của các món giàu năng lượng càng lớn [5]. Bên cạnh đó, đa số ứng dụng hiện nay cũng chỉ cho phép người dùng chọn khẩu phần ăn thông qua văn bản mô tả mà thiếu hình ảnh hoặc biểu tượng trực quan để hỗ trợ ước tính chính xác [6].

Ai nên thận trọng khi dùng ứng dụng đếm calo?

Việc tập trung quá mức vào các con số calo có thể mang lại hệ lụy tâm lý tiêu cực. Nhiều ứng dụng cho phép người dùng tự đặt cân nặng mục tiêu và thời hạn đạt được mà không cần ý kiến chuyên gia y tế, điều này dễ dẫn đến các chế độ ăn thiếu lành mạnh hoặc kích hoạt rối loạn ăn uống [6]. Đa số các ứng dụng hiện nay chỉ tập trung cân bằng năng lượng định lượng mà bỏ qua chất lượng bữa ăn cũng như sự phân bổ các nhóm thực phẩm thiết yếu [6].

Người có tiền sử ám ảnh cân nặng, rối loạn ăn uống hoặc căng thẳng kéo dài nên tránh việc ghi chép calo chi li từng bữa. Ngoài ra, phân tích nội dung trên 10 ứng dụng phổ biến cho thấy điểm số lồng ghép lý thuyết thay đổi hành vi sức khỏe trung bình chỉ đạt 5,6 trên 60 điểm, cho thấy ứng dụng thiếu nền tảng hỗ trợ tâm lý hành vi vững chắc cho người dùng [7].

Điều khoa học chưa làm rõ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp câu trả lời cho những vấn đề sau:

  • Mức độ chính xác và tính khả thi dài hạn của phương pháp ước lượng khẩu phần bằng bàn tay (như lòng bàn tay, nắm tay).
  • Hiệu quả kiểm soát cân nặng của ứng dụng đếm calo khi theo dõi dài hạn trên 6 tháng hoặc nhiều năm.
  • Tác động của ứng dụng tự theo dõi lượng ăn trên các nhóm dân số đa dạng ngoài nhóm người trẻ hoặc nhân viên y tế [4], [3].

Gợi ý theo dõi lượng ăn trong đời sống

Nếu chọn dùng ứng dụng, người dùng nên ưu tiên tính kiên trì và tần suất duy trì việc ghi chép thay vì cố gắng ghi chép hoàn hảo mọi vụn thức ăn nạp vào [3]. Việc gắn nhãn calo trên thực đơn có thể giúp giảm lượng calo gọi món tại quán cà phê (-18,95 kcal) hoặc cửa hàng thức ăn nhanh (-54,19 kcal) [8]. Khi cần quản lý cân nặng bệnh lý, việc chia sẻ nhật ký ăn uống và nhận tư vấn cá nhân hóa từ chuyên gia y tế là điều cần thiết để đảm bảo an toàn [6].

Cả việc dùng ứng dụng hay tự ước lượng đều tồn tại sai số nhất định về định lượng năng lượng. Người thực hiện nên xem các công cụ này như phương tiện nâng cao nhận thức dinh dưỡng thay vì thước đo bắt buộc, đồng thời lắng nghe cơ thể để duy trì lối sống lành mạnh bền vững.