Nhiều người có thói quen nấu nước sả uống mỗi ngày với kỳ vọng kiểm soát huyết áp thay thuốc. Việc thảo mộc này tác động thế nào đến huyết áp cần được nhìn nhận dưới lăng kính khoa học thực tế.

Nghiên cứu cho thấy sả và hoạt chất citral có tác dụng hạ huyết áp trên mô hình động vật và một số thử nghiệm ở người [1]. Tuy nhiên, dữ liệu lâm sàng hiện nay chưa đủ để khẳng định nước sả có thể thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp [1].

Cơ chế tác động lên mạch máu

Nghiên cứu tổng quan xác định sả và hoạt chất chính citral có khả năng làm giãn mạch ex vivo [1]. Cơ chế được ghi nhận gồm thúc đẩy giải phóng nitric oxide, prostanoid từ nội mô và ức chế các kênh canxi tại cơ trơn mạch máu [1].

Bên cạnh đó, hoạt chất citral thể hiện tác động làm chậm nhịp tim thông qua tăng cường hoạt động phó giao cảm trung ương [1]. Sự phối hợp giữa giãn mạch, chậm nhịp tim và hoạt tính lợi tiểu giúp sả tạo ra hiệu ứng giảm huyết áp [1].

Bằng chứng khoa học về tác dụng của sả

Một tổng quan năm 2022 công bố sả làm hạ huyết áp cấp tính trên cả động vật khỏe mạnh lẫn động vật tăng huyết áp [1]. Tác dụng giảm huyết áp cũng được ghi nhận trên người thử nghiệm, nhưng các tác giả nhấn mạnh vẫn cần thêm thử nghiệm tiền lâm sàng để làm rõ hồ sơ an toàn [1].

Về dạng dùng nước hãm, một thử nghiệm lâm sàng năm 2015 khảo sát 105 người trẻ (18 đến 35 tuổi) uống nước hãm từ 2g, 4g hoặc 8g lá sả mỗi ngày trong 30 ngày [2]. Kết quả cho thấy nước sả giúp tăng lượng hồng cầu, hematocrit và hemoglobin, nhưng nghiên cứu này tập trung vào chỉ số máu chứ không theo dõi điều trị tăng huyết áp [2].

Đối với dạng tinh dầu, nghiên cứu năm 2025 ghi nhận tinh dầu sả có hoạt tính chống oxy hóa phụ thuộc nồng độ (31,25-1000 microg/mL) [3]. Dù vậy, nghiên cứu độc tính cấp cho thấy tinh dầu sả gây độc tế bào với tỷ lệ chết 100% ở ốc/tôm nước mặn tại nồng độ 1000 mcg/mL [3]. Lưu ý rằng tinh dầu sả chứa chủ yếu là terpenes, trong khi dịch chiết nước chứa các nhóm polyphenol [1].

Điều nghiên cứu chưa giải đáp

Các nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được mức liều uống nước sả bao nhiêu mỗi ngày là chuẩn hóa để kiểm soát huyết áp [1].

Đồng thời, chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn đánh giá mức độ tương tác khi dùng chung nước sả với các nhóm thuốc hạ áp hiện đại [1].

Hiểu lầm thường gặp

Nhiều người tin rằng nước sả hoàn toàn lành tính nên đun càng đặc uống càng tốt. Thực tế, dịch chiết đậm đặc hoặc tinh dầu liều cao có thể gây độc tế bào [3].

Nước sả cũng không thể làm biến mất bệnh tăng huyết áp mạn tính. Việc tự ý bỏ thuốc điều trị huyết áp để chuyển sang uống nước sả hằng ngày tiềm ẩn rủi ro tai biến tim mạch nghiêm trọng.

Nhóm người nên thận trọng

Người có huyết áp thấp nên thận trọng vì hoạt tính giãn mạch và làm chậm nhịp tim của sả có thể khiến huyết áp hạ sâu hơn [1].

Người đang điều trị bệnh lý mạn tính hoặc dùng thuốc tim mạch cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng nước sả thường xuyên nhằm tránh tương tác bất lợi [1].

Gợi ý áp dụng an toàn

Nước sả chỉ nên dùng như nước uống thảo mộc giải khát không thường xuyên. Nếu sử dụng, có thể dùng dạng lá khô hãm nước ở mức vừa phải từ 2g đến 8g mỗi ngày [2].

Luôn đo huyết áp định kỳ và tiếp tục duy trì phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định.