Lời đồn thổi về thần dược chốn phòng khuê
Nhiều người truyền tai nhau rượu ngâm kiến gai đen giúp bổ thận tráng dương, tăng sinh lực phái mạnh tức thì. Hũ rượu kiến xuất hiện phổ biến trên bàn nhậu với lời quảng cáo cải thiện phong độ phòng the và phục hồi sinh lý nhanh chóng.
Thực tế, quan niệm uống rượu kiến gai đen để bổ thận là lời đồn thổi bị phóng đại, thiếu chứng minh khoa học rõ ràng trên người. Kiến gai đen chỉ mới được nghiên cứu về định danh peptid và giá trị dinh dưỡng, trong khi dung môi rượu cồn lại gây hại trực tiếp đến chức năng sinh dục và nồng độ nội tiết tố nam.
Kiến gai đen dưới góc nhìn khoa học
Kiến gai đen (tên khoa học Polyrhachis dives) là loại côn trùng ăn được truyền thống có giá trị dinh dưỡng cao, dùng làm thực phẩm và dược liệu [1]. Loài này chứa hồ sơ hóa sinh đặc trưng để phân biệt với các loài kiến khác qua phân tích hydrocacbon biểu bì [2].
Một nghiên cứu công bố năm 2025 sử dụng phương pháp khối phổ đã sàng lọc được 16 peptid đặc hiệu ở kiến gai đen [1]. Các nhà khoa học chọn ra 7 peptid có tín hiệu phản hồi tốt để định lượng và kiểm soát chất lượng dược liệu [1]. Dữ liệu khoa học này chứng minh tiềm năng dinh dưỡng và cách thức kiểm tra chất lượng của loài kiến này, hoàn toàn không có bằng chứng nào xác nhận chúng giúp cường dương hay làm tăng hormone testosterone ở người [1].
Cồn rượu: Thủ phạm gây rối loạn chức năng tình dục
Nhiều nam giới nhầm tưởng rượu là chất xúc tác giúp tăng hưng phấn khi quan hệ. Thực tế y học cho thấy việc lạm dụng rượu cồn gây tổn thương nặng nề đến sinh lý và hệ thống nội tiết [3].
Một thử nghiệm lâm sàng mù đôi, đối chứng giả dược năm 1988 theo dõi 221 nam giới nghiện rượu bị xơ gan cho thấy 67% bệnh nhân gặp tình trạng rối loạn chức năng tình dục khi bắt đầu nghiên cứu [3]. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm nồng độ testosterone tự do trong huyết thanh [3]. Đáng chú ý, các rối loạn chỉ được cải thiện rõ rệt sau thời gian theo dõi (trung vị 30 tháng, từ 1 đến 48 tháng) khi người bệnh giảm tiêu thụ rượu cồn, bất kể họ có được điều trị bằng testosterone hay dùng giả dược [3]. Điều này chứng minh cồn chính là tác nhân hủy hoại sinh lực, việc ngâm kiến gai đen vào rượu nồng độ cao vô tình làm triệt tiêu những dưỡng chất tự nhiên và làm tăng gánh nặng bệnh tật [3].
Rối loạn cương và nội tiết tố: Cơ chế phức tạp
Rối loạn chức năng tình dục bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân bệnh học phức tạp chứ không thể xử lý đơn thuần bằng các loại rượu ngâm [4]. Bệnh nội tiết thường xuyên làm gián đoạn chức năng tình dục [4]. Tổn thương thần kinh tự chủ do tiểu đường và suy giảm chức năng nội mô làm suy giảm khả năng cương cứng, trong đó các thuốc ức chế men phosphodiesterase chỉ đem lại lợi ích vừa phải [4].
Ở nam giới, suy giảm testosterone liên quan đến giảm ham muốn, giảm cương ban đêm và giảm thể tích tinh dịch [4]. Tuy nhiên, suy giảm testosterone theo tuổi tác không đi kèm triệu chứng tình dục chính xác và việc bổ sung nội tiết này không chứng minh mang lại lợi ích rõ rệt [4].
Rối loạn chức năng tình dục cũng xuất hiện do thuốc điều trị, chẳng hạn thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (SSRI) gây suy giảm ham muốn và khó đạt cực khoái [5]. Một nghiên cứu năm 2015 trên 21 phụ nữ bị rối loạn tình dục do dùng SSRI cho thấy liệu pháp kết hợp testosterone dưới lưỡi (0,5 mg) cùng sildenafil (50 mg) hoặc buspirone (10 mg) chỉ cải thiện triệu chứng ở phân nhóm có gen đặc thù dùng SSRI liều thấp [5]. Tương tự, một nghiên cứu năm 1996 trên phụ nữ vô kinh vùng dưới đồi cho thấy việc bổ sung testosterone chỉ tăng phản ứng sinh lý mạch máu cục bộ nhưng không tác động đến trải nghiệm cảm xúc tâm lý [6]. Điều này khẳng định sinh hoạt tình dục chịu ảnh hưởng từ nhiều trục thần kinh, nội tiết phức tạp, không thể tùy tiện uống rượu ngâm để giải quyết.
Bằng chứng từ mô hình thực nghiệm động vật
Thiểu năng sinh dục hay suy giảm sản xuất testosterone tại tinh hoàn dẫn đến vô sinh do suy giảm sinh tinh và giảm số lượng tinh trùng [7]. Nghiên cứu năm 2016 trên lợn đực bị suy giảm chức năng sinh dục bằng phương pháp miễn dịch GnRH cho thấy sự rối loạn điều hòa protein disulfide isomerase (PDI) trong mào tinh hoàn, gây ảnh hưởng xấu đến sự trưởng thành của tinh trùng [7].
Nghiên cứu công bố năm 2025 trên chuột đực mắc đái tháo đường týp 1 ghi nhận tình trạng đường huyết cao và kháng insulin gây rối loạn trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, làm giảm bài tiết LH, FSH và suy giảm nồng độ testosterone [8]. Sự sụt giảm testosterone gắn liền với suy giảm số lượng tế bào Leydig ở tinh hoàn và suy giảm thụ thể GLUT-3 [8]. Thử nghiệm này cho thấy việc bổ sung lợi khuẩn Lactobacillus rhamnosus giúp cải thiện tình trạng sụt giảm testosterone trên chuột tiểu đường [8]. Các nghiên cứu này cho thấy việc phục hồi chức năng sinh sản và nội tiết đòi hỏi các can thiệp đích chuẩn xác từ mô hình thí nghiệm, rượu ngâm kiến gai đen hoàn toàn không có bằng chứng khoa học hỗ trợ trong các cơ chế sinh học này.
Nguy cơ ngộ độc và hiểu lầm tai hại
Nhiều người nghĩ rượu ngâm động vật, côn trùng để càng lâu càng quý và uống càng nhiều càng bổ. Đây là hiểu lầm nghiêm trọng dẫn đến nhiều ca ngộ độc cấp tính và mạn tính.
Kiến gai đen tự nhiên có nguy cơ nhiễm nấm mốc độc, ký sinh trùng hoặc tạp chất kim loại nặng từ môi trường. Khi ngâm vào rượu không rõ nguồn gốc hoặc rượu tự nấu có hàm lượng methanol cao, các độc tố không bị triệt tiêu mà hòa tan vào dung dịch. Uống loại rượu này thường xuyên sẽ gây viêm gan do rượu, hoại tử tế bào gan, loét dạ dày và làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch, huyết áp [3]. Thay vì tăng cường bản lĩnh đàn ông, người lạm dụng rượu kiến gai đen còn đối mặt với nguy cơ liệt dương vĩnh viễn do tổn thương hệ thần kinh ngoại biên [2, 3].
Ai cần tuyệt đối thận trọng?
Những người có tiền sử viêm gan, xơ gan, men gan cao không được sử dụng rượu kiến gai đen do gan mất khả năng chuyển hóa cồn, dễ dẫn đến suy gan cấp [3].
Người mắc bệnh đái tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp cần tránh xa vì cồn gây hạ đường huyết đột ngột hoặc gây biến cố mạch máu [4].
Người bị suy thận mạn tính hoặc có vấn đề về chuyển hóa không nên tự ý dùng các loại chế phẩm ngâm từ xác côn trùng chưa qua kiểm định an toàn [1]. Người đang dùng các thuốc chuyển hóa qua gan, thuốc an thần hoặc thuốc điều trị rối loạn chức năng tình dục cũng không được dùng chung với rượu để tránh tương tác bất lợi [1, 2].
Lời khuyên thiết thực để bảo vệ sinh lực
Để tăng cường sức khỏe sinh lý thực chất, nam giới cần thay đổi lối sống toàn diện thay vì trông chờ vào các loại rượu thuốc trôi nổi.
Hạn chế tối đa rượu bia và các chất kích thích [3]. Cần duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập thể dục thường xuyên để duy trì cân nặng hợp lý và cải thiện lưu thông máu ngoại vi. Uống đủ nước mỗi ngày, ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng để cơ thể tự cân bằng nồng độ hormone tự nhiên. Khi xuất hiện các dấu hiệu suy giảm ham muốn, rối loạn cương dương hay mệt mỏi mạn tính, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa nam học hoặc nội tiết để được thăm khám, xét nghiệm nồng độ hormone và điều trị đúng nguyên nhân [4]. Tuyệt đối không tự ý mua kiến gai đen ngâm rượu hoặc sử dụng rượu thuốc không có nhãn mác, kiểm định y tế.
