Nhiều người sử dụng cỏ cà ri (fenugreek) để hỗ trợ tiết sữa hoặc bồi bổ sức khỏe bất ngờ nhận thấy mồ hôi và nước tiểu tỏa ra mùi thơm ngọt lạ lùng. Mùi hương này thường được mô tả rất giống mùi đường thắng hoặc siro phong (maple syrup). Hiện tượng này khiến không ít người hoang mang vì lo ngại cơ thể gặp phải rối loạn chuyển hóa bất thường.

Thực tế, đây là hiện tượng bài tiết tự nhiên hoàn toàn lành tính do các hợp chất tạo mùi có trong hạt cỏ cà ri gây ra. Thủ phạm chính đứng sau mùi hương độc đáo này là một hoạt chất tạo hương cực mạnh mang tên sotolon cùng một nhóm tinh dầu bay hơi [1, 4].

Vì sao cỏ cà ri làm nước tiểu đổi mùi siro phong?

Cỏ cà ri chứa lượng lớn tinh dầu bay hơi và các hợp chất thơm đa dạng [1]. Trong số các thành phần tạo mùi, hợp chất 3-hydroxy-4,5-dimethylfuran-2(5H)-one, thường gọi tắt là sotolon, là chất thơm chủ đạo [1, 3]. Sotolon có ngưỡng cảm nhận mùi rất thấp và mang đặc tính hương thơm kim loại, nấm, mùi rang, ngậy bơ và cay nồng [1]. Khi nồng độ biến đổi hoặc kết hợp trong dịch thể cơ thể, nó tạo ra mùi ngọt ngào đặc trưng hệt như siro phong [1, 4].

Khi ăn hoặc uống cỏ cà ri, các hợp chất tạo mùi thơm được hấp thu qua đường tiêu hóa vào tuần hoàn máu. Cơ thể không chuyển hóa triệt để toàn bộ phân tử này mà bài tiết trực tiếp qua nước tiểu và tuyến mồ hôi [1, 4]. Ở mồ hôi, ngoài sotolon, nghiên cứu còn phát hiện sự góp mặt của các chất bay hơi khác sau khi dùng hạt cỏ cà ri như camphor, neryl acetate, 2,5-dimethylpyrazine, 3-octen-2-one, 4-isopropyl-benzaldehyde, beta-pinene và beta-caryophyllene [1]. Sự kết hợp này khiến cơ thể tỏa mùi ngọt ngào kéo dài từ vài ngày đến khi ngừng dùng thảo dược [1].

Hiện tượng dễ nhầm với bệnh chuyển hóa nguy hiểm

Mùi siro phong xuất hiện ở nước tiểu từng khiến nhiều nhân viên y tế và bệnh nhân bối rối. Lý do là triệu chứng này trùng lặp hoàn toàn với biểu hiện lâm sàng của bệnh siro niệu (Maple Syrup Urine Disease - MSUD) [2].

Bệnh siro niệu là một bệnh lý di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, gây thiếu hụt phức hợp enzyme khử carboxyl chuỗi cành alpha-keto acid, dẫn đến ứ đọng các axit amin chuỗi nhánh trong cơ thể [2]. Năm 1999, một nghiên cứu chuyên sâu đã sử dụng sắc ký khí khối phổ đa chiều chọn lọc đối quang để phân tích mẫu nước tiểu của 7 bệnh nhân mắc bệnh siro niệu và nhóm đối chứng khỏe mạnh [2]. Kết quả xác nhận hợp chất tạo nên mùi siro ngọt đặc trưng trong nước tiểu bệnh nhân chính là sotolon, trong khi người khỏe mạnh hoàn toàn không có chất này [2].

Do đó, người dùng cỏ cà ri khi xuất hiện mùi siro phong ở nước tiểu có thể gây dương tính giả về mặt mùi hương đối với bệnh siro niệu. Tuy nhiên, ở người dùng thảo dược, đây chỉ là quá trình đào thải hoạt chất tự nhiên từ thực vật chứ không phải rối loạn enzym bẩm sinh [1, 4].

Khoa học nói gì về thành phần và hoạt tính cỏ cà ri

Cỏ cà ri từ lâu được dùng phổ biến trong ẩm thực và các bài thuốc dân gian. Các nghiên cứu hiện đại đã phân tích chi tiết hồ sơ hóa học của loại hạt này:

Nghiên cứu tổng quan năm 2015 chỉ ra hạt cỏ cà ri chứa 5,5% đến 7,5% lipid, chủ yếu gồm lipid trung tính (85%), phospholipid (10%) và glycolipid (5%) [1]. Axit béo không no chiếm tỷ trọng lớn gồm axit linoleic (40%), linolenic (25%) và oleic (14%) [1]. Sự hiện diện của các N-acylethanolamine (NAE) và oleamide mang lại tiềm năng kích thích cảm giác thèm ăn và giảm đau mạnh mẽ [1]. Hạt còn dồi dào vitamin như cholin, vitamin A, B1, B2, C, axit nicotinic, niacin cũng như lưu huỳnh, phospho và canxi [1]. Khi nảy mầm, hạt còn sản sinh thêm biotin, canxi pantothenate, pyridoxine và cyanocobalamine [1].

Về hợp chất thơm, nghiên cứu sinh học tế bào năm 2001 trên mô hình nuôi cấy rễ tơ của cây cỏ cà ri trong bình sinh học cho thấy hoạt chất sotolon chiếm 1,2% phân đoạn bay hơi của dịch chiết rễ, bên cạnh tiền chất 3-amino-4,5-dimethyl-2(5H)-furanone chiếm tới 17% [3]. Sotolon cũng được chứng minh là thành phần mùi then chốt trong nhân hạt óc chó tươi tự nhiên với nồng độ khoảng 10 microgam/kg [4].

Ngoài giá trị hương vị, một nghiên cứu thực nghiệm năm 2021 đã đánh giá tiềm năng kháng độc lực của chất tự nhiên sotolon đối với vi khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa [5]. Thử nghiệm cho thấy ở nồng độ dưới mức ức chế tối thiểu, sotolon giúp giảm hình thành màng sinh học (biofilm) và các yếu tố độc lực, đồng thời ức chế biểu hiện gen cảm nhận mật độ của vi khuẩn và bảo vệ chuột thí nghiệm khỏi nhiễm trùng [5].

Cảnh báo an toàn cho phụ nữ mang thai

Mặc dù mùi cơ thể như siro phong là phản ứng bài tiết vô hại, việc tùy tiện dùng cỏ cà ri liều cao lại tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng, đặc biệt trong thai kỳ [6].

Một nghiên cứu độc học phát triển năm 2010 đã thử nghiệm cho chuột cái mang thai uống dịch chiết nước đông khô từ hạt cỏ cà ri trong suốt thai kỳ với hai mức liều 500 mg/kg/ngày và 1000 mg/kg/ngày [6]. Kết quả ghi nhận chuột mẹ không biểu hiện triệu chứng nhiễm độc rõ rệt hay tử vong, nhưng thai nhi phải chịu độc tính phát triển nghiêm trọng [6]. Chuột con ghi nhận tỷ lệ chết thai tăng, kích thước lứa đẻ giảm, cân nặng thai sụt giảm và gia tăng tỷ lệ dị tật hình thái bên ngoài [6]. Các nhà nghiên cứu kết luận dịch chiết hạt cỏ cà ri có tác động tiêu cực đến chức năng sinh sản và tiềm ẩn nguy cơ gây quái thai trên động vật thực nghiệm [6].

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

  • Phụ nữ có thai: Tuyệt đối không tự ý dùng cỏ cà ri dạng bổ sung đậm đặc do nguy cơ độc tính phôi thai và dị tật đã được ghi nhận trong nghiên cứu động vật [6].
  • Người chuẩn bị xét nghiệm y tế: Mùi siro phong có thể gây nhầm lẫn với các hội chứng rối loạn chuyển hóa axit amin như bệnh siro niệu, cần thông báo rõ với bác sĩ nếu đang dùng thảo dược này [2].
  • Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm: Hạt cỏ cà ri chứa nhiều chất hoạt tính sinh học, saponin, chất nhầy và dầu béo tự nhiên [1]. Các thành phần này khi dung nạp quá mức có thể kích thích đường ruột, dễ dẫn đến hiện tượng chướng bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy nhẹ.
  • Người mắc bệnh mạn tính: Luôn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng cỏ cà ri như một biện pháp trị liệu hay bồi bổ.

Hướng dẫn sử dụng và xử trí mùi cơ thể

Khi dùng cỏ cà ri, người tiêu dùng nên lưu ý các điểm sau để đảm bảo an toàn và kiểm soát mùi hương:

  • Liều lượng: Chỉ dùng liều lượng vừa phải theo đúng khuyến cáo trên nhãn phụ sản phẩm được cấp phép hoặc theo chỉ dẫn y khoa, không tự ý tăng liều.
  • Xử lý mùi ngọt siro phong: Đây là phản ứng bài tiết bình thường của cơ thể khi đào thải sotolon qua mồ hôi và nước tiểu [1, 4]. Không cần dùng thuốc để triệt tiêu mùi này; mùi hương sẽ tự động biến mất sau khi bạn giảm liều hoặc ngưng dùng cỏ cà ri vài ngày.
  • Vệ sinh thân thể: Duy trì tắm rửa thường xuyên, uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ thận thanh thải các hợp chất bay hơi dễ dàng hơn.
  • Chế biến: Nếu dùng hạt trong nấu nướng ẩm thực, nhiệt độ cao có thể làm hao hụt một phần vitamin và hoạt chất bay hơi, giúp mùi vị món ăn hài hòa hơn [1].

Mùi mồ hôi và nước tiểu thơm như siro phong sau khi dùng cỏ cà ri là hiện tượng sinh lý tự nhiên do hợp chất thơm sotolon tạo nên [1, 4]. Người dùng không nên hoang mang nhưng cần sử dụng thảo dược này một cách khoa học, đúng liều lượng và luôn hỏi ý kiến bác sĩ nếu có thai kỳ hoặc bệnh lý nền [6].