Vitamin D có vai trò trong chuyển hóa xương và một số chức năng sinh học; thụ thể vitamin D cũng được tìm thấy ở mô sinh sản nam. Vì vậy, các nhà nghiên cứu đã khảo sát mối liên quan giữa vitamin D, tinh dịch đồ và khả năng sinh sản. Kết quả hiện chưa thống nhất: một số phân tích gộp báo cáo cải thiện ở vài chỉ số tinh dịch, nhưng thử nghiệm ngẫu nhiên lớn không cải thiện chất lượng tinh dịch tổng thể; chưa có bằng chứng chắc chắn rằng bổ sung vitamin D giúp các cặp đôi tăng cơ hội sinh con [1, 2, 3].
Một tổng quan hệ thống công bố năm 2026 gộp cả thử nghiệm ngẫu nhiên lẫn nghiên cứu quan sát và ghi nhận tín hiệu nhỏ ở thể tích tinh dịch, nồng độ và độ di động tiến tới. Tuy nhiên, phân tích đó không tìm thấy cải thiện có ý nghĩa về mang thai lâm sàng hoặc trẻ sinh sống; chỉ một số ít nghiên cứu báo cáo các kết quả này, và cách bổ sung cùng nhóm người tham gia không đồng nhất [1]. Đây là bằng chứng cần theo dõi, không phải cơ sở để tự dùng vitamin D như thuốc điều trị hiếm muộn.
Vitamin D liên quan đến sinh sản nam như thế nào?
Vitamin D là tên gọi một nhóm hợp chất tan trong chất béo. Nồng độ 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] trong máu thường được dùng để đánh giá tình trạng vitamin D. Nghiên cứu đã tìm thấy các thành phần liên quan đến vitamin D ở tinh hoàn và đường sinh dục nam, từ đó đặt giả thuyết về vai trò của vi chất này trong chức năng tế bào sinh sản [4].
Nhưng sự hiện diện của thụ thể hay một cơ chế sinh học hợp lý không chứng minh rằng uống thêm vitamin D sẽ cải thiện tinh dịch. Mối liên hệ quan sát giữa nồng độ vitamin D và một chỉ số sức khỏe cũng có thể chịu ảnh hưởng của cân nặng, hoạt động ngoài trời, bệnh nền, chế độ ăn, mùa trong năm và nhiều yếu tố khác. Nghiên cứu quan sát không thể tự xác định vitamin D thấp là nguyên nhân gây bất thường tinh trùng.
Các thử nghiệm ngẫu nhiên ghi nhận điều gì?
Một thử nghiệm ngẫu nhiên, làm mù ba bên ở nam giới vô sinh có nồng độ vitamin D thấp đã so sánh bổ sung vitamin D cùng canxi với giả dược trong khoảng năm tháng. Phân tích chính không thấy cải thiện rõ về chất lượng tinh dịch. Ở một phân nhóm nam giới có số lượng tinh trùng thấp, nhóm điều trị có tỷ lệ sinh sống cao hơn; tuy nhiên đây là kết quả phân nhóm, trong khi các kết quả chính không cho thấy cải thiện tinh dịch và tác giả đề nghị cần nghiên cứu xác nhận [3]. Không nên lấy kết quả của một phân nhóm để dự đoán lợi ích cho mọi nam giới.
Một thử nghiệm khác tuyển 86 nam giới hiếm muộn có giảm độ di động tinh trùng và vitamin D dưới ngưỡng được nghiên cứu. Nhóm bổ sung ghi nhận tăng tổng độ di động và độ di động tiến tới so với giả dược, nhưng không thấy khác biệt rõ ở một số kết quả khác như thể tích tinh dịch, số lượng tinh trùng hay hình thái bình thường [5]. Đây là tín hiệu ở nhóm bệnh nhân được chọn cụ thể, không chứng minh lợi ích cho người đã có đủ vitamin D hoặc kết quả sinh con.
Các nghiên cứu sử dụng chế phẩm, tiêu chuẩn thiếu hụt, thời gian theo dõi và cách đo khác nhau. Một thử nghiệm còn dùng vitamin D cùng canxi, khiến không thể quy mọi thay đổi cho riêng vitamin D. Khi đọc kết quả, cần xem nhóm được nghiên cứu có thiếu vitamin D hay không, nghiên cứu có nhóm giả dược không, kết quả nào được định trước là chính và có theo dõi mang thai hoặc trẻ sinh sống hay chỉ đo tinh dịch [1, 3, 5].
Vì sao các phân tích gộp mới cho kết luận khác nhau?
Phân tích gộp các thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2024 kết luận vitamin D có thể cải thiện độ di động tổng, độ di động tiến tới và hình thái trong một số nghiên cứu, nhưng không thấy khác biệt rõ về tổng số tinh trùng, nồng độ hoặc thể tích tinh dịch. Mức không đồng nhất giữa các thử nghiệm cao ở một số kết quả, nghĩa là kết quả giữa các nghiên cứu khác nhau đáng kể [2].
Một phân tích gộp năm 2025 cũng tập hợp các nghiên cứu triển vọng ngẫu nhiên và ghi nhận tín hiệu ở tổng số tinh trùng cùng tỷ lệ tinh trùng di động. Tuy vậy, phân tích này chỉ đưa sáu nghiên cứu với 945 người vào định lượng; không thấy testosterone hoặc SHBG thay đổi có ý nghĩa thống kê [6]. Số lượng nghiên cứu hạn chế và khác biệt giữa các quần thể làm giảm độ chắc chắn của kết luận.
Tổng quan năm 2026 gồm 11 nghiên cứu với 1.168 người, trong đó có cả nghiên cứu quan sát. Tác giả báo cáo thay đổi nhỏ ở thể tích, nồng độ, độ di động tiến tới và testosterone, nhưng không ghi nhận lợi ích có ý nghĩa về mang thai hoặc trẻ sinh sống. Chỉ hai thử nghiệm cung cấp dữ liệu về mang thai; số nghiên cứu theo dõi kết quả lâm sàng còn ít và cách định nghĩa kết quả khác nhau [1]. Kết quả tổng hợp rộng hơn không phủ định thử nghiệm ngẫu nhiên lớn; chúng trả lời câu hỏi với tập nghiên cứu và phương pháp gộp khác nhau.
Một tổng quan khác về các chất bổ sung ở nam giới vô sinh chỉ đưa vào thử nghiệm kéo dài ít nhất 12 tuần và không tìm thấy vitamin D cải thiện các thông số tinh trùng chính. Tổng quan đó cũng nhận thấy bằng chứng về mang thai và trẻ sinh sống của các chất bổ sung nói chung chưa thuyết phục [7]. Khác biệt tiêu chí chọn nghiên cứu, số thử nghiệm vitamin D, việc gộp nghiên cứu quan sát và cách phân tích có thể làm kết quả giữa các tổng quan không giống nhau. Cách giải thích thận trọng là vẫn còn bất định, không phải đã chứng minh vitamin D hiệu quả hoặc chắc chắn vô ích cho mọi người.
Tinh dịch đồ, testosterone và khả năng có con là các kết quả khác nhau
Tinh dịch đồ đo những đặc điểm của mẫu tinh dịch như thể tích, nồng độ, tổng số, độ di động và hình thái. Những kết quả này có thể hữu ích trong đánh giá sinh sản, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn với khả năng thụ thai. Tinh dịch đồ cũng có thể dao động giữa các lần lấy mẫu và cần được đọc trong bối cảnh bệnh sử, thời gian kiêng xuất tinh, thuốc đang dùng và các yếu tố của cả hai người.
Nồng độ testosterone là một kết quả khác. Tổng quan ngẫu nhiên năm 2025 không thấy thay đổi có ý nghĩa thống kê về testosterone sau bổ sung vitamin D [6]. Ngay cả khi một nghiên cứu ghi nhận hormone hoặc thông số tinh dịch thay đổi, điều đó không tự chứng minh tăng tỷ lệ mang thai hay sinh con khỏe mạnh. Những kết quả lâm sàng cần theo dõi đủ lâu và thường chịu ảnh hưởng của cả hai người trong cặp đôi cùng các phương pháp hỗ trợ sinh sản.
Ai có thể cần quan tâm đến tình trạng vitamin D?
Vitamin D cần thiết cho sức khỏe chung, nhưng việc đánh giá và điều trị thiếu hụt nên dựa trên bối cảnh sức khỏe, nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn. Một kết quả xét nghiệm thấp có thể được xử trí vì sức khỏe xương hoặc lý do y khoa khác; điều đó khác với việc dùng vitamin D để điều trị vô sinh nam. Không nên tự xét nghiệm lặp lại hoặc bổ sung liều cao chỉ để làm thay đổi tinh dịch đồ.
Hướng dẫn AUA/ASRM cho biết lợi ích lâm sàng của các chất bổ sung như vitamin và chất chống oxy hóa trong điều trị vô sinh nam còn đáng nghi vấn, dữ liệu chưa đủ để khuyến nghị một tác nhân cụ thể [8]. WHO năm 2025 cũng không đưa ra khuyến nghị sử dụng hay không sử dụng chất bổ sung chống oxy hóa cho nam giới thuộc nhóm vô sinh được hướng dẫn xem xét; nhóm chuyên gia nêu rằng tác động của các chất này lên khả năng sinh sản hiện chưa rõ [9]. Các khuyến nghị đó không thay thế việc điều trị thiếu vitamin D đã được nhân viên y tế xác định vì lý do khác.
An toàn khi bổ sung vitamin D
Vitamin D tan trong chất béo và có thể tích lũy khi dùng quá mức. Dùng lượng rất cao kéo dài có thể gây tăng canxi máu và canxi niệu, buồn nôn, yếu cơ, lú lẫn, khát và tiểu nhiều, sỏi thận hoặc tổn thương thận. NIH Office of Dietary Supplements lưu ý liều dùng cần được cân nhắc theo tuổi, tình trạng sức khỏe và các nguồn đang sử dụng; ngưỡng dung nạp tối đa dành cho người khỏe mạnh không phải mục tiêu điều trị hay liều khuyến nghị [4].
Vitamin D có thể tương tác với một số thuốc, chẳng hạn thuốc lợi tiểu thiazide; các thuốc khác như orlistat hoặc corticosteroid cũng có thể ảnh hưởng hấp thu hay chuyển hóa vitamin D. Người mắc bệnh thận, rối loạn canxi hoặc đang dùng thuốc thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung. Không tự dùng liều nạp trong thử nghiệm; các mức đó là phác đồ nghiên cứu được giám sát, không phải hướng dẫn cho người đọc [3, 4].
Nếu đang mong con, nên làm gì?
Nếu tinh dịch đồ bất thường hoặc việc thụ thai chưa thành công, hãy trao đổi với nhân viên y tế để đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào một chất bổ sung. Việc đánh giá thường xem xét cả hai người, tiền sử sức khỏe, thuốc đang sử dụng và kết quả xét nghiệm phù hợp. Bác sĩ có thể quyết định có cần đo vitamin D vì lý do lâm sàng hay không và giải thích cách xử trí nếu thực sự thiếu hụt.
Có thể hỏi: “Nghiên cứu về vitamin D đo chỉ số tinh dịch hay kết quả mang thai?”, “Tôi có lý do y khoa cần xét nghiệm vitamin D không?”, “Liều được đề xuất dựa trên tình trạng nào?” và “Sản phẩm này có tương tác với thuốc tôi đang dùng không?”. Không tự ngừng thuốc hoặc trì hoãn đánh giá hiếm muộn để thử thực phẩm bổ sung.
Kết luận
Vitamin D có liên quan về mặt sinh học đến hệ sinh sản, và một số phân tích gộp ghi nhận tín hiệu cải thiện ở vài chỉ số tinh dịch, nhất là trong nhóm nam giới hiếm muộn. Các thử nghiệm và tổng quan cho kết quả chưa đồng nhất; thử nghiệm lớn không cải thiện chất lượng tinh dịch tổng thể, còn dữ liệu về mang thai và trẻ sinh sống vẫn ít và chưa xác nhận lợi ích chắc chắn. Hãy xử trí thiếu vitamin D theo tư vấn y tế nếu có, nhưng không xem viên vitamin D là phương pháp đã được chứng minh để tăng khả năng sinh con.






