Cơn sốt vòng hổ phách và nỗi lo của cha mẹ

Mọc răng là cột mốc phát triển tự nhiên nhưng thường đi kèm sự khó chịu khiến trẻ quấy khóc, chảy nước dãi và sốt nhẹ. Nhiều phụ huynh vì sốt ruột và muốn tìm kiếm giải pháp tự nhiên đã tìm mua các loại vòng đeo cổ bằng hổ phách Baltic. Lời quảng cáo phổ biến nhất là nhiệt độ cơ thể bé sẽ làm ấm các hạt đá, giúp giải phóng chất giảm đau thẩm thấu qua da.

Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện hành khẳng định đây hoàn toàn là niềm tin truyền miệng không có cơ sở xác thực [2, 3]. Hạt hổ phách không thể giải phóng hoạt chất giảm đau ở thân nhiệt bình thường của con người [1]. Ngược lại, việc đeo chuỗi hạt quanh cổ tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với tính mạng của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ [3, 5].

Lời đồn về axit succinic và cơ chế thực tế

Người bán hàng thường giải thích rằng hổ phách chứa axit succinic, một hợp chất hữu cơ có khả năng chống viêm và làm dịu cơn đau [2]. Theo giả thuyết này, khi trẻ đeo vòng sát vào da, nhiệt độ cơ thể sẽ kích thích axit succinic tiết ra, ngấm qua hàng rào biểu bì rồi đi vào máu để giảm đau sưng nướu [2].

Dưới góc nhìn hóa sinh học, giả thuyết trên hoàn toàn sai lầm. Axit succinic nằm sâu trong cấu trúc hóa thạch hàng chục triệu năm của nhựa thông [3]. Thân nhiệt người chỉ khoảng 37 độ C, không đủ mức nhiệt năng cần thiết để bẻ gãy liên kết hóa học nhằm giải phóng axit ra ngoài [1]. Thậm chí, việc tiếp xúc đơn thuần giữa đá và bề mặt da không tạo ra phản ứng giải phóng hoạt chất [1].

Các nghiên cứu ống nghiệm bóc trần sự thật

Để kiểm chứng lời đồn, một nghiên cứu công bố năm 2019 đã phân tích các hạt vòng hổ phách Baltic bằng quang phổ hồng ngoại và sắc ký lỏng hiệu năng cao [2]. Kết quả xác nhận các hạt chứa khoảng 1,5 mg axit succinic trên mỗi hạt (tương đương 1,44% trọng lượng) [2]. Tuy nhiên, khi ngâm nguyên hạt hổ phách vào dung dịch đệm phosphat pH 5,5 hoặc octanol (môi trường mô phỏng điều kiện da người), các nhà khoa học không ghi nhận bất kỳ lượng axit succinic nào được giải phóng ra dung dịch [2]. Thêm vào đó, khi thử nghiệm trên tế bào đại thực bào THP-1 của người, axit succinic không hề làm giảm các cytokine gây viêm như IL-1alpha, IL-1beta, IL-8 hay TNFalpha, mà ở nồng độ cao còn gây độc cho tế bào [2].

Một nghiên cứu khác vào năm 2024 cũng đánh giá khả năng giải phóng axit succinic từ 8 hạt vòng hổ phách Baltic (khối lượng trung bình 0,05 g) khi ngâm trong nước muối sinh lý 0,9% và môi trường nuôi cấy có vi khuẩn Staphylococcus epidermidis ở 37 độ C [4]. Kết quả cho thấy nhóm ngâm nước muối chỉ tiết một lượng axit rất nhỏ sau 7 ngày [4]. Đáng chú ý, ở môi trường có vi khuẩn, sự xuất hiện của axit succinic được ghi nhận ở cả nhóm có hạt hổ phách lẫn nhóm không có hạt, chứng minh rằng chất này thực chất do vi khuẩn trên da sinh ra chứ không phải từ hạt vòng [4]. Nhóm tác giả kết luận hạt hổ phách không giải phóng lượng axit đáng kể trong thời gian ngắn và không có lý do xác đáng để dùng cho trẻ nhỏ [4].

Nguy cơ siết cổ và hóc dị vật

Mối nguy lớn nhất khi cho trẻ đeo vòng là tai nạn cơ học đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Cơ quan y tế tại nhiều quốc gia như Health Canada đã đưa ra cảnh báo về rủi ro siết cổ và hít phải dị vật từ loại vòng này [5]. Một báo cáo ca bệnh năm 2017 đã ghi nhận trường hợp trẻ sơ sinh bị nghẹt thở suýt tử vong do siết cổ ngay trong lần đầu tiên được cha mẹ đeo vòng hổ phách [5].

Trẻ sơ sinh có phản xạ cọ quậy, lật lẫy và cầm nắm vô thức khi ngủ hoặc chơi đùa. Vòng cổ có thể dễ dàng vướng vào cũi, đồ chơi hoặc bị xoắn chặt lại gây tắc nghẽn đường thở trong tích tắc [5]. Ngoài ra, nếu dây cước bị đứt, các hạt đá nhỏ rơi ra có thể khiến trẻ nuốt phải hoặc sặc vào đường hô hấp, dẫn đến tắc nghẽn khí quản cấp tính [3, 6].

Ổ chứa vi khuẩn và nguy cơ nhiễm trùng

Không chỉ có nguy cơ siết cổ, việc đeo trang sức liên tục trên làn da nhạy cảm của trẻ sơ sinh còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng [3, 7]. Một nghiên cứu năm 2016 trên 27 trẻ (tuổi trung vị 10,7 tháng) đeo vòng hổ phách đến khám tại các đơn vị nhi khoa cho thấy 100% số vòng đều bị vi khuẩn xâm nhập [6].

Tổng cộng 32 loài vi khuẩn khác nhau đã được tìm thấy trên bề mặt các hạt vòng, trung bình có 4 loài trên mỗi chiếc vòng [6]. Phổ biến nhất là tụ cầu khuẩn hoại sinh biểu bì Staphylococcus epidermidis xuất hiện trên 88,9% mẫu thử [6]. Đáng lo ngại hơn, các nhà khoa học còn phát hiện tụ cầu vàng nhạy cảm với methicillin (Staphylococcus aureus) trên 3 chiếc vòng [6]. Các vi khuẩn cộng sinh này bình thường vô hại nhưng có thể trở thành tác nhân gây bệnh nguy hiểm khi xâm nhập qua vùng da bị trầy xước hoặc niêm mạc miệng của trẻ [3, 7].

Về mặt dị ứng da, một nghiên cứu từ năm 1992 ghi nhận chất nhựa trong hổ phách có thể gây phản ứng chéo với colophony ở những người có cơ địa dị ứng tiếp xúc [3]. Mặc dù thử nghiệm đeo vòng trên người lớn bị dị ứng colophony cho kết quả âm tính và ít gây vấn đề trên da lành [3], việc trẻ gặm cắn chuỗi hạt mang vi khuẩn vào khoang miệng vẫn là nguy cơ nhiễm khuẩn thực tế [1].

Vì sao phụ huynh vẫn tin dùng?

Dù các bằng chứng khoa học đều bác bỏ công dụng, vòng hổ phách vẫn được chia sẻ rầm rộ trên mạng xã hội [1]. Một nghiên cứu năm 2012 tại Pháp phỏng vấn 29 phụ huynh có con đeo vòng mọc răng (độ tuổi bắt đầu đeo trung bình là 4 tháng) cho thấy có tới 73% cha mẹ tin rằng vòng có tác dụng giảm đau, 64% xem như kỷ vật chào đời và 60% coi đó là bùa hộ mệnh [7]. Đáng chú ý, 92% thông tin bán hàng không hề cảnh báo về các rủi ro đi kèm [7].

Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2016 cũng ghi nhận 74,1% phụ huynh đánh giá vòng có hiệu quả từ mức vừa đến cao, dù có 70,4% người tham gia thừa nhận việc đeo vòng tiềm ẩn nguy hiểm [6]. Sự lan truyền hình ảnh con cái người nổi tiếng sử dụng vòng trên mạng xã hội càng thúc đẩy người tiêu dùng tin vào những thông tin chưa được kiểm chứng [1].

Khi mọc răng, cơn đau của trẻ thường ngắt quãng và tự thuyên giảm sau vài ngày. Sự trùng hợp ngẫu nhiên này khiến phụ huynh lầm tưởng rằng chiếc vòng thực sự phát huy tác dụng y học.

Giải pháp giảm đau an toàn cho trẻ

Thay vì đặt tính mạng của con vào một vật phẩm vô tác dụng, cha mẹ nên áp dụng các biện pháp hỗ trợ an toàn và đã được y khoa công nhận:

  • Cho trẻ gặm vòng cắn răng chuyên dụng làm bằng silicon y tế hoặc cao su đặc đã được vệ sinh sạch sẽ.
  • Làm mát vòng cắn răng trong ngăn mát tủ lạnh (không để đông đá) trước khi cho bé sử dụng, nhiệt độ lạnh sẽ làm dịu nướu sưng.
  • Dùng một ngón tay sạch hoặc gạc ẩm, mềm nhẹ nhàng xoa bóp nướu cho trẻ.
  • Lau sạch nước dãi thường xuyên quanh miệng và cằm để phòng ngừa phát ban da.
  • Nếu trẻ quấy khóc dữ dội, sốt cao hoặc bỏ ăn kéo dài, phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được chẩn đoán và hướng dẫn dùng thuốc giảm đau hạ sốt đúng liều lượng, tuyệt đối không tự ý cho dùng thuốc khi chưa có chỉ định.

Lời khuyên cho các bậc cha mẹ

Vòng hổ phách hoàn toàn không có khả năng phóng thích hoạt chất giảm đau qua da của trẻ nhỏ [2, 3]. Việc đeo vòng quanh cổ trẻ sơ sinh mang lại mối nguy cơ học rất lớn về siết cổ, hóc nghẹn và nguy cơ nhiễm khuẩn cao gấp nhiều lần so với bất kỳ lợi ích tâm lý nào mà cha mẹ kỳ vọng [3, 5, 7].

Để bảo vệ sự an toàn tối đa cho con, các bậc cha mẹ không nên cho trẻ đeo bất kỳ loại vòng cổ hay trang sức dạng hạt nào khi ngủ hoặc khi không có sự giám sát liên tục. Sự chăm sóc khoa học, kiên nhẫn và tham vấn bác sĩ chuyên khoa luôn là lựa chọn tốt nhất giúp trẻ vượt qua giai đoạn mọc răng nhẹ nhàng.