Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.601 bài, trang 12 trên 81
Thạch tùng răng cưa và bạch quả bổ não theo hai con đường khác biệt: Huperzine A từ thạch tùng ức chế enzyme acetylcholinesterase để giữ acetylcholine dẫn truyền thần kinh, trong khi bạch quả tập trung cải thiện lưu lượng tuần hoàn máu não và chống oxy hóa bảo vệ mô.
Nhiều người truyền tai nhau tử thạch anh (thạch anh tím) có thể "làm ấm tử cung" và chữa vô sinh nữ. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả độc lập của khoáng vật này; chỉ có các bài thuốc thảo dược phối hợp được chứng minh giúp cải thiện tỷ lệ thụ thai.
Ngộ độc cây thương lục có thể phát tác triệu chứng tiêu hóa dữ dội chỉ sau khoảng 2 giờ tiêu thụ bộ phận độc hại. Người bệnh thường đối mặt với đau bụng quặn thắt, nôn mửa, tiêu chảy tạo bọt, tụt huyết áp do sốc giảm thể tích hoặc biến chứng tim mạch nguy hiểm nếu không xử trí kịp thời.
Nhiều người tin dùng bạch thạch anh nung sắc nước để trị dứt ho suyễn, khó thở. Tuy nhiên, khoa học hiện đại không ghi nhận tác dụng hóa đờm của khoáng vật này, ngược lại việc tán đập tinh thể thạch anh còn tạo bụi mịn gây viêm phổi, xơ hóa và tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng.
Uống lá thông tre trị ho dai dẳng là kinh nghiệm dân gian chưa được kiểm chứng khoa học. Dữ liệu hiện có mới chỉ ghi nhận chiết xuất thông tre có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm ho trên người.
Chiết xuất vỏ thông biển có khoảng liều bổ sung đường uống thường được nghiên cứu từ 30 đến 200 mg mỗi ngày, với giới hạn an toàn ngoại suy trên 700 mg mỗi ngày. Dù có độ an toàn cao và hiếm gặp tác dụng phụ nghiêm trọng, người dùng vẫn cần sử dụng đúng cách để tối ưu hiệu quả.
Hiện chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học hay nghiên cứu lâm sàng nào xác nhận tính an toàn của quả thích lê đối với thai kỳ. Mặc dù giàu chất chống oxy hóa, các dữ liệu dược lý hiện chỉ mới thử nghiệm trên động vật và người trẻ khỏe mạnh, do đó phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng dịch chiết từ loại quả này.
Thóc lép có đuôi là vị thuốc dân gian giàu tiềm năng sinh học, nhưng hiện tài liệu dược điển chưa có quy chuẩn liều khô sắc uống cụ thể trên người. Việc tự ý đun sắc với hàm lượng tùy tiện tiềm ẩn rủi ro xáo trộn chuyển hóa, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ.
Thóc lép động và kim tiền thảo là hai loài thực vật khác nhau thuộc họ Đậu nhưng dễ bị nhầm lẫn tên gọi. Nghiên cứu cho thấy kim tiền thảo có hoạt lực tan sỏi mật và lợi mật nhờ hoạt chất flavonoid, trong khi thóc lép động hiện chỉ có dữ liệu chống oxy hóa, chưa có bằng chứng trị sỏi mật.
Cây thóc lép có tiềm năng chống viêm và chống oxy hóa, nhưng dữ liệu an toàn khi dùng dài ngày cho gan và thận vẫn còn hạn chế. Người dùng không nên tự ý uống liên tục để tránh nguy cơ làm quá tải cơ quan lọc thải.
Thái Nhất Dư Lương và Xích Thạch Chi đều là khoáng dược trị tiêu chảy mạn và cầm máu, nhưng khác biệt lớn về cấu trúc. Xích Thạch Chi là khoáng vật silicat phức tạp tạo màu nhờ sắt, trong khi Thái Nhất Dư Lương là khoáng vật chứa sắt với bề mặt hấp phụ rất lớn.
Quan niệm dùng vỏ cây thung giã đắp ngoài chữa chấn thương dập ngã là sai lầm và thiếu căn cứ khoa học. Phương pháp truyền miệng này chưa từng được kiểm chứng về hiệu quả hay tính an toàn, thậm chí tiềm ẩn rủi ro gây viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng vết thương.
Thài lài lông thường được dân gian truyền tai dùng trị tiêu chảy hay rối loạn đường ruột. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất loài cây này chỉ mới được thử nghiệm sơ bộ trong ống nghiệm, chưa chứng minh hiệu quả diệt khuẩn đường ruột rõ rệt hay chữa khỏi bệnh tiêu chảy trên người.
Ăn cá bị ruốc chết bằng hạt thàn mát tiềm ẩn rủi ro sức khỏe đáng lo ngại do hoạt chất rotenone trong hạt có thể tồn dư trong cơ thịt cá. Dù đường ruột người chuyển hóa rotenone tốt hơn cá, việc phơi nhiễm hoạt chất ức chế hô hấp tế bào này vẫn gắn liền với nguy cơ tổn thương thần kinh lâu dài.
Hạt thàn mát thường được truyền miệng để trị ghẻ ngứa ngoài da nhờ tính diệt ký sinh trùng. Tuy nhiên, việc tự ý bôi dược liệu này lên da có vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc nghiêm trọng, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng và ưu tiên các giải pháp y tế chuẩn mực.
Đắp củ thủy tiên giã tươi trị mụn nhọt là mẹo dân gian truyền miệng nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ gây bỏng rát, viêm da tiếp xúc và hoại tử mô. Khoa học xác định củ thủy tiên chứa nhiều alkaloid mang độc tính tế bào cao, tuyệt đối không được tự ý đắp lên các tổn thương hở trên da.
Thuyền thoái là vị thuốc quen thuộc nhưng chưa có số liệu lâm sàng về liều độc hay ngưỡng an toàn tối đa. Để tránh tác dụng phụ, người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải theo chỉ định của bác sĩ và chọn nguồn dược liệu chuẩn hóa, tránh tự ý thu hái hay lạm dụng liều lượng.
Thiến thảo sao than được chứng minh có khả năng cầm máu thực sự nhờ cơ chế thúc đẩy kết tập tiểu cầu, tăng fibrinogen và rút ngắn thời gian đông máu trên mô hình động vật. Dẫu vậy, phụ nữ bị rong kinh cần thận trọng thăm khám y khoa, tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu thô chưa qua chế biến.
Quan niệm dùng thiên đầu thống giảm ho, viêm họng đúng một phần nhờ lượng chất nhầy tự nhiên tạo màng sinh học che chở niêm mạc. Tuy nhiên, đây chỉ là cơ chế làm dịu cơ học tạm thời, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả thay thế thuốc ho tiêu chuẩn.
Quan niệm bôi dịch tươi cây thuốc thượng giúp vết thương hở mau lành là hoàn toàn sai lầm. Dịch lá tươi chưa qua tinh chế không có bằng chứng khoa học chứng minh giúp phục hồi da, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ gây viêm da tiếp xúc, dị ứng mô và đưa vi khuẩn xâm nhập vào sâu trong cơ thể.
