Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
373 bài, trang 17 trên 19
Cam thảo là vị thuốc quen thuộc nhưng người bệnh thận cần hết sức cẩn trọng khi dùng. Các hoạt chất trong cam thảo có thể gây giả cường aldosterone, dẫn tới giữ muối nước, đào thải kali nghiêm trọng, làm bùng phát cơn tăng huyết áp kịch phát và đẩy người có bệnh thận mạn vào tình trạng quá tải tuần hoàn, rối loạn nhịp tim nguy hiểm tính mạng.
Nước cam không thể làm tan các viên sỏi thận đã hình thành. Tuy nhiên, lượng citrate dồi dào trong nước cam giúp kiềm hóa nước tiểu và ức chế sự kết tinh của sỏi canxi mới, dù người bệnh cần lưu ý nguy cơ tăng oxalate niệu và lượng đường nạp vào.
Cùi trắng của quả cam (albedo) chứa lượng bioflavonoid hesperidin cao gấp 4-6 lần so với múi thịt cùng hàm lượng chất xơ hòa tan pectin dồi dào. Giữ lại phần cùi này khi ăn giúp hỗ trợ tim mạch, cải thiện chuyển hóa lipid và tăng cường khả năng chống oxy hóa tự nhiên.
Uống nước cam khi bụng đói không gây bào mòn hay tổn thương dạ dày ở người khỏe mạnh nhờ hàng rào chất nhầy tự nhiên. Tuy nhiên, người có tiền sử viêm loét, trào ngược hoặc niêm mạc nhạy cảm có thể bị cồn cào, nóng rát do acid citric kích thích trực tiếp lên các tổn thương sẵn có.
Người bị đau dạ dày không nên ăn bưởi vào lúc đói vì axit citric tự nhiên dễ gây kích ứng, làm tăng cảm giác cồn cào và xót niêm mạc rỗng. Dù các hợp chất trong cam chanh có hoạt tính sinh học tốt, người bệnh chỉ nên ăn bưởi ngọt sau bữa ăn no khoảng 30-45 phút với lượng vừa phải.
Bưởi là nguồn cung cấp citrate tự nhiên dồi dào bậc nhất trong các loại trái cây họ cam chanh, giúp kiềm hóa nước tiểu và ức chế sự kết tinh mầm sỏi canxi oxalat. Dù vậy, các bằng chứng khoa học cho thấy bưởi cũng có thể làm tăng oxalat niệu, đòi hỏi người dùng cần sử dụng đúng cách và không lạm dụng.
Thoa tinh dầu cam đắng hay các loại tinh dầu vỏ cam chanh rồi ra nắng có thể khiến da bị đỏ rát, nổi bọng nước, bỏng sâu và sạm đen. Nguyên nhân do hợp chất furanocoumarin trong tinh dầu hấp thụ tia UVA, tấn công DNA tế bào da và gây phản ứng nhiễm độc ánh sáng cấp tính.
Không chỉ làm xáo trộn hoạt động của enzyme CYP3A4 khiến nồng độ thuốc điều trị tim mạch, mỡ máu trong cơ thể bị thay đổi, vỏ cam đắng còn chứa hoạt chất synephrine gây co mạch và trực tiếp làm tăng huyết áp. Người đang dùng thuốc kê đơn cần tránh tự ý uống loại trà này.
Hiện chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào chứng minh tinh dầu vỏ cam đắng có thể chữa khỏi bệnh nấm kẽ chân trên người. Dữ liệu kháng nấm của loại tinh dầu này chỉ mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm trên nấm men và nấm mốc nông sản, do đó người bệnh không nên tự ý bôi ngoài da để tránh kích ứng và bội nhiễm.
Xông tinh dầu hoa cam đắng giúp cải thiện rõ rệt chức năng tình dục, nâng cao chất lượng giấc ngủ và hỗ trợ hạ huyết áp ở phụ nữ mãn kinh. Dù giúp thư giãn tinh thần và giảm bớt các khó chịu thể chất, chưa có bằng chứng khẳng định phương pháp này dập tắt hoàn toàn chứng bốc hỏa.
Vỏ cam đắng (Chỉ xác) chứa nhiều flavonoid và tinh dầu giúp kích thích nhu động dạ dày, hỗ trợ giải tỏa chứng đầy bụng, khó tiêu cơ năng hiệu quả. Người bệnh nên dùng 4-9 gam Chỉ xác sao cám hãm nước sôi uống sau bữa ăn, tránh lạm dụng liều cao và cần đi khám nếu triệu chứng kéo dài.
Quả cam đắng chứa hàm lượng dồi dào các flavonoid quý như hesperidin và naringin. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy các hợp chất này có khả năng chống oxy hóa, kích thích sản sinh oxit nitric giúp thư giãn thành mạch và ức chế các yếu tố co thắt, hỗ trợ bảo vệ tế bào nội mô và giảm tiến triển suy giãn tĩnh mạch.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh hít tinh dầu hoa cam đắng (Citrus aurantium/neroli) từ 15-30 phút trước khi ngủ giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm điểm số lo âu và cải thiện rõ rệt chất lượng giấc ngủ. Liệu pháp mùi hương này an toàn, dễ dùng nhưng cần áp dụng đúng liều lượng và không thay thế thuốc điều trị.
Cỏ tranh (Imperata cylindrica) là cây dùng trong y học truyền thống với tính hàn, vị ngọt, dùng để thông tiểu tiện, tẩy độc, trừ nhiệt, điều trị tiểu tiện khó khăn, đái ra máu, chảy máu cam. Nghiên cứu hiện đại chỉ ra chiết xuất chứa saponins, flavonoids, phenols và glycosides, có hoạt tính kháng ung thư, kháng ký sinh, nhưng cơ chế hoạt động chưa đồng nhất giữa các bộ phận và tế bào.
Cỏ tranh có tác dụng thông tiểu tiện, tẩy độc, trừ phục nhiệt, điều trị tiểu tiện khó khăn, nội nhiệt phiền khát, đái ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, sốt nóng. Một số công dụng chưa được chứng minh khoa học rõ ràng, cần thêm nghiên cứu.
Cỏ nến (Typha angustata) là dược liệu cầm máu, dùng phấn hoa bông đực thu hái tháng 4-6. Liều 5-8g/ngày, sắc hoặc bột, hiệu quả cho thổ huyết, chảy máu cam, tiểu ra máu. Dùng tươi hoặc sao đen đều tốt.
Cỏ nến (Bồ hoàng) có tác dụng cầm máu hiệu quả cho thổ huyết, chảy máu cam, tiểu ra máu, ói ra máu, máu mũi và đại tiện ra máu, với liều dùng 5–8g/ngày dưới dạng sắc hoặc bột.
Cam thảo dây (Abrus precatorius L.) là cây dùng trong y học cổ truyền với lá và rễ có tính thanh nhiệt, nhưng hạt chứa abrin độc, nên cần thận trọng và tham khảo chuyên gia.
Cam thảo dây chưa có liều dùng chuẩn cho người; chỉ nên dùng lá sau khi kiểm chứng an toàn, tránh dùng hạt vì chứa abrin độc hại.
Cam thảo dây (Abrus precatorius L.) chứa triterpenoid, flavonoid, alkaloid và abruquinone B/G ở phần mọng, với cơ chế ức chế đường PI3K/Akt điều trị tiểu đường type 2, tăng hấp thu glucose và tiềm năng chữa viêm khớp. Tuy nhiên, hạt chứa abrin độc cần thận trọng.
