Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
10.941 bài, trang 545 trên 548
Ba gạc hoa đỏ thanh nhiệt giáng hoả, giảm huyết áp, an thần. Dùng rễ khô ngâm hoặc nấu thành nước sắc, uống 1–2 lần/ngày. Tuy nhiên, chưa có liều lượng chính xác và có thể gây hạ áp quá mức, nên dùng thận trọng.
Ba gạc hoa đỏ (Rauvolfia serpentina) có tác dụng thanh nhiệt giáng hoả, hoạt huyết, giải độc, giảm huyết áp từ trung ương, làm chậm tim và an thần gây ngủ. Tuy nhiên, chưa có liều lượng và cách dùng cụ thể rõ ràng, nên cần tham khảo chuyên gia trước khi sử dụng.
Atiso (Cynara scolymus) chứa cynarin và các polyphenol như axit quinic, axit caffeic, axit chlorogenic, luteolin-7-glucoside, tập trung ở lá và capitula. Các hợp chất này bảo vệ gan qua hoạt tính chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa chất béo và có khả năng kháng nấm. Nghiên cứu lâm sàng nhỏ cho thấy giảm ALT/AST ở viêm gan béo không do rượu, nhưng nên tham khảo bác sĩ khi có tiền sử tắc mật.
Atiso có thể gây tác dụng phụ tiềm năng lên hệ miễn dịch theo nghiên cứu trên chuột, nhưng chưa rõ hậu quả lâm sàng ở người. Người bị tắc mật hoặc sỏi mật nên hỏi bác sĩ trước khi dùng vì atiso kích thích tiết dịch mật, có thể làm nặng thêm tình trạng hoặc gây cơn đau mật cấp. Chưa có bằng chứng rõ ràng về tương tác thuốc, nhưng người dùng thuốc ảnh hưởng gan như sirolimus nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
Atiso (Cynara scolymus) là loại rau/dược liệu chứa cynarin, được nghiên cứu hỗ trợ chức năng gan và tiêu hóa chất béo ở mô hình động vật, nhưng chưa có đủ bằng chứng khuyến cáo điều trị bệnh gan hay bệnh tiêu hóa ở người.
Astragalus (Hoàng kỳ) là thảo mộc dùng hàng ngàn năm trong y học Trung Quốc, chứa polysaccharide (APS), flavonoid, saponin, alkaloid, hỗ trợ miễn dịch, hạ đường huyết, kháng viêm, chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng hiện đại còn hạn chế, thiếu quy mô lớn, nhiều sai lệch, nên cần thận trọng sử dụng.
Với người lớn, liều dùng hoàng kỳ đường uống tối đa 60 gam/ngày, kéo dài tới 4 tháng mà không gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Tuy nhiên, hầu hết nghiên cứu đều có chất lượng thấp và chưa có đánh giá an toàn toàn diện, nên nên tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng.
Nhân sâm châu Á (Panax ginseng) có thể hỗ trợ nhận thức, giảm mệt mỏi, cải thiện yếu tố tim mạch và chức năng tình dục, nhưng bằng chứng chưa đồng nhất. Không dùng cho phụ nữ mang thai, trẻ em. Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Asian Ginseng (Panax ginseng C.A. Meyer) là thảo dược có thành phần ginsenosides. Nghiên cứu gợi ý hỗ trợ chức năng nhận thức ở người trưởng thành trung niên (kết hợp ginkgo), cải thiện chỉ số chuyển hóa ở tiền tiểu đường/tiểu đường, giảm nguy cơ cúm, hỗ trợ chức năng sinh sản ở ED. Tuy nhiên bằng chứng còn hạn chế và mâu thuẫn. Dùng ngắn hạn (≤6 tháng) dường như an toàn, nhưng cần thận tráng cho thai kỳ, trẻ em, bệnh nền.
Ashwagandha là thảo dược cổ có lịch sử dùng trong Ayurveda khoảng 3.000 năm, được cho là adaptogen giúp chống căng thẳng, nhưng bằng chứng khoa học hiện đại còn hạn chế và chưa đủ để khẳng định hiệu quả điều trị cụ thể.
Ashwagandha (Withania somnifera) là thảo dược truyền thống, nhưng bằng chứng khoa học hỗ trợ hiệu quả cho các điều trị cụ thể như lo âu, mất ngủ, hoặc tăng testosterone vẫn còn hạn chế. Một số nghiên cứu nhỏ gợi ý lợi ích tiềm năng, nhưng cần thêm nghiên cứu lớn để khẳng định.
Ashwagandha có thể hỗ trợ giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ ở một số người, nhưng bằng chứng chưa đủ mạnh để khẳng định hiệu quả điều trị các bệnh cụ thể. Nên dùng ngắn hạn (dưới 3 tháng) và tham khảo bác sĩ trước khi dùng.
Chưa có bằng chứng đủ mạnh chứng minh ashwagandha an toàn và hiệu quả khi dùng thường xuyên lâu dài. Một số nghiên cứu ngắn hạn (2–4 tháng) gợi ý lợi ích cho giấc ngủ, giảm căng thẳng và chức năng sinh sản nam, nhưng lợi ích và rủi ro dùng kéo dài vẫn chưa rõ rệt.
Ashwagandha có thể gây buồn ngủ, khó chịu dạ dày, tiêu chảy, nôn mửa và đôi khi tổn thương gan. Nên tránh dùng khi mang thai, cho con bú, sắp phẫu thuật, mắc bệnh tự miễn, rối loạn tuyến giáy hoặc uncơ thư tuyến tiền liệt nhạy cảm với hormone.
Ashwagandha (Withania somnifera) chứa withanolides, các phytosteroid tổng hợp qua đường MVA và MEP, mang hoạt tính chống viêm, kháng viêm, chống stress, bảo vệ thần kinh và điều hòa miễn dịch qua các đường tín hiệu unc-1, NF-κB, PI3K/Akt, nhưng cơ chế cụ thể chưa chứng minh đầy đủ trong người.
Ashwagandha không phải 'thuốc toàn năng' như quan niệm dân gian. Khoa học chỉ khẳng định một số lợi ích hạn chế như hỗ trợ giảm căng thẳng nhẹ và cải thiện chất lượng tinh trùng ở nam tính, trong khi nhiều tuyên bố khác như tăng cường miễn dịch, nâng cấp thể lực hay điều trị COVID-19 đều chưa có bằng chứng thuyết phục.
Anh đào (Prunus avium) chứa anthocyanin và chất xơ, có bằng chứng sơ bộ từ các nghiên cứu PubMed nhỏ gợp ý tự nhiên hỗ trợ giảm axit uric và tăng đào thải thận, nhưng cần nghiên cứu lâm sàng lớn để khẳng định hiệu quả điều trị cụ thể.
Có thể dùng anh đào thường xuyên vì chứa anthocyanin, quercetin giúp chống viêm, giảm axit uric và hỗ trợ tim mạch. Tuy nhiên nên dùng vừa phải (khoảng 10-15 quả/ngày) và tham khảo bác sĩ nếu có bệnh nền.
Anh đào không phải thuốc trị bệnh mà là thực phẩm giàu anthocyanin chống oxy hóa, hỗ trợ giảm axit uric. Hiểu lầm phổ biến là dùng thay thế điều trị tiểu đường, bệnh thận mà không có chỉ định y khoa.
Anh đào hỗ trợ sức khỏe tim mạch nhờ kali và chất chống oxy hóa, đồng thời giúp chống viêm, giảm đau sau tập luyện và cung cấp dinh dưỡng phong phú. Tuy nhiên, cần thêm nghiên cứu để khẳng định hiệu quả điều trị cụ thể.
