6298 bài viết
Củ mài thông thường (*Dioscorea opposita*) là nguồn cung cấp tinh bột, đường và polysaccharide dồi dào cùng các saponin tập trung chủ yếu ở phần vỏ. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu nghiên cứu trực tiếp để đối chiếu hàm lượng tinh bột và saponin đắng giữa củ nêm (*Dioscorea deltoidea*) với củ mài thông thường.
Chiết xuất củ mài gừng chứa diosgenin được nghiên cứu với tiềm năng hạ mỡ máu và kháng viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay đa số mới dừng lại ở mô hình động vật và phòng thí nghiệm, đồng thời cảnh báo nguy cơ độc tính gan ở liều cao, chưa đủ cơ sở thay thế thuốc điều trị.
Củ dòm (*Stephania dielsiana*) và bình vôi (*Stephania glabra*) có thành phần hóa học khác nhau. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy alkaloid củ dòm có độc tính tế bào cao trong ống nghiệm, còn bình vôi thể hiện tác động hạ đường huyết và kháng khuẩn. Chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa mất ngủ trên người của hai loài này.
Củ gấu sống và dạng chế biến có sự khác biệt đáng kể về mặt hóa học, khi quá trình chế dấm làm biến đổi ít nhất 12 hợp chất và thay đổi sắc tố dược liệu. Củ gấu chứa nhiều tinh dầu quý và oleanolic acid giúp ức chế thụ thể gây đau TRPV1, mang lại tiềm năng chống viêm và giảm đau rõ rệt.
Ăn củ nêm sống tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc do chứa lượng lớn saponin tự nhiên chưa qua phân giải nhiệt. Hoạt chất này có thể gây bỏng rát niêm mạc, kích ứng tiêu hóa dữ dội và gây tổn thương tế bào gan nếu dùng liều cao. Người dân tuyệt đối không ăn sống mà cần gọt vỏ, ngâm rửa và nấu chín kỹ trước khi sử dụng.
Cốt toái bổ từ lâu được y học cổ truyền dùng để bổ thận và cải thiện chứng ù tai. Nghiên cứu hiện đại bước đầu ghi nhận hoạt chất của dược liệu này có thể bảo vệ tế bào ốc tai trước độc chất, nhưng chưa đủ bằng chứng khẳng định có thể chữa khỏi dứt điểm ù tai ở người.
Củ mài là thực phẩm quen thuộc nhưng dữ liệu nghiên cứu về tính an toàn, độc tính và nguy cơ dị ứng trên phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và trẻ nhỏ hiện còn rất hạn chế. Nhóm đối tượng này không nên dùng chiết xuất củ mài đậm đặc và cần thận trọng khi bổ sung vào bữa ăn.
Địa cốt bì (vỏ rễ) và quả kỷ tử cùng bắt nguồn từ cây củ khởi nhưng là hai dược liệu khác biệt. Quả kỷ tử giàu polysaccharide giúp chống oxy hóa và bồi bổ thể lực, trong khi địa cốt bì chứa các phenolic amide và alkaloid hỗ trợ kháng viêm, hạ nhiệt và tác động lên huyết áp.
Rotundin chiết xuất từ củ dòm (chi Stephania) có hoạt tính an thần thông qua tác động lên hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học chất lượng cao hiện nay phần lớn đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng, đòi hỏi người dùng phải cẩn trọng và không tự ý lạm dụng dược liệu thô.
Nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ và rễ cây cổ dải chứa các hợp chất pterocarpan có hoạt tính dọn dẹp gốc tự do trong thử nghiệm in vitro. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Củ chóc chứa tinh thể canxi oxalat và glycoside tim, có thể gây bỏng rát, phù nề thanh quản và nghẹt thở cấp tính. Bốn nhóm đối tượng gồm người bệnh tim mạch, người có cơ địa dị ứng/hô hấp, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu thô chưa bào chế chuẩn.
Nhiều người tin rằng củ chóc giúp giảm đau thần kinh và trị viêm khớp, nhưng khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận điều này trên người. Dữ liệu thực nghiệm mới chỉ ghi nhận chiết xuất lá giảm đau cấp tính trên chuột, trong khi ăn củ tươi có nguy cơ gây phù nề đường thở dẫn đến suy hô hấp.