Táo bón là vấn đề đường tiêu hóa phổ biến, gây cảm giác khó chịu và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống hàng ngày. Nhiều người thường tìm đến các biện pháp tự nhiên như ăn thêm trái cây trước khi dùng thuốc nhuận tràng. Trong số đó, kiwi được truyền tai như một giải pháp cứu cánh hỗ trợ tiêu hóa nhanh chóng.
Các dữ liệu lâm sàng hiện nay cho thấy việc ăn kiwi tươi hoặc sử dụng một số chiết xuất từ quả này thực sự mang lại hiệu quả cải thiện nhu động ruột [1], [2]. Thậm chí, hiệu quả của quả kiwi vàng khi dùng 2 quả mỗi ngày tương đương với việc bổ sung chất xơ hòa tan thông dụng psyllium [2].
Cơ chế tác động lên hệ tiêu hóa của quả kiwi
Trái cây nói chung và kiwi nói riêng cung cấp nguồn chất xơ dồi dào, sorbitol và các hợp chất polyphenol [3]. Các chất dinh dưỡng này tham gia vào việc hỗ trợ nhu động ruột thông qua sinh lý ống tiêu hóa và hệ vi sinh vật đường ruột [3]. Tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh ruột, cụ thể là suy giảm các vi khuẩn có lợi như Bacteroidetes, Bifidobacteria và Lactobacilli, đã được ghi nhận ở người bị táo bón mạn tính [3]. Do đó, việc cung cấp cơ chất để điều hòa lại hệ vi sinh là một cơ chế quan trọng hỗ trợ bài tiết phân [3].
Bên cạnh đó, kiwi xanh chứa actinidin, một loại enzyme tiêu hóa tự nhiên [4]. Chiết xuất kiwi xanh chứa actinidin (biệt dược Zyactinase) đã được thử nghiệm lâm sàng và chứng minh tác dụng kích thích nhu động phân bình thường [4]. Sự kết hợp giữa chất xơ giữ nước làm mềm phân và các hoạt chất thúc đẩy vận động ống tiêu hóa giúp người bệnh đi ngoài dễ dàng hơn mà không gây co thắt quá mức [1], [4].
Nghiên cứu lâm sàng về việc ăn 2 quả kiwi mỗi ngày
Hiệu quả trực tiếp của việc ăn 2 quả kiwi mỗi ngày đã được kiểm chứng rõ nét trong thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2022 [2]. Nghiên cứu này thiết kế dạng bắt chéo, đánh giá trên các nhóm gồm táo bón chức năng (11 người), hội chứng ruột kích thích thể táo bón (13 người) và nhóm đối chứng khỏe mạnh (32 người), độ tuổi từ 18 đến 65 [2]. Các tình nguyện viên được phân ngẫu nhiên sử dụng 2 quả kiwi vàng mỗi ngày hoặc dùng 7,5 g psyllium mỗi ngày (lượng chất xơ tương đương) trong 4 tuần, sau đó đổi phác đồ sau 4 tuần đào thải [2].
Kết quả ghi nhận cả hai can thiệp đều làm giảm điểm số mức độ táo bón trên thang đánh giá triệu chứng tiêu hóa GSRS ở tất cả các đối tượng tham gia so với ban đầu (p = 0,004) [2]. Tất cả người tham gia đều báo cáo số lần đi ngoài tự nhiên hoàn toàn mỗi tuần tăng lên rõ rệt (p = 0,014) [2]. Đáng chú ý, việc ăn 2 quả kiwi vàng mỗi ngày giúp giảm đáng kể tình trạng phải rặn khi đi cầu (p = 0,021) [2]. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng ăn 2 quả kiwi vàng mỗi ngày có hiệu quả tương đương psyllium và nên được xem như một lựa chọn điều trị táo bón ở người lớn [2].
Các bằng chứng tổng hợp từ những thử nghiệm đối chứng
Một phân tích tổng hợp đăng tải năm 2022 thu thập dữ liệu từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã xác nhận trái kiwi làm tăng đáng kể tần suất đi ngoài [3]. Cụ thể, mức chênh lệch trung bình gộp ghi nhận tăng 0,26 lần đi cầu mỗi tuần (khoảng tin cậy 95%: 0,22 đến 0,30; p < 0,0001) [3]. Nghiên cứu này chỉ ra rằng kiwi có tiềm năng cải thiện rõ rệt các triệu chứng táo bón chức năng [3].
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp khác năm 2022 trên 7 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (gồm 399 người tham gia, 82% là nữ, độ tuổi trung bình 42) đã so sánh kiwi và chiết xuất của nó với các nhóm đối chứng [1]. Khi so sánh với giả dược, chiết xuất kiwi có xu hướng làm tăng số lần đi ngoài tự nhiên mỗi tuần thêm 1,36 lần (khoảng tin cậy 95%: -0,44 đến 3,16) nhưng mức độ chắc chắn của bằng chứng còn thấp [1]. Tuy nhiên, kiwi hoặc chiết xuất kiwi giúp giảm đau bụng rõ rệt so với giả dược với mức độ bằng chứng trung bình (khoảng tin cậy 95%: -2,83 đến -1,66) và cải thiện tần suất phải rặn [1]. Đặc biệt, khi so trực tiếp với chất xơ psyllium, kiwi có thể làm tăng tần suất đi ngoài tự nhiên hàng tuần (tăng 1,01 lần; độ tin cậy trung bình) và làm mềm phân hơn theo thang đo phân Bristol (tăng 0,63 điểm; độ tin cậy thấp) [1].
Hiệu quả của các dạng chiết xuất kiwi đóng viên
Bên cạnh trái tươi, các nhà khoa học cũng nghiên cứu dạng chiết xuất cô đặc đóng viên. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược năm 2018 trên 58 người bị táo bón nhẹ (dưới 3 lần đi ngoài/tuần) sử dụng chiết xuất kiwi xanh chứa actinidin (Zyactinase) trong 7 ngày [4]. Nhóm dùng chiết xuất kiwi ghi nhận sự gia tăng đáng kể về tần suất đại tiện (p < 0,001), cải thiện độ mềm của phân (p < 0,01), giảm rõ rệt cơn đau bụng và cảm giác đau rát khi đi ngoài (p < 0,01) mà không gặp tác dụng phụ như tiêu chảy hay mót rặn [4]. Chiết xuất này đồng thời giúp giảm các triệu chứng đầy hơi, chướng bụng [4].
Nghiên cứu đa trung tâm năm 2025 thực hiện trên 186 bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích thể táo bón (IBS-C) cũng thử nghiệm chiết xuất kiwi xanh [5], [6]. Bệnh nhân được dùng liều 575 mg x 2 lần/ngày trong 4 tuần, tiếp theo là 575 mg/ngày trong 4 tuần [5], [6]. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân tăng tần suất đi ngoài tự nhiên (54% so với 36%), cải thiện độ mềm phân (87% so với 73%) và giảm đau bụng (74% so với 59%) ở nhóm dùng chiết xuất kiwi đều cao hơn giả dược có ý nghĩa thống kê [5], [6]. Ở phân nhóm có cơn đau dữ dội từ ban đầu, chiết xuất kiwi giúp chuẩn hóa hoặc duy trì hoạt động đại tiện bình thường đạt 44% so với 24% ở nhóm chứng [5], [6].
Giới hạn của bằng chứng và các kết quả trái chiều
Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, các dạng thực phẩm bổ sung từ kiwi không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả đồng nhất. Một thử nghiệm chéo năm 2015 trên 40 người lớn bị táo bón sử dụng 1 g/ngày bột chiết xuất kiwi sấy đông khô dạng viên nang trong 3 tuần đã không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về số lần đại tiện, độ đặc của phân hay chất lượng cuộc sống so với giả dược [7].
Tương tự, một phân tích tổng hợp năm 2023 đánh giá 8 thử nghiệm (gồm 3 nghiên cứu về chế phẩm kiwi) đã kết luận rằng các chất bổ sung từ kiwi dạng uống chưa cho thấy tác động đáng kể lên tần suất đi cầu (chênh lệch 0,24 lần/tuần; p = 0,40) hay độ đặc của phân so với nhóm chứng [8]. Ngoài ra, việc dùng chiết xuất kiwi dạng viên đóng nang có thể làm tăng nhẹ nguy cơ gặp biến cố ngoại ý nhỏ so với giả dược với nguy cơ tương đối là 4,58 [1]. Điều này cho thấy ăn quả tươi nguyên vẹn có thể cung cấp trọn vẹn chất xơ và nước hơn so với một số dạng tinh chế [7].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng kiwi trị táo bón
Nhiều người lầm tưởng rằng cứ ăn kiwi là sẽ có tác dụng tức thì trong vòng vài giờ giống như uống thuốc nhuận tràng kích thích. Trên thực tế, các thử nghiệm lâm sàng can thiệp bằng kiwi tươi thường cần duy trì đều đặn trong thời gian lên tới 4 tuần để thấy rõ sự điều hòa nhịp nhàng của nhu động ruột [2]. Việc nóng vội tăng liều lượng quá mức có thể gây khó chịu tiêu hóa không cần thiết.
Một hiểu lầm khác là dùng viên uống chiết xuất kiwi liều thấp có thể thay thế hoàn toàn quả tươi. Dữ liệu khoa học cho thấy liều 1 g/ngày chiết xuất sấy đông khô không đủ đem lại sự cải thiện chức năng đại tiện [7]. Trái tươi cung cấp cả nước, mạng lưới chất xơ tự nhiên và các hoạt chất đồng vận mà dạng viên nang liều thấp không tái lập được trọn vẹn [7], [3].
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Người có tiền sử dị ứng với kiwi hoặc các loại trái cây cùng họ cần tuyệt đối tránh sử dụng. Phản ứng dị ứng có thể biểu hiện từ ngứa miệng, sưng môi đến khó thở. Những người đang gặp tình trạng tiêu chảy cấp hoặc đại tiện phân lỏng không nên áp dụng biện pháp này do đặc tính nhuận tràng của kiwi [1].
Người dùng các viên uống chiết xuất kiwi cô đặc cần theo dõi các biểu hiện đường ruột bất thường, bởi dữ liệu tổng hợp cho thấy dạng chiết xuất này có tỷ lệ biến cố ngoại ý nhỏ cao hơn giả dược [1]. Bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích thể táo bón nặng hoặc có các bệnh lý nền đường tiêu hóa phức tạp nên trao đổi với bác sĩ trước khi áp dụng thay vì tự điều trị kéo dài [5].
Cách áp dụng kiwi vào chế độ ăn thực tế
Đối với người lớn bị táo bón chức năng hoặc táo bón nhẹ, sử dụng 2 quả kiwi vàng mỗi ngày là liều lượng đã được kiểm chứng lâm sàng về tính hiệu quả và độ an toàn [2]. Bạn có thể ăn trực tiếp vào bữa sáng hoặc chia đều vào các bữa phụ trong ngày.
Nên duy trì thói quen ăn kiwi đều đặn trong ít nhất 4 tuần kết hợp với lối sống lành mạnh [2]. Hãy uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ chất xơ trong kiwi trương nở và làm mềm phân hiệu quả hơn. Nếu triệu chứng táo bón không cải thiện sau thời gian dài áp dụng hoặc đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, đi ngoài ra máu, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác.
