Trả lời ngắn: Một số nghiên cứu ở người ghi nhận lượng sữa đo được tăng sau khi mẹ ăn chà là, nhưng bằng chứng còn ít và chưa đủ chắc để xem chà là là cách đã được chứng minh nhằm tăng sữa cho mọi người. Một thử nghiệm nhỏ năm 2021 báo cáo mức tăng trong nhóm ăn chà là nhưng không thấy khác biệt về tình trạng dinh dưỡng của trẻ; tổng quan Cochrane xếp bằng chứng về các chất “lợi sữa” tự nhiên ở mức rất không chắc chắn [1,2]. Nghiên cứu năm 2026 trên nhóm mẹ có trầm cảm sau sinh và lượng sữa đo thấp cũng có kết quả thuận lợi, nhưng thiết kế và đối tượng nghiên cứu giới hạn khả năng áp dụng rộng [3]. Chà là có thể là thực phẩm trong khẩu phần nếu phù hợp, nhưng không thay thế việc đánh giá bú, khớp ngậm, cân nặng của trẻ hoặc hỗ trợ y tế.

Chà là có phải là thuốc lợi sữa không?

Chà là là quả của cây cọ chà là (Phoenix dactylifera). Quả tươi hoặc khô có thể được dùng như thực phẩm, món ăn nhẹ hay chất tạo ngọt. “Galactagogue” là tên gọi chung cho thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm được dùng với mục đích tăng tiết sữa. Việc một món ăn được dùng theo tập quán sau sinh không tự chứng minh rằng món đó làm tăng lượng sữa theo cách có ý nghĩa cho trẻ.

Để đánh giá một thực phẩm lợi sữa, cần biết nghiên cứu đo lượng sữa thế nào, theo dõi trong bao lâu, có nhóm so sánh phù hợp không, trẻ có tăng cân tốt hơn không và can thiệp bú mẹ khác nhau ra sao giữa các nhóm. Một con số sữa lấy bằng máy hút ở vài thời điểm không nhất thiết đại diện cho tổng lượng trẻ bú được trong cả ngày. Mức hút bằng máy còn chịu ảnh hưởng của loại máy, cách lắp phễu, thời gian hút, thời điểm so với cữ bú và phản xạ xuống sữa.

Thử nghiệm năm 2021 cho thấy điều gì?

Một thử nghiệm ngẫu nhiên gồm 48 cặp mẹ–trẻ, với trẻ 1–3 tháng tuổi, yêu cầu nhóm can thiệp ăn 10 quả chà là mỗi ngày trong 4 tuần; nhóm so sánh duy trì khẩu phần thường ngày mà không thêm chà là [1]. Tác giả báo cáo lượng sữa đo bằng máy hút ở nhóm chà là tăng 11% sau hai tuần và 23% sau bốn tuần so với thời điểm ban đầu. Lượng sữa đo ở nhóm can thiệp cao hơn nhóm so sánh theo phân tích của nghiên cứu, nhưng chỉ số tăng trưởng dinh dưỡng của trẻ không khác biệt giữa hai nhóm [1].

Kết quả này tạo ra một tín hiệu đáng nghiên cứu thêm, không phải bằng chứng đủ để khuyên tất cả mẹ sau sinh ăn 10 quả mỗi ngày. Thử nghiệm có quy mô nhỏ, kéo dài bốn tuần và chỉ kiểm tra một nhóm tuổi trẻ nhất định. Khẩu phần nghiên cứu cũng không nhất thiết phù hợp với khẩu vị, tình trạng đường huyết, chế độ ăn hoặc nhu cầu năng lượng của mọi người. Việc lượng sữa hút ra thay đổi không đồng nghĩa trẻ chắc chắn nhận đủ hơn hoặc tăng trưởng tốt hơn.

Tổng quan hệ thống đã tổng hợp bằng chứng ra sao?

Tổng quan Cochrane về thuốc, thảo dược và thực phẩm được dùng để tăng sữa ở mẹ có trẻ đủ tháng đã nhận diện 41 thử nghiệm với 3.005 người mẹ và 3.006 trẻ. Nghiên cứu rất khác nhau về nhóm tham gia, sản phẩm, thời gian sử dụng và cách đo kết quả; với các galactagogue tự nhiên, bằng chứng về lượng sữa rất không chắc chắn do sai lệch, mức độ không đồng nhất và phép đo thiếu chính xác [2]. Tổng quan này tìm kiếm nghiên cứu đến tháng 11 năm 2019, nên chưa bao gồm các công bố sau đó; nó hữu ích để hiểu vì sao lĩnh vực này khó kết luận, nhưng không phải là tổng hợp cuối cùng của mọi dữ liệu hiện nay.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2023 về quả chà là quanh thời kỳ sinh tổng hợp tám thử nghiệm liên quan đến sữa mẹ trong 1–90 ngày sau sinh. Trong đó, bốn nghiên cứu đánh giá lượng sữa, nhưng hai nghiên cứu không thể gộp vì khác phương pháp. Phân tích ba nghiên cứu còn lại—một thử nghiệm ngẫu nhiên và hai nghiên cứu không ngẫu nhiên—ghi nhận chênh lệch trung bình khoảng 29,81 ml ở lượng sữa trước và sau can thiệp so với chăm sóc thông thường [4]. Các tác giả cũng cho biết kết quả về lượng sữa phụ thuộc đáng kể vào hai nghiên cứu; kết quả về “sữa về đều” không đạt ý nghĩa thống kê [4].

Vì phần tổng hợp gồm cả nghiên cứu không ngẫu nhiên và kết quả phụ thuộc vào một số nghiên cứu, con số gộp không nên được hiểu như lượng sữa chắc chắn tăng ở từng người. Các nghiên cứu dùng thời gian sau sinh, cách cho chà là và cách đo khác nhau. Một kết quả thống kê trung bình cũng không cho biết thay đổi đó có giúp trẻ bú đủ hơn, tăng cân tốt hơn hoặc kéo dài thời gian bú mẹ hay không.

Thử nghiệm năm 2026 bổ sung thông tin gì?

Một thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2026 phân 363 bà mẹ sau sinh vào ba nhóm: ăn chà là, dùng viên lá chùm ngây hoặc nhóm chứng. Người tham gia có triệu chứng trầm cảm sau sinh và lượng sữa đo ban đầu dưới 300 g/ngày; nhóm chà là dùng 120 g mỗi ngày trong 28 ngày. Nghiên cứu báo cáo lượng sữa đo được trong nhóm này tăng từ trung vị 159 ml lên 471 ml sau can thiệp [3].

Kết quả cần được xem thận trọng. Đây là một nhóm đã chọn vì có triệu chứng trầm cảm và lượng sữa đo thấp, không đại diện cho tất cả người đang cho con bú. Nghiên cứu không đăng ký trước khi bắt đầu theo chính phần giới hạn của tác giả; sản phẩm dùng lượng lớn và khác với việc ăn vài quả theo thói quen; mô tả kết cục “lượng sữa” chưa giúp người đọc hiểu con số là của một cữ, một khoảng hút hay tổng lượng ngày. Nghiên cứu cũng không trả lời liệu chà là cải thiện đủ lượng sữa trẻ thực nhận hoặc tăng trưởng hay không. Bởi vậy, thử nghiệm này là dữ liệu mới đáng ghi nhận, nhưng chưa xác lập liều dùng hay khuyến nghị lâm sàng.

Ba nguồn bằng chứng—thử nghiệm nhỏ năm 2021, tổng quan năm 2023 và thử nghiệm nhóm đặc biệt năm 2026—không hoàn toàn mâu thuẫn. Chúng gợi ý có thể tồn tại tác động cần nghiên cứu, nhưng khác đối tượng và kết cục, đồng thời có các hạn chế khiến chưa thể dự đoán lợi ích với một mẹ bất kỳ.

Cơ thể điều hòa lượng sữa thế nào?

Sau sinh, việc lấy sữa thường xuyên và hiệu quả là tín hiệu quan trọng để duy trì sản xuất. Trẻ bú trực tiếp, vắt tay hoặc hút sữa có thể giúp lấy sữa; nếu trẻ ngậm bắt vú không sâu, bú không chuyển sữa tốt hoặc các cữ cách quá lâu, ăn thêm một món không nhất thiết giải quyết được nguyên nhân. Mẹ và trẻ cũng có thể gặp yếu tố y tế ảnh hưởng đến quá trình bú, chẳng hạn đau, bệnh lý tuyến giáp, thuốc, sinh non, vàng da hoặc khó khăn về khớp ngậm.

CDC khuyến nghị cho trẻ bú thường xuyên trong những tuần đầu, kiểm tra khớp ngậm và nếu không cho bú trực tiếp thì vắt hoặc hút sữa theo nhịp ăn thường ngày của trẻ. Số lần tiểu và đại tiện theo tuổi, dấu hiệu nuốt khi bú và diễn tiến cân nặng giúp nhân viên y tế đánh giá trẻ có nhận đủ sữa hay không [5]. Đây là những dấu hiệu thực tế hơn việc mẹ chỉ dựa vào cảm giác ngực mềm hay lượng hút trong một lần.

Việc hút được ít sữa trong một cữ riêng lẻ không tự chẩn đoán nguồn sữa thấp; ngược lại, trẻ tăng cân kém hoặc có dấu hiệu mất nước cần được đánh giá sớm. ACOG khuyến nghị chuyên gia hỗ trợ cho con bú quan sát toàn bộ quá trình ăn, đánh giá nguyên nhân y tế và tối ưu các biện pháp không dùng galactagogue trước [6].

Nếu muốn ăn chà là thì lưu ý gì?

Chà là nguyên quả có thể được ăn như một phần của khẩu phần nếu mẹ thích và không có lý do sức khỏe cần hạn chế. Tuy nhiên, không cần ép ăn 10 quả hoặc 120 g mỗi ngày để tăng sữa: đây là liều của một số nghiên cứu, không phải liều điều trị được xác nhận. Chà là khô ngọt đậm và cung cấp carbohydrate; người mắc đái tháo đường, tăng đường huyết sau thai kỳ hoặc cần theo dõi lượng carbohydrate nên tính khẩu phần cùng hướng dẫn dinh dưỡng cá nhân.

Ăn quả như thực phẩm cũng không đồng nghĩa an toàn hoặc hiệu quả tương đương với siro cô đặc, chiết xuất, bột hoặc viên “lợi sữa”. Dạng chế phẩm, lượng dùng và thành phần có thể khác. Không tự thay thuốc được kê, trì hoãn đánh giá trẻ hoặc dùng đồng thời nhiều loại thảo dược để thử tăng sữa. Nếu dùng sản phẩm bổ sung, hãy cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết tên và nhãn thành phần.

Chà là không phải điều trị trầm cảm sau sinh. Buồn bã dai dẳng, lo âu nặng, mất khả năng chăm sóc bản thân, tuyệt vọng hoặc suy nghĩ làm hại mình hay em bé cần được hỗ trợ chuyên môn ngay. Người mẹ không có lỗi nếu sữa ít hoặc phải kết hợp sữa công thức; mục tiêu trước hết là bảo đảm trẻ được nuôi dưỡng đủ và an toàn, đồng thời hỗ trợ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của mẹ.

Khi nào nên tìm trợ giúp cho việc bú mẹ?

Hãy liên hệ bác sĩ nhi, hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ nếu trẻ khó ngậm vú, không nghe hoặc thấy trẻ nuốt, thường xuyên bỏ bú, tiếp tục sụt cân sau ngày thứ năm, vàng da hoặc ít tã ướt và tã bẩn so với tuổi. CDC nêu trẻ bú ít hơn khoảng tám lần trong 24 giờ, ít dấu hiệu nuốt hoặc chưa có số lượng tã phù hợp cũng là lý do cần trao đổi với nhân viên y tế [5]. Các mốc cụ thể phụ thuộc tuổi ngày của trẻ; không áp dụng một số đếm duy nhất cho mọi giai đoạn.

Nếu trẻ lừ đừ, khó đánh thức để bú, có dấu mất nước hoặc vàng da tăng, cần liên hệ cơ sở y tế ngay. Đừng chờ xem ăn chà là hoặc trà lợi sữa có cải thiện không. Trong lúc được đánh giá, làm theo hướng dẫn về bú, vắt sữa và bổ sung dinh dưỡng cho trẻ của đội ngũ chăm sóc.

Để đọc một ví dụ khác về cách phân biệt lời truyền miệng với nghiên cứu khi dùng thực phẩm hoặc thảo dược nhằm tăng sữa, xem bài trà tiểu hồi cần sau sinh: lợi ích thật hay lời đồn?. Bằng chứng về một loại thảo dược không thể dùng thay cho nghiên cứu riêng về chà là.

Câu hỏi thường gặp

Ăn chà là có chắc chắn làm tăng sữa mẹ không?

Chưa thể khẳng định. Một số thử nghiệm cho kết quả thuận lợi, nhưng số nghiên cứu trực tiếp còn ít, đối tượng và cách đo khác nhau; tổng quan Cochrane đánh giá độ chắc chắn rất thấp.

Có nên ăn 10 quả chà là mỗi ngày để lợi sữa?

Không có liều như vậy được xác lập làm khuyến nghị chung. 10 quả là khẩu phần của một thử nghiệm nhỏ, còn thử nghiệm khác dùng 120 g/ngày ở nhóm mẹ có trầm cảm sau sinh và lượng sữa đo thấp. Không tự áp dụng liều nghiên cứu cho mọi người.

Lượng sữa hút ra tăng có nghĩa trẻ nhận đủ sữa hơn không?

Không nhất thiết. Lượng hút là một cách đo có giới hạn và không tự cho biết lượng trẻ bú trực tiếp trong cả ngày hoặc tốc độ tăng cân. Cần đánh giá khớp ngậm, dấu hiệu bú, tã và cân nặng của trẻ.

Người mắc đái tháo đường thai kỳ có ăn chà là được không?

Chà là vẫn chứa carbohydrate. Người có đường huyết cao sau sinh nên cân nhắc khẩu phần với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, và không dùng chà là để thay theo dõi đường huyết hay điều trị.

Trà hoặc viên lợi sữa có hiệu quả hơn chà là không?

Chưa thể so sánh chắc chắn giữa các sản phẩm; nhiều galactagogue có bằng chứng thấp hoặc rất thấp. Trước tiên hãy kiểm tra việc lấy sữa, khớp ngậm, sức khỏe của mẹ và khả năng bú của trẻ với chuyên gia.

Kết luận

Chà là là thực phẩm có thể dùng trong khẩu phần của nhiều người sau sinh, nhưng hiện chưa đủ bằng chứng để xem đây là biện pháp chắc chắn tăng lượng sữa. Một vài nghiên cứu ghi nhận tín hiệu tích cực, song có giới hạn về cỡ mẫu, đối tượng, cách đo và khả năng áp dụng rộng; chưa chứng minh lợi ích rõ ràng với tăng trưởng của trẻ. Nếu lo trẻ không nhận đủ sữa, ưu tiên đánh giá quá trình bú, khớp ngậm, cân nặng và sức khỏe của mẹ–bé. Đừng trì hoãn trợ giúp để thử món ăn, trà hay sản phẩm lợi sữa.

Tài liệu tham khảo

[1] Kordi M, et al. The Effects of Date Fruit Consumption on Breast Milk Quantity and Nutritional Status of Infants. Breastfeed Med. 2021. PMID: 34252286.

[2] Foong SC, et al. Oral galactagogues (natural therapies or drugs) for increasing breast milk production in mothers of non-hospitalised term infants. Cochrane Database Syst Rev. 2020;5:CD011505. DOI: 10.1002/14651858.CD011505.pub2.

[3] Asi M, et al. Moringa oleifera and Phoenix dactylifera L. effects on cortisol and breast milk in postpartum depression: a randomized controlled trial. J Public Health Dev. 2026;24(1):132–145. DOI: 10.55131/jphd/2026/240110.

[4] Al-Kuran O, et al. Is oral consumption of dates (Phoenix dactylifera L. fruit) in the peripartum period effective and safe integrative care to facilitate childbirth and improve perinatal outcomes: a comprehensive revised systematic review and dose-response meta-analysis. BMC Pregnancy Childbirth. 2023;23:648. DOI: 10.1186/s12884-023-06196-y.

[5] Centers for Disease Control and Prevention. Newborn Breastfeeding Basics. https://www.cdc.gov/infant-toddler-nutrition/breastfeeding/newborn-basics.html.

[6] American College of Obstetricians and Gynecologists. Breastfeeding Challenges. Committee Opinion. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2021/02/breastfeeding-challenges.