Dân văn phòng thường chọn ăn low-carb để giảm cân và kiểm soát cân nặng khi ngồi nhiều. Chế độ ăn này cắt giảm tinh bột, thúc đẩy cơ thể đốt cháy mỡ tạo năng lượng [1]. Tuy nhiên, việc duy trì hạn chế carbohydrate trên 6 tháng tạo ra nhiều biến đổi chuyển hóa cần được theo dõi định kỳ.

Bằng chứng lâm sàng trên người cho thấy người ăn low-carb cần ưu tiên kiểm tra bộ mỡ máu và chỉ số đường huyết [1], [2]. Tài liệu nghiên cứu hiện có chưa có dữ liệu đánh giá tác động của việc ăn low-carb trên 6 tháng lên chức năng thận hay axit uric.

Bộ mỡ máu là nhóm chỉ số quan trọng hàng đầu cần kiểm tra

Người ăn low-carb dài hạn cần xét nghiệm bộ mỡ máu định kỳ để theo dõi phản ứng lipid của cơ thể [3], [2]. Chế độ ăn ít carbohydrate làm tăng tạo ceton từ axit béo trong gan, đồng thời thay đổi nồng độ các hạt lipoprotein [1].

  • Triglyceride: Có xu hướng giảm rõ rệt ở cả giai đoạn ngắn và trung hạn 6 đến 12 tháng [1], [2].
  • HDL-cholesterol (cholesterol tốt): Tăng nồng độ khi duy trì chế độ ăn ít tinh bột [1], [2].
  • Cholesterol toàn phần: Tăng lên ở mốc 6 đến 12 tháng trong các thử nghiệm lâm sàng [2].
  • Các hạt lipoprotein khác: Nồng độ ApoB, mỡ bão hòa và số lượng hạt LDL nhỏ đậm đặc (sdLDL) ghi nhận giảm trong các tổng quan chuyển hóa [1].

Chỉ số kiểm soát đường huyết cần theo dõi sau 6 tháng

Người áp dụng chế độ low-carb cần định kỳ kiểm tra đường huyết đói, insulin và HbA1c [1], [2]. Chế độ ăn hạn chế carbohydrate giúp giảm tải áp lực chuyển hóa glucose và cải thiện độ nhạy insulin [3], [1].

Một phân tích tổng hợp từ 22 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 1391 người cho thấy chế độ ăn low-carb giảm nồng độ HbA1c trung bình -0,41% sau 3 tháng so với chế độ ăn ít béo [2]. Ở mốc 6 đến 12 tháng, chế độ này giảm cân nặng, giảm chỉ số khối cơ thể (BMI) và giảm insulin đói [2]. Với người có bệnh lý, việc duy trì đến 24 tháng còn ghi nhận giảm nhu cầu dùng thuốc hạ đường huyết [2].

Nguy cơ khi ngồi nhiều kết hợp ăn low-carb

Dân văn phòng ít vận động phải đối mặt với nguy cơ rối loạn đường huyết độc lập với khẩu phần ăn [4]. Nghiên cứu chỉ ra thời gian ngồi yên là yếu tố dự báo mức đường huyết trong ngày làm việc [4].

Thử nghiệm trên động vật cho thấy chuột ăn chế độ ketogenic nếu bị giữ ở trạng thái ít vận động suốt 6 tuần sẽ tăng tích mỡ và tăng leptin huyết tương [5]. Ngược lại, việc ngắt quãng thời gian ngồi bằng các hoạt động thể chất cường độ nhẹ giúp cải thiện các chỉ số viêm và tim mạch [6]. Nghiên cứu kéo dài 8 giờ ở 17 người thừa cân, béo phì chứng minh đứng hoặc đi lại giúp giảm các chỉ số chuyển hóa bất lợi so với ngồi liên tục [6].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được

Dữ liệu khoa học hiện chưa xác định rõ ảnh hưởng trực tiếp của low-carb dài hạn đến chức năng thận và axit uric. Trong các tài liệu nghiên cứu lâm sàng về low-carb đối đầu low-fat, các thông số về ure, creatinin hay axit uric không được báo cáo như biến số chính [3], [2].

Ảnh hưởng riêng biệt của việc ăn low-carb ở dân văn phòng khỏe mạnh kéo dài nhiều năm vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn [1], [4]. Các thử nghiệm hiện có chủ yếu tập trung vào người béo phì, người tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2 [4], [2].

Nhóm đối tượng cần thận trọng trước khi ăn low-carb dài hạn

Chế độ ăn low-carb tạo ra thay đổi lớn về chuyển hóa nên không phù hợp để tự áp dụng tùy tiện [1]. Việc theo dõi cần có sự phối hợp chuyên môn:

  • Người mắc đái tháo đường type 2: Cần bác sĩ theo dõi để điều chỉnh liều thuốc hạ đường huyết kịp thời, tránh nguy cơ tụt đường huyết quá mức [1], [2].
  • Người có hội chứng chuyển hóa hoặc buồng trứng đa nang: Cần chuyên gia đánh giá lợi ích và nguy cơ trước khi can thiệp [1].
  • Người làm việc tĩnh tại hoàn toàn: Cần kết hợp tăng vận động thay vì chỉ dựa vào cắt giảm tinh bột để kiểm soát cân nặng [4], [5].

Áp dụng thực tế cho người làm việc văn phòng

Dân văn phòng theo chế độ low-carb nên làm xét nghiệm máu định kỳ mỗi 6 tháng với bộ chỉ số: lipid máu toàn phần, glucose đói và HbA1c. Bạn không nên tự ý cắt giảm tinh bột cực đoan trong thời gian dài mà không có chuyên gia y tế hướng dẫn [1]. Song song với dinh dưỡng, hãy chủ động giảm thời gian ngồi lì bằng cách đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi khoảng làm việc [4], [6].