Nhiều người chọn cách nhịn ăn cơm trưa với mong muốn thu nhỏ vòng hai cấp tốc. Việc loại bỏ tinh bột ở một bữa ăn thường tạo cảm giác cơ thể nhẹ nhõm hơn sau vài ngày. Tuy nhiên, quan niệm bỏ hoàn toàn cơm trưa giúp giảm mỡ bụng nhanh hơn là một nhận định sai lầm về mặt sinh lý học.

Các bằng chứng lâm sàng đối chứng trên người cho thấy việc giảm mỡ vùng bụng phụ thuộc chủ yếu vào trạng thái thâm hụt năng lượng tổng thể chứ không do việc loại bỏ một loại thực phẩm hay một bữa ăn cụ thể [1], [2].

Bản chất của việc giảm mỡ bụng và thâm hụt calo

Thâm hụt năng lượng toàn diện là điều kiện tiên quyết để cơ thể tiêu hao mỡ thừa ở bụng [1], [3]. Khi lượng calo nạp vào thấp hơn nhu cầu tiêu hao, các mô mỡ dưới da và mỡ nội tạng mới bắt đầu bị phân giải để tạo năng lượng [4], [3]. Nếu bạn bỏ cơm trưa nhưng ăn bù vào buổi tối hoặc dùng thêm đồ ăn vặt, tổng năng lượng không đổi thì mỡ bụng vẫn không thể giảm.

Ngược lại, khi tổng năng lượng được kiểm soát chặt chẽ, mỡ bụng sẽ giảm bất kể bạn phân chia năng lượng vào bữa nào [5], [1]. Một thử nghiệm lâm sàng can thiệp ngắn hạn trong 14 ngày với chế độ ăn 1.000 kcal mỗi ngày trên 40 bệnh nhân béo phì cho thấy 95% người tham gia giảm cân và giảm trung bình 7,76 cm³ mỡ nội tạng [5]. Kết quả này chứng minh mỡ nội tạng thu nhỏ là do cơ thể bị hạn chế năng lượng nghiêm ngặt [5].

Tỷ lệ chất bột đường có tạo ra khác biệt lớn?

Cắt giảm chất bột đường hay giảm chất béo đều mang lại hiệu quả tiêu giảm mỡ bụng tương đương nhau khi lượng calo được khống chế [1], [2]. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 170 người thừa cân và béo phì áp dụng chế độ giảm 30% calo trong 6 tháng cho thấy cả nhóm giảm carbohydrate và nhóm giảm chất béo đều giảm lượng mỡ nội tạng và mỡ trong gan tương đương nhau [2].

Thử nghiệm quy mô lớn POUNDS LOST theo dõi 424 người trong 2 năm với 4 chế độ ăn khác nhau về tỷ lệ protein (15% đến 25%), chất béo (20% đến 40%) và carbohydrate (35% đến 65%) [1]. Sau 6 tháng, các nhóm giảm trung bình 2,3 kg mỡ bụng (gồm 1,5 kg mỡ dưới da và 0,9 kg mỡ nội tạng) và không có sự khác biệt giữa các chế độ phân bổ chất dinh dưỡng [1].

Dù vậy, một số nghiên cứu ghi nhận chế độ giảm carbohydrate có thể hỗ trợ nhạy insulin hoặc phân giải mỡ tốt hơn ở một vài nhóm đối tượng nhất định [4], [6]:

  • Trong nghiên cứu kéo dài 16 tuần, nhóm ăn ít bột đường giảm nhiều mô mỡ nội tạng hơn trong giai đoạn duy trì calo và giảm nhiều mỡ hơn ở phân nhóm người Mỹ gốc Phi [6].
  • Chế độ ăn hạn chế carbohydrate nghiêm ngặt kết hợp giảm calo (dưới 20 g carbohydrate, 800 kcal/ngày) làm giảm mạnh lượng mỡ dưới da bụng, mỡ nội tạng và hạ 2/3 lượng mỡ trong gan [4].
  • Thử nghiệm trên động vật cũng cho thấy việc hạn chế năng lượng trong 6 tuần giúp giảm khoảng 53% lượng mỡ mạc treo và cải thiện độ nhạy insulin [7].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp đầy đủ dữ liệu cho một số vấn đề thực tế:

  • Chưa có nghiên cứu so sánh trực tiếp giữa việc bỏ riêng bữa cơm trưa với việc phân bổ đều lượng tinh bột trong ngày ở cùng một mức calo.
  • Chưa xác định được việc cắt bỏ cơm trưa kéo dài có gây rối loạn hành vi ăn uống hoặc tăng cảm giác thèm ăn bù vào ban đêm hay không.
  • Chưa rõ hiệu quả giảm mỡ bụng của việc bỏ cơm trưa đối với các nhóm dân số có chế độ ăn lấy lúa gạo làm nguồn năng lượng chủ đạo.

Ai nên thận trọng khi cắt giảm bữa ăn?

Việc bỏ hẳn cơm trưa hoặc cắt giảm carbohydrate đột ngột không phù hợp cho tất cả mọi người:

  • Người mắc bệnh đái tháo đường đang sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin, vì nguy cơ hạ đường huyết nguy hiểm.
  • Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú cần nguồn năng lượng và dưỡng chất ổn định.
  • Người có tiền sử rối loạn ăn uống, dễ rơi vào vòng lặp nhịn đói rồi ăn quá mức.
  • Người lao động thể lực nặng vào buổi chiều, dễ bị choáng váng, giảm tập trung do thiếu năng lượng.

Hướng dẫn áp dụng thực tế

Thay vì bỏ hoàn toàn cơm trưa, việc điều chỉnh khẩu phần ăn mang lại hiệu quả bền vững hơn:

  • Giảm khẩu phần: Giữ lại một lượng nhỏ cơm trưa thay vì nhịn hoàn toàn để duy trì năng lượng làm việc.
  • Kiểm soát tổng calo: Tính toán năng lượng nạp vào trong cả ngày, tránh tình trạng nhịn bữa trưa nhưng ăn vặt hoặc ăn tối quá nhiều.
  • Duy trì vận động: Kết hợp tập luyện đều đặn vì tập thể dục giúp giảm diện tích mỡ nội tạng và mỡ dưới da bụng hiệu quả khi tạo ra thâm hụt năng lượng [3].
  • Tham khảo chuyên môn: Trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi muốn áp dụng các thực đơn hạn chế năng lượng kéo dài.

Kết luận

Quan niệm bỏ cơm trưa để giảm mỡ bụng nhanh là không có căn cứ khoa học vững chắc. Mỡ bụng chỉ giảm khi tổng năng lượng tiêu thụ trong ngày thấp hơn năng lượng tiêu hao, không phụ thuộc vào việc cắt bỏ một bữa ăn đơn lẻ [1], [2]. Một chế độ ăn kiểm soát calo cân bằng và duy trì lâu dài là giải pháp an toàn nhất để cải thiện vóc dáng.