Ăn thịt mèo bổ khớp, trị hen: Lời đồn và rủi ro nhiễm khuẩn

Lời đồn dân gian về tác dụng chữa bệnh của thịt mèo

Trong quan niệm dân gian tại một số địa phương, thịt mèo (hay còn gọi là "tiểu hổ") từ lâu đã được gán ghép cho nhiều công dụng trị bệnh thần kỳ. Không ít người tìm mua thịt mèo để chế biến các món ăn bài thuốc với hy vọng cải thiện chứng viêm đau khớp gối, thoái hóa cột sống hoặc cắt cơn hen phế quản mạn tính. Thậm chí, một số người còn tin rằng máu mèo, xương mèo hay cao mèo đen có thể phục hồi sinh lực, trị chứng suy nhược cơ thể và hen suyễn lâu năm.

Những thông tin truyền miệng này nhanh chóng trở thành lý do khiến thịt mèo được săn đón ở các quán nhậu và thị trường thực phẩm tự phát. Người mua sẵn sàng chi trả số tiền lớn để mua mèo sống hoặc thịt mèo chế biến sẵn với mong muốn "chữa lành" những căn bệnh mạn tính mà y học hiện đại đòi hỏi thời gian điều trị kiên trì.

Tuy nhiên, liệu thịt mèo có thực sự là một phương thuốc quý cho người mắc bệnh xương khớp và hô hấp hay không, hay đây chỉ là thói quen ăn uống dựa trên niềm tin vô căn cứ kèm theo hàng loạt mối nguy hại sức khỏe khôn lường?

Giá trị dinh dưỡng thực tế so với các loại thịt thông thường

Dưới góc độ sinh học và dinh dưỡng, mèo là loài động vật có vú, thuộc nhóm ăn thịt bắt buộc. Cơ bắp của mèo cũng được cấu tạo từ các sợi protein, chất béo, nước cùng một số vitamin và khoáng chất tương tự như các loại thịt gia súc, gia cầm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày như thịt gà, thịt bò hay thịt lợn.

Hàm lượng đạm trong thịt mèo giúp cung cấp các axit amin cơ thể cần cho quá trình tái tạo mô và duy trì hoạt động cơ bản. Chất béo cung cấp năng lượng và hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu. Hoàn toàn không có bằng chứng hóa sinh nào cho thấy trong thịt hay phủ tạng của mèo chứa đựng những hợp chất sinh học đặc thù có khả năng tái tạo sụn khớp, điều hòa sụn chêm hay ức chế quá trình viêm mạn tính ở hệ hô hấp.

Thực tế, tất cả các tuyên bố cho rằng các loại thịt từ động vật ăn thịt tươi sống có thể mang lại giá trị dinh dưỡng "tự nhiên" vượt trội hoặc chữa dứt các bệnh chuyển hóa đều thiếu sự chứng minh từ các nghiên cứu khoa học xác đáng ^[1]. Sự ngộ nhận về giá trị kỳ diệu của thịt mèo xuất phát từ hiệu ứng tâm lý ăn gì bổ nấy, tin vào đặc tính nhanh nhẹn, dẻo dai của loài mèo mà suy diễn sang công dụng bổ gân cốt cho con người.

Chưa từng có bằng chứng lâm sàng chứng minh chữa khỏi khớp hay hen

Cần khẳng định rõ ràng rằng, cho đến thời điểm hiện tại, trong kho tàng y văn và nghiên cứu y học chứng cứ trên toàn thế giới, hoàn toàn không có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh ăn thịt mèo có thể chữa khỏi bệnh viêm khớp, thoái hóa khớp hay hen phế quản.

Hen phế quản là một bệnh lý viêm mạn tính đường thở có liên quan chặt chẽ đến cơ địa dị ứng, phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch trước các dị nguyên từ môi trường sống. Việc nạp các loại đạm lạ, chưa được kiểm định chất lượng vệ sinh từ thịt động vật như mèo hoàn toàn không có cơ chế ức chế miễn dịch hay giãn phế quản. Thậm chí, tiếp xúc hoặc tiêu thụ các protein lạ còn tiềm ẩn nguy cơ gây bùng phát các đợt co thắt phế quản cấp tính hoặc sốc phản vệ ở những người có cơ địa dị ứng nặng.

Tương tự, các bệnh lý xương khớp là quá trình thoái hóa sinh học theo tuổi tác hoặc các phản ứng tự miễn phức tạp, đòi hỏi phải can thiệp bằng các phác đồ dùng thuốc đặc hiệu, phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống khoa học. Không có thành phần nào trong thịt mèo có thể thay thế được các chất kháng viêm hay dịch khớp nhân tạo. Việc tin vào lời đồn truyền miệng mà từ bỏ các liệu trình điều trị y khoa chính thống chỉ khiến bệnh tình ngày một nặng thêm, dẫn đến biến dạng khớp và mất khả năng vận động.

Rủi ro ký sinh trùng Toxoplasma gondii từ mèo sang người

Thay vì mang lại lợi ích sức khỏe, việc giết mổ, chế biến và ăn thịt mèo lại mở ra con đường đưa các tác nhân gây bệnh nguy hiểm xâm nhập vào cơ thể người, nổi bật nhất là ký sinh trùng Toxoplasma gondii. Mèo chính là vật chủ vĩnh viễn duy nhất của loại ký sinh trùng đơn bào này, có khả năng thải các nang trứng (oocyst) ra môi trường sống xung quanh ^[2].

Tại Úc, một nghiên cứu trên 417 con mèo nuôi gia đình cho thấy tỷ lệ huyết thanh dương tính với Toxoplasma gondii lên tới 39% ^[3]. Các yếu tố làm tăng mạnh nguy cơ nhiễm trùng ở mèo bao gồm mèo trên 1 tuổi và việc cho mèo ăn thịt tươi sống ^[3]. Trong một khảo sát, hơn hai phần ba số mèo (69%) có thói quen đi lại ngoài trời và 59% được cho ăn thịt sống, khiến tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng trong quần thể này luôn ở mức đáng báo động ^[3]. Mèo có tập tính săn mồi hoặc tiêu thụ thịt sống không qua xử lý nhiệt có tỷ lệ nhiễm bệnh cao gấp nhiều lần mèo được kiểm soát dinh dưỡng khắt khe ^[3].

Khi xâm nhập vào cơ thể người qua đường ăn uống hoặc qua quá trình tiếp xúc với mầm bệnh, Toxoplasma gondii có thể gây ra bệnh toxoplasmosis - một hội chứng tổn thương đa cơ quan ^[2]. Loại ký sinh trùng này gây nên tình trạng viêm u hạt tại nhiều mô trong cơ thể người ^[2]. Chúng có thể gây ra viêm võng mạc, tổn thương đáy mắt nghiêm trọng dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa ^[2]. Đáng sợ hơn, ở những người có hệ miễn dịch suy giảm, nhiễm ký sinh trùng này thường diễn tiến thành bệnh lý viêm phổi nặng hoặc viêm não khuếch tán, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh ^[2].

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ khi nuôi mèo mới có thể nhiễm bệnh, nhưng thực tế việc tiêu thụ thịt chứa các nang mô ký sinh trùng hoặc thức ăn, nguồn nước bị nhiễm mầm bệnh qua quy trình mổ xẻ không hợp vệ sinh chính là con đường lây truyền trực tiếp và nguy hiểm hơn cả ^[2].

Bệnh giun sán và nguy cơ tổn thương cơ quan nội tạng

Bên cạnh Toxoplasma gondii, mèo còn là ổ chứa của nhiều loài ký sinh trùng đường ruột nguy hiểm có khả năng lây truyền sang người, đặc biệt là giun đũa thuộc giống Toxocara ^[4], ^[5]. Khi mèo ăn phải thịt sống hoặc con mồi nhiễm ấu trùng, chúng sẽ trở thành vật chủ chứa các loại giun sán nguy hại như Taenia spp. và Toxocara spp. ^[5].

Các nghiên cứu tại châu Âu đã chỉ ra rằng việc cho thú cưng ăn các loại thịt sống, phủ tạng sống không qua kiểm dịch thú y là con đường chủ yếu khiến chúng nhiễm giun sán ^[4], ^[5]. Đáng lưu ý, các phác đồ tẩy giun định kỳ không đủ tần suất sẽ không thể kiểm soát được sự phát tán trứng giun ra môi trường ^[4], ^[5]. Trong một khảo sát diện rộng tại châu Âu, hầu như không có thú cưng nào đạt được tần suất tẩy giun tối thiểu 4 lần một năm để ngăn chặn hiệu quả sự phát tán trứng Toxocara qua phân ^[4].

Khi con người vô tình nuốt phải trứng giun qua bàn tay bẩn hoặc tiêu thụ thịt mèo nhiễm ấu trùng chưa được nấu chín hoàn toàn, ấu trùng sẽ nở trong ruột, xuyên qua thành ruột và di chuyển khắp cơ thể. Hiện tượng ấu trùng giun đũa di chuyển vào mắt (ocular larval migrans) từ loài chó hoặc mèo là một trong những nguyên nhân có thể phòng ngừa được gây ra tình trạng mù lòa ở trẻ nhỏ ^[6]. Ngoài tổn thương mắt, ấu trùng còn có thể di chuyển đến gan, phổi, hệ thần kinh trung ương gây sốt kéo dài, co giật và các tổn thương mô khó hồi phục ^[6].

Nguy cơ nhiễm vi khuẩn và các bệnh truyền nhiễm chết người

Môi trường đường tiêu hóa của động vật ăn thịt tươi sống như mèo chứa mật độ rất cao các vi khuẩn cơ hội. Nhiều bằng chứng cho thấy việc tiêu thụ thịt tươi sống làm biến đổi hệ vi sinh vật đường ruột của mèo, làm gia tăng đáng kể số lượng các chi vi khuẩn như Fusobacterium và Clostridium ^[7]. Một số loài thuộc các chi này được biết đến là tác nhân gây bệnh viêm hoại tử, nhiễm độc ruột nghiêm trọng ở người ^[7]. Quá trình giết mổ thủ công, cắt tiết và cạo lông mèo tại các lò mổ chui hoàn toàn không đảm bảo vô trùng, khiến vi khuẩn từ đường ruột và phân dễ dàng nhiễm chéo vào từng thớ thịt.

Không dừng lại ở vi khuẩn đường ruột, việc tiếp xúc, bắt giữ và giết mổ mèo trôi nổi không rõ nguồn gốc còn đẩy con người vào thảm họa nhiễm virus bệnh dại (Rabies) ^[6]. Mèo là một trong những loài truyền bệnh dại phổ biến sang người qua vết cắn, vết cào hoặc khi dịch tiết chứa virus dính vào niêm mạc hay vết thương hở trong quá trình mổ xẻ ^[6]. Bệnh dại một khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì tỷ lệ tử vong là gần như hoàn toàn.

Các nghiên cứu thuộc mạng lưới Một Sức khỏe (One Health) cũng cảnh báo rằng các bệnh truyền lây từ động vật sang người như dại, bệnh do xoắn khuẩn leptospirosis hay vi khuẩn brucellosis hoàn toàn có thể bùng phát nếu việc tiêm phòng và kiểm soát vệ sinh thú y bị bỏ ngỏ ^[6]. Thịt mèo được tiêu thụ trên thị trường hoàn toàn nằm ngoài chuỗi kiểm dịch an toàn thực phẩm, đồng nghĩa với việc người ăn đang trực tiếp đánh cược sức khỏe của mình với những mầm bệnh chết người này.

Những ai tuyệt đối phải thận trọng và tránh xa?

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân của ngộ độc thực phẩm và nhiễm ký sinh trùng khi ăn thịt mèo, một số nhóm đối tượng sau đây có nguy cơ tử vong hoặc gặp biến chứng tàn phế đặc biệt cao nếu phơi nhiễm với mầm bệnh từ mèo ^[6], ^[2]:

• Phụ nữ đang mang thai: Nhiễm ký sinh trùng Toxoplasma gondii trong giai đoạn thai kỳ (đặc biệt ở những phụ nữ chưa từng có kháng thể trước đó) có thể dẫn đến nhiễm trùng bào thai bẩm sinh ^[2]. Hậu quả cực kỳ thảm khốc bao gồm sảy thai tự nhiên, thai chết lưu, hoặc trẻ sơ sinh sinh ra bị dị tật não úng thủy, tổn thương võng mạc vĩnh viễn và chậm phát triển trí tuệ ^[2]. Phụ nữ mang thai được khuyến cáo phải tránh xa việc tiếp xúc với chất thải của mèo cũng như kiên quyết không tiêu thụ các loại thịt tái sống ^[6], ^[2].
• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi: Hệ thống miễn dịch của trẻ còn non yếu và chưa hoàn thiện, khiến trẻ rất dễ bị tổn thương trước ấu trùng giun đũa Toxocara và vi khuẩn đường ruột, làm tăng nguy cơ mù lòa và viêm phổi nặng ^[6].
• Người suy giảm miễn dịch: Bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS, người đang điều trị hóa chất ung thư, người ghép tạng hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao nếu nhiễm mầm bệnh từ mèo thường phát triển các thể bệnh ác tính như viêm não khuếch tán, viêm phổi hoại tử dẫn đến tử vong nhanh chóng ^[6], ^[2].
• Người cao tuổi: Nhóm dân số này có sức đề kháng suy giảm và thường mang sẵn các bệnh mạn tính, khi nhiễm khuẩn sẽ rất khó đáp ứng với điều trị và dễ rơi vào sốc nhiễm trùng ^[6].

Lời khuyên dinh dưỡng và giải pháp thay thế an toàn

Để bảo vệ sức khỏe và điều trị dứt điểm các bệnh lý xương khớp cũng như đường hô hấp, người dân cần từ bỏ hoàn toàn các thói quen ăn uống truyền miệng nguy hại.

Nếu có các biểu hiện đau nhức xương khớp, sưng nóng đỏ các khớp hoặc có các cơn khó thở, ho kéo dài về đêm, người bệnh cần đến ngay các bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám lâm sàng, chụp X-quang, làm các xét nghiệm cần thiết và tiếp nhận phác đồ điều trị chuẩn mực. Việc bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ xương khớp nên dựa trên chế độ ăn cân đối, giàu canxi, vitamin D và các axit béo lành mạnh từ cá biển, sữa, các loại hạt và rau xanh, thay vì tìm kiếm các loại thịt thú nuôi hoang dã hay trôi nổi.

Trong sinh hoạt hàng ngày, nguyên tắc an toàn thực phẩm luôn phải được đặt lên hàng đầu: chỉ sử dụng các loại thịt gia súc, gia cầm đã qua kiểm định thú y, nấu chín hoàn toàn ở nhiệt độ cao, rửa sạch các loại rau củ quả dưới vòi nước chảy và duy trì thói quen rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật hoặc đất vườn ^[2]. Đối với người nuôi thú cưng, việc tiêm phòng vắc-xin dại đầy đủ và định kỳ tẩy giun cho vật nuôi theo chỉ định của bác sĩ thú y là biện pháp sống còn để ngăn chặn mầm bệnh lây sang người ^[6], ^[5].

Ăn thịt mèo hoàn toàn không có tác dụng bổ khớp hay trị hen phế quản như những lời đồn thổi vô căn cứ. Việc tiêu thụ thịt mèo trôi nổi không chỉ khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều trị y khoa kịp thời mà còn đặt bản thân vào rủi ro nhiễm ký sinh trùng mù mắt, viêm màng não và các bệnh truyền nhiễm chết người. Hãy là người tiêu dùng thông thái, lựa chọn nguồn thực phẩm an toàn và đặt niềm tin vào nền y học dựa trên chứng cứ.