Nhiều người truyền tai nhau rằng cao xương mèo đen là phương thuốc quý giúp trị dứt điểm các bệnh về xương khớp, thoái hóa khớp hay loãng xương. Quan niệm dân gian cho rằng các loài mèo, đặc biệt là mèo đen, có sự dẻo dai phi thường nên phần cao nấu từ xương của chúng sẽ chứa nhiều dưỡng chất giúp phục hồi khớp. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa và bằng chứng khoa học thực tế, chưa có nghiên cứu nào chứng minh cao xương mèo đen có thể chữa khỏi thoái hóa khớp ở người.
Trên thực tế, thoái hóa khớp là tình trạng tổn thương sụn khớp và xương dưới sụn mạn tính theo tuổi tác hoặc chấn thương. Việc sử dụng các chế phẩm từ xương động vật như cao mèo đen chủ yếu cung cấp một lượng nhỏ canxi và gelatin dạng thủy phân từ mô liên kết, tương tự như các loại nước hầm xương thông thường. Không có cơ chế sinh học đặc biệt nào giúp các chất này tự động tìm đến và tái tạo lại các sụn khớp đã bị thoái hóa ở người.
Hơn nữa, các y văn quốc tế liên quan đến xương khớp của loài mèo hoàn toàn không đề cập đến giá trị làm thuốc hay chữa bệnh của cao mèo. Ngược lại, chính loài mèo cũng là đối tượng chịu tổn thương nặng nề bởi các bệnh lý viêm và thoái hóa khớp tự nhiên.
Một nghiên cứu công bố năm 2014 đánh giá tổn thương bệnh lý khớp khuỷu ở 30 con mèo trưởng thành cho thấy thoái hóa khớp xảy ra rất phổ biến [1]. Các nhà khoa học phát hiện bằng chứng thoái hóa khớp đại thể ở 22 trên 30 con mèo, chiếm tỷ lệ 73,33%, tương ứng với 65% số khớp khuỷu được kiểm tra [1]. Mức độ mòn sụn dao động từ xơ hóa nhẹ đến loét hoàn toàn sụn hyaline làm lộ xương dưới sụn [1]. Tổn thương nặng nhất tập trung ở mỏm vẹt trong của xương trụ và lồi cầu trong xương cánh tay, đồng thời 10 khớp có các mảnh sụn xương tự do hoặc dính vào màng hoạt dịch [1]. Điều này chứng minh rằng hệ xương khớp của loài mèo cũng bị thoái hóa tương tự người già chứ không hề có cấu trúc "miễn nhiễm" thoái hóa.
Bên cạnh đó, một nghiên cứu năm 2018 kiểm tra biểu hiện đau do thoái hóa khớp ở 14 con mèo nuôi tại trạm cứu hộ động vật [2]. Trong số đó, 7 con mèo được xếp vào nhóm có bệnh thoái hóa khớp chi sau khi có dấu hiệu khó chịu khi cử động khớp, teo cơ chi sau và tổn thương đại thể tại khớp gối, khớp háng hoặc khớp cổ chân [2]. 7 con mèo còn lại thuộc nhóm bình thường không có dấu hiệu đau hay thoái hóa [2]. Kết quả nghiên cứu khẳng định bệnh lý thoái hóa khớp gây đau và teo cơ ở mèo diễn ra tự nhiên, không thể tự bảo vệ chính bản thân chúng khỏi tiến trình này [2].
Ngoài ra, hệ xương khớp của loài mèo còn dễ mắc các khiếm khuyết di truyền. Một nghiên cứu hồi cứu năm 1999 tại 5 phòng khám thú y trên mèo giống Tai cụp (Scottish Fold) cho thấy 10 trường hợp mắc bệnh loạn sản xương sụn với các biểu hiện như đi khập khiễng, dáng đi cứng nhắc, sưng vùng cổ bàn chân và đuôi ngắn cứng không linh hoạt [3]. Hình ảnh X-quang ghi nhận sự bất thường về kích thước, hình dạng các xương cổ chân, cổ tay, hẹp khe khớp và lắng đọng xương mới tiến triển [3]. Rối loạn này bắt nguồn từ sự khiếm khuyết trong quá trình trưởng thành và chức năng của sụn [3].
Không chỉ thoái hóa và di truyền, xương khớp của mèo còn có thể bị nhiễm trùng nghiêm trọng. Một nghiên cứu năm 2019 rà soát hồ sơ y tế giai đoạn 2011-2017 trên 25 con mèo bị nhiễm nấm Histoplasma có tổn thương xương khớp ghi nhận triệu chứng đi khập khiễng xuất hiện ở 17 trên 21 con mèo [4]. Xét nghiệm dịch khớp ở toàn bộ các mẫu được kiểm tra đều cho thấy tình trạng viêm, đồng thời sinh thiết ghi nhận viêm xương tủy và viêm màng hoạt dịch tăng sinh [4]. Một báo cáo ca bệnh năm 1983 cũng từng mô tả tình trạng viêm tủy xương lan tỏa do vi khuẩn Clostridium novyi ở một con mèo với phản ứng màng xương xuất hiện ở cả xương đùi, xương cánh tay và xương chày [5].
Về mặt phẫu thuật và cấu trúc, xương của mèo cũng gặp các biến chứng cơ học tương tự như các loài động vật khác khi can thiệp y khoa. Báo cáo năm 1993 về phẫu thuật làm cứng khớp cổ chân trên 10 con chó và 1 con mèo cho thấy nẹp xương dùng trên con mèo đã bị gãy sau phẫu thuật 4 tháng [6]. Trong một trường hợp khác vào năm 2021, một con mèo đực 5 tuổi nặng 4,0 kg bị khập khiễng chân sau do u nang xương phình mạch đã phải cắt bỏ xương bàn chân thứ hai và thứ ba, sau đó phải khâu cố định bằng chỉ đơn sợi để duy trì độ vững của khớp [7]. Thậm chí, việc can thiệp bằng thuốc chống loãng xương như bisphosphonate dùng kéo dài trên động vật cũng có nguy cơ gây hoại tử xương hàm nếu có can thiệp nhổ răng hoặc viêm nhiễm khoang miệng [8].
Những bằng chứng khoa học thú y trên cho thấy mèo là loài có tỷ lệ mắc các bệnh lý xương khớp, tổn thương sụn, gãy xương và viêm tủy xương rất cao. Việc cho rằng cao xương mèo đen chứa các dưỡng chất thần kỳ giúp tái tạo sụn và chữa lành thoái hóa khớp ở người hoàn toàn là hiểu lầm dựa trên tâm lý truyền miệng.
Hiện nay, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh việc ăn hay uống cao mèo đen có tác dụng điều trị thoái hóa khớp. Thành phần canxi từ xương nấu lâu ngày khó hấp thu nếu thiếu các đồng yếu tố chuyển hóa, và lượng collagen khi đi vào dạ dày đều bị phân cắt thành các axit amin thông thường chứ không giữ nguyên cấu trúc sụn để "đắp" vào khớp tổn thương.
Những người có bệnh lý nền mạn tính như suy thận, tăng huyết áp, bệnh gan hoặc gout nên đặc biệt thận trọng và không tự ý sử dụng các loại cao động vật. Việc dung nạp lượng đạm cô đặc và dư thừa khoáng chất không rõ nguồn gốc có thể làm tăng gánh nặng đào thải cho thận và gan. Người bệnh đang dùng các thuốc điều trị khớp theo toa cũng không được bỏ thuốc để chuyển sang dùng cao vì có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Để bảo vệ và chăm sóc khớp gối cũng như hệ vận động một cách khoa học, người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và kiểm soát cân nặng hợp lý để giảm tải trọng lên khớp. Hãy duy trì thói quen tập luyện thể thao vừa sức như bơi lội, đạp xe hoặc đi bộ nhẹ nhàng. Khi xuất hiện các cơn đau khớp kéo dài hoặc sưng đau hạn chế vận động, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán hình ảnh và tư vấn phác đồ điều trị an toàn, thay vì đặt niềm tin vào các loại cao động vật truyền tai thiếu kiểm chứng khoa học.
