Bia không cồn có an toàn cho người bệnh gút không?

Nhiều người bệnh gút thường chọn bia không cồn để thay thế bia truyền thống trong các bữa tiệc. Mọi người tin rằng việc loại bỏ cồn sẽ giúp đồ uống này trở nên vô hại với nồng độ axit uric máu.

Tuy nhiên, bia không cồn vẫn không an toàn tuyệt đối cho người mắc bệnh gút. Đồ uống này giữ lại lượng purine đáng kể từ quá trình lên men ngũ cốc, vẫn trực tiếp làm tăng axit uric huyết tương sau khi uống ^[1].

Nguy cơ tiềm ẩn từ bia không cồn

Phần lớn người tiêu dùng cho rằng cồn là thủ phạm duy nhất làm bùng phát cơn đau gút. Khi nhà sản xuất loại bỏ ethanol, nhiều người tin bia lập tức trở thành thức uống lành mạnh.

Sự thật không đơn giản như vậy. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra rằng bia là đồ uống mang lại mối đe dọa lớn nhất đối với việc tăng axit uric máu vì kết hợp cả ethanol lẫn purine ^[1]. Khi chỉ còn purine mà không có cồn, bia vẫn kích thích cơ thể gia tăng nồng độ urat trong tuần hoàn ^[1].

Các bác sĩ thường xuyên yêu cầu người bệnh gút thực hiện chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, đặc biệt tránh xa việc tiêu thụ bia ^[2]. Uống bia không cồn với số lượng lớn vẫn nạp lượng lớn tiền chất tạo axit uric vào cơ thể ^[1], ^[2].

Vì sao purine và guanosine trong bia đáng ngại?

Để hiểu vì sao bia không cồn gây tăng axit uric, cần nhìn vào thành phần purine trong bia. Bia là đồ uống có cồn duy nhất chứa hàm lượng lớn purine, chủ yếu là guanosine ^[3].

Đáng chú ý, guanosine là dạng purine được cơ thể hấp thu dễ dàng hơn nhiều so với các nucleoside, nucleotide hoặc bazơ purine khác ^[3], ^[4]. Khi vào ống tiêu hóa, các hợp chất purine này được hấp thu nhanh chóng rồi chuyển hóa thành axit uric ^[2], ^[4].

Lượng axit uric dư thừa này tích tụ trong huyết thanh, dẫn đến tình trạng tăng axit uric máu và gây ra các đợt viêm khớp gút cấp ^[2], ^[5]. Nghiên cứu từ năm 1984 kết luận tác động tăng axit uric máu của bia được thúc đẩy qua hai con đường: sự tiêu hóa purine trong bia và tác động tổng hợp axit uric từ ethanol ^[4]. Do đó, loại bỏ cồn mới chỉ giải quyết một nửa vấn đề.

Thử nghiệm khoa học: Tác động của bia tách cồn lên cơ thể

Nghiên cứu công bố năm 2002 đã đo lường trực tiếp tác động của bia có cồn và bia không cồn lên nồng độ các bazơ purine và uridine huyết tương ^[6]. Thử nghiệm tiến hành trên 5 nam giới khỏe mạnh ^[6]. Nhóm nghiên cứu chuẩn bị bia thông thường với liều 10 ml/kg thể trọng và bia đông khô không chứa ethanol với liều 0,34 g/kg thể trọng (tương đương lượng chất khô trong 10 ml bia thường) ^[6].

Kết quả cho thấy 30 phút sau khi uống bia thông thường, nồng độ axit uric huyết tương tăng 6,5% (p < 0,05) và tổng các bazơ purine tăng 7,6% (p < 0,05) ^[6]. Đáng chú ý, khi các đối tượng sử dụng bia đông khô không chứa ethanol, nồng độ axit uric huyết tương vẫn tăng 4,4% (p < 0,05) và tổng các bazơ purine tăng 4,6% (p < 0,05) sau 30 phút ^[1], ^[6].

Ngoài ra, nồng độ uridine huyết tương tăng gấp 1,5 lần sau 30 phút và bài tiết uridine qua nước tiểu tăng 1,4 lần sau 1 giờ uống bia tách cồn ^[6]. Mức tăng 4,4% axit uric chỉ do bia không cồn khẳng định lượng purine nạp vào tác động độc lập lên quá trình gia tăng axit uric máu ^[1].

Nguy cơ thực tế từ các nghiên cứu dịch tễ

Một bài điểm báo năm 2015 đã tổng hợp nhiều nghiên cứu đoàn hệ lớn để đánh giá gánh nặng của bia lên nồng độ urat ^[1]. Nghiên cứu cắt ngang NHANES chỉ ra nồng độ axit uric huyết thanh tăng 0,46 mg/dl (KHOẢNG TIN CẬY 95%, 0,32-0,60) cho mỗi khẩu phần bia mỗi ngày sau khi hiệu chỉnh tuổi ^[1]. Con số này ở rượu mạnh chỉ là 0,29 mg/dl (KHOẢNG TIN CẬY 95%, 0,14-0,45), còn rượu vang không cho thấy mối liên quan ^[1]. Mối liên hệ này vẫn giữ ý nghĩa thống kê sau khi hiệu chỉnh theo chế độ ăn, thuốc lợi tiểu, huyết áp, chỉ số khối cơ thể BMI và creatinine ^[1].

Phân tích đoàn hệ CARDIA ghi nhận nồng độ axit uric tăng theo lượng bia uống vào, biểu hiện mạnh nhất ở nữ giới với mức tăng 0,03 mg/dl cho mỗi khẩu phần bia bổ sung hàng tuần ^[1]. Về nguy cơ khởi phát bệnh gút, nghiên cứu theo dõi tiến cứu ở nam giới phát hiện uống từ 2 cốc bia trở lên mỗi ngày làm tăng nguy cơ mắc bệnh gút lên 2,5 lần, với nguy cơ tương đối RR đa biến là 1,49 (KHOẢNG TIN CẬY 95%, 1,32-1,70) cho mỗi khẩu phần 12-oz (khoảng 355 ml) mỗi ngày ^[1]. Ngược lại, rượu mạnh chỉ làm tăng nguy cơ lên 1,6 lần so với người không uống với RR là 1,15 (KHOẢNG TIN CẬY 95%, 1,04-1,28) cho mỗi ly tiêu thụ ^[1].

Nghiên cứu trên dữ liệu Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Trung Quốc (CHNS) năm 2022 cũng khẳng định purine trong bia làm tăng nguy cơ vượt trội ^[3]. Một nghiên cứu đoàn hệ 7 năm (1988-1994) trên 14.809 người tham gia ghi nhận nồng độ axit uric tăng theo lượng tiêu thụ bia hoặc rượu mạnh, nhưng không tăng theo rượu vang ^[3]. Các nhà khoa học kết luận purine trong bia đủ khả năng tăng cường tác động gây tăng axit uric máu và tạo nguy cơ mắc bệnh gút lớn hơn rượu mạnh hoặc rượu vang ^[3].

Những hiểu lầm phổ biến về bia không cồn

Hiểu lầm lớn nhất là bia 0,0% độ cồn an toàn hoàn toàn cho người bệnh gút. Dù nồng độ axit uric tăng 4,4% từ bia không cồn thấp hơn mức tăng 6,5% từ bia thường, con số này vẫn mang ý nghĩa thống kê và kích thích cơn đau khớp ^[1], ^[6].

Nhiều người tin việc giảm một phần purine trong bia sẽ giải quyết được nguy cơ. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2002 kiểm tra việc uống bia thử nghiệm đã giảm 28% nồng độ purine (giảm 68% nucleoside và bazơ purine) trên các nam tình nguyện viên khỏe mạnh ^[7]. Kết quả cho thấy nồng độ axit uric huyết thanh sau khi uống bia giảm purine vẫn gần như tương đương với mức tăng sau khi uống bia thông thường ^[7]. Uống bia thông thường làm tăng axit uric máu thêm 13,6%, tăng đường huyết 26,7% và tăng insulin gấp 5,1 lần ^[7].

Bên cạnh đó, việc người bệnh dùng thuốc hạ axit uric như allopurinol cũng không đồng nghĩa với việc được uống bia thoải mái. Nghiên cứu năm 2006 trên 5 người tham gia cho thấy uống allopurinol (300 mg) trước 11 giờ giúp ức chế sự gia tăng nồng độ axit uric huyết tương do bia (10 ml/kg) gây ra ^[8]. Tuy nhiên, sự kết hợp này lại làm nồng độ và lượng bài tiết hypoxanthine qua nước tiểu tăng vọt so với chỉ uống bia đơn thuần ^[8]. Tự ý uống bia rồi tăng liều thuốc tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm ^[5], ^[8].

Triển vọng công nghệ loại bỏ purine trong đồ uống

Nhận thức rõ tác hại của purine, ngành công nghiệp đang tìm cách loại bỏ purine khỏi bia. Nghiên cứu năm 2018 đã biểu hiện và tinh sạch hai enzyme adenine deaminase (ADA) và guanine deaminase (GDA) từ nấm men Kluyveromyces lactis ^[5]. Khảo sát 16 loại bia trên thị trường Ấn Độ cho thấy nồng độ purine rất đa dạng ^[5]. Khi xử lý các mẫu bia này bằng enzyme ADA và GDA, hàm lượng adenine và guanine giảm rõ rệt nhờ bị biến đổi thành hypoxanthine và xanthine ^[5]. Cả hai enzyme đều hoạt động tốt ở dải pH 5,0-8,0 và giữ hơn 50% hoạt tính ở 40 độ C ^[5].

Năm 2021, các nhà khoa học tiếp tục đánh giá phương pháp hấp phụ bằng than hoạt tính để loại bỏ purine khỏi bia và dịch hèm ^[2]. Phương pháp hấp phụ được xem là giải pháp tiềm năng thay thế hạn chế của phương pháp enzyme hay sinh học ^[2]. Mục tiêu của các công nghệ này là tạo ra dòng bia không chứa purine, giúp người bệnh gút thưởng thức đồ uống mà không lo bùng phát cơn đau hay gánh chịu chi phí y tế ^[2]. Tuy nhiên, các kỹ thuật này hiện vẫn đang trong giai đoạn phát triển và chưa phổ biến rộng rãi trên thị trường thương mại ^[2].

Ai cần tuyệt đối thận trọng với bia không cồn?

Người đã được chẩn đoán mắc bệnh gút hoặc thường xuyên có các cơn viêm khớp cấp tính cần tránh sử dụng bia không cồn. Dù không có cồn, lượng purine guanosine dồi dào vẫn kích hoạt đợt sưng đau mới ^[3], ^[6].

Người có tiền sử tăng axit uric máu nhưng chưa bùng phát cơn gút cũng cần thận trọng. Nhóm đối tượng này có tốc độ đào thải urat qua thận kém hoặc cơ địa tăng tổng hợp axit uric tự nhiên ^[1], ^[5].

Bệnh nhân suy giảm chức năng thận hoặc đang điều trị hội chứng chuyển hóa không nên uống bia không cồn. Chức năng lọc của thận suy giảm khiến lượng purine hấp thu từ bia chuyển thành axit uric nhanh chóng bị ứ đọng, tăng nguy cơ lắng đọng tinh thể urat tại khớp và thận ^[1], ^[2].

Lời khuyên áp dụng vào đời sống hàng ngày

Để kiểm soát bệnh gút hiệu quả, người bệnh nên chủ động thay đổi thói quen dùng đồ uống trong sinh hoạt hàng ngày:

• Tránh xa cả bia truyền thống lẫn bia không cồn: Không sử dụng bia không cồn như giải pháp uống thoải mái trong các buổi liên hoan ^[1], ^[6].
• Ưu tiên nước lọc và nước khoáng kiềm: Bổ sung đủ từ 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày giúp thận tăng cường đào thải axit uric tự nhiên ra khỏi cơ thể qua đường tiểu.
• Cảnh giác với đồ uống công nghiệp khác: Hạn chế các loại nước ngọt chứa nhiều đường fructose, nước ép đóng hộp, vì các thành phần này cũng làm gia tăng gánh nặng purine và axit uric máu ^[5].
• Đọc kỹ nhãn sản phẩm: Khi dùng các sản phẩm thay thế bia, cần kiểm tra hàm lượng chiết xuất mạch nha và nấm men vì đây là nguồn chứa purine đậm đặc ^[7], ^[2].
• Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa: Luôn tuân thủ phác đồ điều trị và thảo luận với bác sĩ dinh dưỡng trước khi bổ sung bất kỳ thức uống lên men nào vào khẩu phần ăn hàng ngày ^[2].

Bia không cồn không phải là lựa chọn an toàn cho bệnh nhân gút do vẫn giữ lượng purine và guanosine làm tăng 4,4% axit uric huyết tương ^[1], ^[6]. Người bệnh cần duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hạn chế các sản phẩm từ mầm lúa mạch và tuân thủ hướng dẫn điều trị y khoa.