Chuột rút bắp chân giữa đêm hay nỗi lo tăng huyết áp thai kỳ là tình trạng rất phổ biến ở các bà bầu. Để khắc phục, nhiều thai phụ rỉ tai nhau tìm mua các loại viên uống magie nhằm phòng ngừa tiền sản giật và hạn chế co thắt cơ.

Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy việc tự ý bổ sung khoáng chất này bằng viên uống liều cao không mang lại hiệu quả ngừa bệnh rõ ràng cho mọi người như lời đồn. Thai phụ cần hiểu đúng công dụng, đối tượng chỉ định và giới hạn an toàn trước khi sử dụng.

Vai trò của magie đối với cơ thể mẹ bầu

Magie là một khoáng chất thiết yếu đóng vai trò trung tâm trong quá trình điều hòa thân nhiệt, tổng hợp axit nucleic và protein của cơ thể [1]. Đồng thời, khoáng chất này trực tiếp duy trì điện thế màng tế bào thần kinh và tế bào cơ [1].

Ở phụ nữ mang thai, magie tác động trực tiếp lên hoạt động của cơ trơn tử cung [2]. Vì cơ chế này, giới nghiên cứu từng đặt nhiều kỳ vọng rằng cung cấp đủ magie sẽ giúp kiểm soát trương lực cơ tử cung, từ đó kéo dài tuổi thai và phòng tránh nguy cơ sinh non [2].

Bổ sung magie có thực sự ngừa được tiền sản giật?

Nhiều người tin rằng uống magie hằng ngày sẽ ngăn ngừa được tiền sản giật và tình trạng tăng huyết áp thai kỳ. Dẫu vậy, các tổng hợp y khoa chất lượng cao lại cho kết quả không như kỳ vọng.

Một phân tích tổng quan ghi nhận 3 thử nghiệm lâm sàng với 1.042 phụ nữ cho thấy tỷ lệ tiền sản giật không có sự khác biệt đáng kể giữa nhóm bổ sung magie và nhóm đối chứng (RR 0,87; KTC 95% 0,58 - 1,32) [3]. Hai nghiên cứu quy mô nhỏ tại Angola (150 người) và Trung Quốc (102 người) từng cho thấy lợi ích hạ huyết áp nhưng bị đánh giá có chất lượng phương pháp thấp [3]. Ngược lại, một thử nghiệm lớn tại Nam Phi năm 2007 trên 4.476 phụ nữ với phương pháp chặt chẽ hơn đã kết luận magie không tạo ra sự khác biệt [3].

Thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi BRAMAG công bố năm 2020 tại Brazil tiến hành trên 829 thai phụ có nguy cơ cao (407 người dùng 300 mg magie citrate mỗi ngày và 422 người dùng giả dược từ tuần thai 12-20 cho đến khi sinh) [4]. Kết quả cho thấy tỷ lệ gặp biến cố gộp ở người mẹ (gồm tiền sản giật, sản giật, tăng huyết áp thai kỳ nặng...) ở nhóm magie là 12,0% so với 9,7% ở nhóm giả dược (aOR 1,29; KTC 95% 0,83 - 2,00) [4]. Tỷ lệ biến cố chu sinh cũng tương đương nhau giữa hai nhóm (18,4% so với 18,0%) [4].

Bên cạnh đó, một tổng quan về các can thiệp dinh dưỡng ghi nhận canxi mới là vi chất chứng minh được hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ cao huyết áp và tiền sản giật ở nhóm phụ nữ có nguy cơ cao hoặc thiếu hụt khẩu phần [5]. Trong khi đó, các can thiệp đơn lẻ bằng vi chất khác như magie không cho thấy lợi ích tương tự [5].

Tác động đối với nguy cơ sinh non và cân nặng thai nhi

Về nguy cơ sinh non, một phân tích tổng hợp năm 2021 tổng hợp từ 6 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên 3.068 thai phụ (20-35 tuổi) ghi nhận nhóm bổ sung magie có nguy cơ sinh non thấp hơn so với nhóm đối chứng (RR 0,58; KTC 95% 0,35 - 0,96) [2].

Dữ liệu tổng quan hệ thống năm 2000 dựa trên 6 thử nghiệm (2.637 phụ nữ) từng cho thấy bổ sung magie đường uống trước tuần thứ 25 giúp giảm tỷ lệ sinh non (OR 0,71; KTC 95% 0,52 - 0,95), giảm nhập viện và giảm tỷ lệ trẻ nhẹ cân [6]. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh chỉ có 1 trong 6 thử nghiệm đạt chất lượng cao, các nghiên cứu chất lượng kém đã tạo ra sai lệch có lợi cho magie, do đó chưa đủ bằng chứng thuyết phục [6].

Đến tổng quan năm 2001 trên 7 thử nghiệm (2.689 phụ nữ), khi tính cả một thử nghiệm phân cụm lớn gồm 985 người, magie giúp giảm nguy cơ sinh non (RR 0,73) và trẻ nhẹ cân (RR 0,67) [7]. Nhưng khi loại bỏ thử nghiệm phân cụm này ra khỏi phân tích, sự khác biệt về sinh non và trẻ nhẹ cân giữa nhóm magie và giả dược hoàn toàn biến mất [7].

Một tổng quan ô (umbrella review) năm 2020 đánh giá theo tiêu chuẩn GRADE xác nhận có bằng chứng mạnh cho thấy bổ sung magie giúp giảm nhu cầu nhập viện trong thai kỳ của người mẹ, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định bảo vệ thai nhi toàn diện [8].

Hiểu lầm thường gặp về việc xét nghiệm magie máu

Nhiều người cho rằng xét nghiệm máu bình thường đồng nghĩa với việc cơ thể không thiếu magie. Đây là quan điểm chưa hoàn toàn chuẩn xác.

Các nhà khoa học giải thích rằng nồng độ magie huyết thanh chỉ phản ánh khoảng 1% tổng lượng magie của toàn bộ cơ thể, phần lớn còn lại nằm bên trong các tế bào [3]. Mức magie trong máu chỉ giảm rõ rệt khi tình trạng thiếu hụt đã tiến triển rất nghiêm trọng [3]. Do đó, việc có chỉ số magie máu trong giới hạn bình thường thấp (khoảng 1,8 mg/dl) vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt nội bào ở những quần thể có dinh dưỡng kém [3].

Ai nên và ai không nên tự ý dùng viên uống magie?

Nhiều thai phụ, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn, thường có khẩu phần dinh dưỡng thiếu hụt vi chất magie so với nhu cầu khuyến nghị [4, 6].

Nhóm cần cân nhắc bổ sung theo hướng dẫn y tế:

  • Thai phụ có chế độ ăn uống nghèo nàn, kém hấp thu hoặc có biểu hiện suy dinh dưỡng [2, 6].
  • Người gặp tình trạng co cứng cơ hoặc đau nửa đầu thường xuyên (bằng chứng mạnh cho thấy magie giúp giảm tần suất và cường độ cơn đau nửa đầu) [8].
  • Thai phụ được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán thiếu hụt sau khi đánh giá tổng thể lâm sàng và bệnh sử.

Nhóm không nên tự ý sử dụng:

  • Thai phụ có thai kỳ hoàn toàn khỏe mạnh, dinh dưỡng đầy đủ và đa dạng.
  • Người có tiền sử bệnh lý thận, suy giảm chức năng bài tiết hoặc rối loạn nhịp tim (cần có phác đồ riêng của bác sĩ).
  • Người tự ý mua viên uống liều cao với mục đích phòng ngừa tiền sản giật đơn thuần, bởi thử nghiệm lâm sàng đã chỉ ra magie citrate đường uống không giúp giảm biến cố này ở các thai kỳ nguy cơ cao [4].

Liều dùng an toàn và cách áp dụng thực tế

Trong các nghiên cứu lâm sàng, nhiều dạng muối magie và liều lượng đã được áp dụng ở các giai đoạn thai kỳ khác nhau:

  • Dạng magie citrate: Liều 300 mg mỗi ngày (bắt đầu từ tuần 12-20 đến khi sinh) tương đương với mức khuyến nghị cho thai kỳ [2, 8]. Các nghiên cứu khác cũng dùng mức 340 mg/ngày (từ tuần 9 đến 27) hoặc 365 mg/ngày (từ dưới 18 tuần đến sau 38 tuần) [1].
  • Dạng magie oxide: Từng được thử nghiệm ở mức 1.000 mg mỗi ngày từ thời điểm dưới 4 tháng sau thụ thai [1].
  • Dạng magie gluconate: Thử nghiệm với liều 2 - 3 g/ngày (từ tuần 28 đến sinh) hoặc 4 g/ngày (từ tuần 23 thai kỳ) [1].

Dù có nhiều dạng bào chế, thai phụ không được tự ý phối hợp nhiều chế phẩm cùng lúc. Việc bổ sung khoáng chất đường uống liều cao nếu không có sự theo dõi y tế có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy, buồn nôn) hoặc ngộ độc vi chất.

Cách an toàn nhất cho phần lớn mẹ bầu là ưu tiên hấp thu magie qua chế độ ăn tự nhiên từ rau xanh thẫm, các loại đậu, hạt nguyên cám và uống đủ nước mỗi ngày. Nếu có ý định dùng thêm viên bổ sung khoáng chất, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa để được chỉ định đúng liều lượng và thời điểm thích hợp.