Cần tây (Apium graveolens): Dược liệu và thực phẩm
Cần tây (Apium graveolens), thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), là cây thân thảo sống hai năm, cao đến 1,5m, thân mọc thẳng đứng, chia nhiều cành. Ở Việt Nam, cần tây được dùng phổ biến trong các món xào, nước ép tươi hoặc các món ăn truyền thống. Cây trồng tốt vào mùa rét, lá và thân dùng làm thực phẩm, rễ và củ thường dùng làm thuốc.
Cần tây không chứa tinh bột, nhưng giàu chất xơ, nước, carbohydrate, protein, và một lượng nhỏ chất béo. Trong cây có chứa nhiều kali, canxi, sắt, kẽm, cùng vitamin A, C, K, góp phần vào dinh dưỡng cơ thể. Các chất dinh dưỡng này có thể lấy ở dạng sống hoặc nấu chín, từ lá, thân hoặc hạt.
Tác dụng và nghiên cứu khoa học
Cần tây chứa nhiều hợp chất hoạt chất. Truyền thống, nó được dùng để điều trị các bệnh khớu, viêm khớe, đau khớe, tiểu đường, và nhiễm trùng đường tiểu [1]. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất cần tây có thể ức chế sự nhân lên của tế bào và gây chương trình apoptosis (chết tế bào) trong tế bào ung thư tuyến tiền liệt [2]. Nghiên cứu khác cho thấy cần tây có thể ảnh hưởng tới hành vi kéo dài thời gian nhớ và giảm triệu chứng trầm cảm ở chuột thông qua hệ thống antioxidant và neurotransmitter [3].
Tác dụng phụ và lưu ý
Mặc dù cần tây mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại thông tin cho rằng ăn quá nhiều có thể ảnh hưởng đến tinh trùng ở nam giới, trong khi một số nghiên cứu khác chưa khẳng định rõ điều này. Ngoài ra, dị ứng với cần tây cũng đã được báo cáo sau sử dụng [4]. Một trường hợp bệnh nhân nam, 48 tuổi, không tiền sử bệnh tiểu thận, đã chẩn đoán viêm giác mỡ sau khi dùng 4g lá cần tây khô hàng ngày trong 45 ngày để giảm cân [4].
Kết luận
Cần tây là nguồn thực phẩm và dược liệu phổ biến, giàu dinh dưỡng và có nhiều tác dụng sinh học tiềm năng. Tuy nhiên, người dùng nên cân nhắc liều lượng và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng lâu dài, đặc biệt nếu có tiền sử bệnh tiểu thận, dị ứng thực phẩm, hoặc đang dùng thuốc điều trị các bệnh nền.
