Thói quen uống nước ép hoặc ăn cần tây mỗi sáng trở nên phổ biến với người muốn kiểm soát huyết áp. Nhiều người thắc mắc liệu ăn rau cần tây hàng ngày có thực sự giúp hạ huyết áp rõ rệt hay chỉ là lời đồn truyền miệng.
Câu trả lời ngắn gọn là có hỗ trợ giảm huyết áp, nhưng mức độ hiệu quả phụ thuộc nhiều vào bộ phận cây được sử dụng và dạng chế phẩm [1]. Cần tây chứa các hoạt chất sinh học giúp giãn mạch, lợi tiểu và chẹn kênh canxi tự nhiên [1]. Tuy nhiên, ăn cọng và lá cần tây tươi hàng ngày thường chỉ giúp giảm nhẹ huyết áp tâm trương, trong khi tác dụng hạ huyết áp rõ rệt nhất trong các nghiên cứu lại đến từ chiết xuất hạt cần tây [2].
Cơ chế hạ huyết áp từ hoạt chất phthalides và apigenin
Tác dụng kiểm soát huyết áp của cần tây (Apium graveolens) đến từ kho tàng hợp chất thực vật (phytochemicals) đa dạng như axit phenolic, flavone, flavonol và các chất chống oxy hóa như vitamin C, beta-carotene, mangan [3]. Trong đó, hai hoạt chất đóng vai trò chủ chốt là nhóm phthalides (đặc biệt là 3-n-butylphthalide) và hoạt chất flavonoid có tên apigenin [1]. Hợp chất n-butylphthalide chính là thành phần tạo nên hương vị và mùi thơm đặc trưng của rau cần tây [4].
Khi đi vào cơ thể, phthalides trong cần tây tác động trực tiếp làm giãn nở cơ trơn bao quanh thành mạch máu, từ đó mở rộng lòng mạch và hạ áp lực dòng máu [3]. Bên cạnh đó, chiết xuất từ cần tây gây giãn mạch tại các tế bào nội mô động mạch chủ thông qua việc ức chế các kênh canxi phụ thuộc điện thế và thụ thể, giải phóng các yếu tố gây tăng phân cực có nguồn gốc nội mô, đồng thời kích hoạt kênh kali [5]. Khi dòng ion canxi đi vào tế bào cơ trơn mạch máu bị chặn lại, thành mạch sẽ thư giãn thay vì co thắt [6].
Hoạt chất apigenin trong cần tây cũng góp phần quan trọng vào cơ chế giãn mạch và bảo vệ tim mạch [7]. Nghiên cứu năm 2024 cho thấy apigenin kích hoạt kênh TRPV4 ở lớp nội mô mạch máu để làm giãn mạch, đồng thời giảm viêm mô mỡ và tăng tiết hormone có lợi adiponectin thông qua việc ức chế phân tử CD38 [7]. Ngoài ra, cần tây còn phát huy tác dụng lợi tiểu và làm chậm nhịp tim (khi dùng chiết xuất hạt), giúp giảm gánh nặng cho hệ tuần hoàn [1]. Các chất chống oxy hóa và flavonoid trong cần tây cũng giúp dập tắt các cytokine gây viêm, giảm căng thẳng oxy hóa trong máu — vốn là những nguyên nhân dẫn đến xơ vữa động mạch và tăng huyết áp [3].
Khác biệt lớn giữa ăn cọng, lá và dùng chiết xuất hạt
Một điểm quan trọng mà người tiêu dùng ít biết là hàm lượng hoạt chất phân bố không đồng đều giữa các bộ phận của cây cần tây [5]. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng công bố năm 2025 đã chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về hiệu quả điều trị tùy theo bộ phận cây được sử dụng [5].
Cụ thể, hạt cần tây rất giàu flavonoid, nhóm phthalides (như sedanolide, 3-n-butylphthalide) và monoterpene (như limonene) [5]. Nhờ hàm lượng phthalides đậm đặc, các can thiệp sử dụng hạt cần tây đem lại sự cải thiện đáng kể trên cả chỉ số huyết áp, đường huyết lúc đói và cholesterol toàn phần [5]. Trong khi đó, phần cọng và lá cần tây — bộ phận chúng ta thường ăn hoặc ép nước hàng ngày — lại chứa nhiều axit phenolic (như axit chlorogenic, axit ferulic), furanocoumarin và flavonoid (như apigenin, quercetin) [5]. Phân tích gộp năm 2025 xác nhận các chế phẩm từ cọng và lá cần tây chỉ làm giảm đáng kể huyết áp tâm trương (số dưới), chứ không tạo ra tác động toàn diện như hạt cần tây [5].
Bằng chứng khoa học từ các nghiên cứu nói gì?
Hiệu quả hạ huyết áp của cần tây đã được kiểm chứng qua nhiều mô hình nghiên cứu từ động vật đến thử nghiệm lâm sàng trên người [1]. Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2024 đã rà soát các bài báo gốc bằng tiếng Anh từ tháng 1/2013 đến tháng 12/2023 trên cơ sở dữ liệu Scopus, PubMed và Google Scholar [1]. Kết quả khẳng định cần tây và chiết xuất của nó là tác nhân hạ huyết áp hiệu quả, nhưng các nghiên cứu vẫn có giới hạn là thiếu sự đồng nhất về liều lượng, dạng chiết xuất, loài cần tây và đường dùng [1].
Ở cấp độ thử nghiệm lâm sàng trên người, một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù ba, có đối chứng giả dược và bắt chéo công bố năm 2022 đã đánh giá hiệu quả của chiết xuất hạt cần tây trên 52 bệnh nhân tăng huyết áp [2]. Bệnh nhân được chia làm hai nhóm, uống 4 viên nang chiết xuất hạt cần tây (tổng liều 1,34 g mỗi ngày, chứa hoạt chất 3-n-butylphthalide) hoặc 4 viên giả dược mỗi ngày trong suốt 4 tuần [2]. Huyết áp được đo bằng thiết bị theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ [2]. Kết quả cho thấy ở nhóm dùng cần tây, huyết áp tâm thu giảm rõ rệt từ 141,2 xuống 130,0 mmHg, huyết áp tâm trương giảm từ 92,2 xuống 84,2 mmHg [2]. Huyết áp động mạch trung bình cũng giảm từ 108,5 xuống 99,5 mmHg và áp lực mạch giảm từ 49,0 xuống 45,8 mmHg, trong khi nhóm giả dược không có thay đổi đáng kể và không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào [2].
Trên mô hình động vật, nghiên cứu tổng quan năm 2015 dẫn lại thí nghiệm tiêm chiết xuất hạt cần tây liều 300 mg/kg trọng lượng cơ thể cho chuột bị tăng huyết áp [4]. Kết quả cho thấy chiết xuất bằng dung môi hexan hạ huyết áp mạnh nhất nhờ giữ lại được nhiều hoạt chất n-butylphthalide nhất [4]. Một nghiên cứu khác năm 2024 thực hiện trên chuột C57BL/6 và chuột bị loại bỏ gen TRPV4 ăn chế độ giàu chất béo kết hợp bổ sung apigenin từ cần tây [7]. Kết quả ghi nhận apigenin giúp cải thiện khả năng giãn mạch, giảm huyết áp và giảm tăng cân ở chuột béo phì [7].
Hiểu lầm thường gặp về cần tây và muối natri tự nhiên
Nhiều người truyền tai nhau rằng uống nước ép cần tây có thể thay thế hoàn toàn thuốc điều trị huyết áp hoặc lo ngại hàm lượng natri tự nhiên trong cần tây làm tăng huyết áp. Thực tế, các tài liệu nghiên cứu khoa học hiện có tập trung vào cơ chế giãn mạch của phthalides, apigenin và tác dụng lợi tiểu, chứ không ghi nhận dữ liệu nào cho thấy lượng natri tự nhiên trong cần tây gây cản trở khả năng hạ huyết áp của loại rau này [1]. Ngược lại, đặc tính lợi tiểu của cần tây còn giúp cơ thể đào thải bớt dịch dư thừa, hỗ trợ hạ áp lực lòng mạch [1].
Một hiểu lầm phổ biến khác là tin rằng thảo dược tự nhiên hoàn toàn vô hại nên có thể dùng tùy ý [8]. Thực tế, cần tây thường được bán dưới dạng thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung nên các nhà sản xuất không bắt buộc phải chứng minh tác dụng phụ hay tương tác thuốc nghiêm ngặt như dược phẩm [8]. Việc ăn cọng cần tây thông thường không thể cung cấp đủ hàm lượng 3-n-butylphthalide chuẩn hóa như viên nang chiết xuất hạt dùng trong thử nghiệm lâm sàng [2]. Do đó, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để chuyển sang chỉ ăn hoặc uống nước cần tây.
Ai nên thận trọng khi dùng cần tây hàng ngày?
Nhóm đối tượng đầu tiên cần đặc biệt thận trọng là người đang uống thuốc điều trị tăng huyết áp, nhất là thuốc ức chế men chuyển như captopril [8]. Một nghiên cứu công bố năm 2018 trên chuột cống dòng Sprague-Dawley (chia 2 nhóm, mỗi nhóm 6 con) đã đánh giá tương tác giữa chiết xuất cần tây và thuốc captopril [8]. Nhóm chuột được uống chiết xuất cần tây (liều 40 mg/kg trọng lượng cơ thể) trước khi uống captopril (liều 10 mg/kg) 1 giờ có nồng độ thuốc cực đại trong máu (Cmax) tăng 38,67%, thời gian bán thải (T1/2) tăng 37,84%, tổng diện tích dưới đường cong (AUC - phản ánh mức độ phơi nhiễm thuốc) tăng tới 58,10% và tốc độ đào thải thuốc giảm 27,45% so với nhóm chỉ dùng thuốc [8]. Điều này có nghĩa cần tây làm thuốc lưu lại trong máu lâu hơn và mạnh hơn, vừa có thể tăng hiệu quả nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ tụt huyết áp quá mức nếu không kiểm soát liều [8].
Nhóm thứ hai cần lưu ý là những người có rối loạn đông máu, chuẩn bị phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu. Nghiên cứu tổng quan năm 2017 cho biết cần tây có hoạt tính kháng tiểu cầu mạnh nhờ hoạt chất apigenin [6]. Hợp chất này ức chế sự kết tập tiểu cầu trong máu do collagen, adenosine diphosphate (ADP) và axit arachidonic gây ra [6]. Do đó, dùng lượng lớn chiết xuất cần tây cùng thuốc làm loãng máu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Ngoài ra, vì chiết xuất hạt cần tây có thể làm chậm nhịp tim, người có bệnh lý nhịp tim chậm cũng cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng dạng chiết xuất cô đặc [1].
Cách áp dụng thực tế trong bữa ăn hàng ngày
Để tận dụng lợi ích tim mạch từ cần tây một cách an toàn, người trưởng thành có thể bổ sung cọng và lá cần tây tươi vào chế độ ăn uống cân bằng hàng ngày. Bạn có thể chế biến cần tây dưới dạng xào nấu nhanh, trộn salad hoặc ép lấy nước uống, giúp cung cấp các axit phenolic, flavonoid (apigenin, quercetin) và chất chống oxy hóa hỗ trợ giảm viêm mạch máu và cải thiện huyết áp tâm trương [3]. Vì hoạt chất n-butylphthalide tạo mùi thơm cho cần tây dễ tan trong dung môi không phân cực (như chất béo) hơn là trong nước thuần túy, việc chế biến cần tây kèm một chút dầu thực vật lành mạnh trong bữa ăn có thể giúp giữ lại và hấp thu hương vị cùng dưỡng chất tốt hơn [4].
Nếu mục tiêu là hỗ trợ hạ cả huyết áp tâm thu và tâm trương rõ rệt ở người đã mắc bệnh tăng huyết áp, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc dùng thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa chiết xuất hạt cần tây chuẩn hóa [2]. Trong thử nghiệm lâm sàng, liều dùng hiệu quả là 1,34 g chiết xuất hạt cần tây mỗi ngày chia làm 4 viên nang uống trong 4 tuần [2]. Nếu đang dùng thuốc hạ huyết áp (đặc biệt là captopril), bạn nên uống thuốc và dùng các sản phẩm từ cần tây cách xa nhau, đồng thời theo dõi huyết áp tại nhà thường xuyên và thông báo cho bác sĩ điều trị để điều chỉnh liều thuốc khi cần thiết [8].
Tóm lại, ăn rau cần tây hàng ngày là thói quen tốt giúp bổ sung chất chống oxy hóa, làm giãn mạch và hỗ trợ giảm nhẹ huyết áp tâm trương [5]. Tuy nhiên, hiệu quả hạ huyết áp mạnh mẽ nhất thuộc về chiết xuất hạt cần tây chứ không phải phần cọng lá thông thường [5]. Người bệnh tăng huyết áp nên xem cần tây là thực phẩm hỗ trợ trong lối sống lành mạnh, không dùng thay thế thuốc kê đơn và cần hỏi ý kiến bác sĩ để tránh tương tác thuốc bất lợi [8].
