Nước ép cần tây hỗ trợ giảm cân: Cơ chế no hay mất nước?

Nhiều người bắt đầu ngày mới bằng một ly nước ép cần tây xanh ngắt với hy vọng "đốt cháy mỡ thừa" và thanh lọc cơ thể cấp tốc. Không ít người chia sẻ rằng chỉ sau vài ngày kiên trì uống, cân nặng trên thước đo đã giảm từ một đến hai kilôgam khiến họ tin rằng đây là thần dược giảm béo.

Tuy nhiên, sự sụt giảm cân nặng nhanh chóng đó không phải là mỡ thừa biến mất, mà phần lớn bắt nguồn từ tác dụng lợi tiểu gây mất nước tạm thời. Để kiểm soát cân nặng bền vững, việc hiểu rõ bản chất khoa học giữa giảm cân do thâm hụt năng lượng và giảm trọng lượng do mất thể dịch là điều vô cùng quan trọng.

Tác dụng lợi tiểu: Lý do cân nặng sụt giảm nhanh chóng

Cần tây từ lâu đã được ghi nhận trong y học cổ truyền và các tài liệu dược liệu là có đặc tính lợi tiểu tự nhiên ^[1]. Khi uống một lượng lớn nước ép cần tây, các hợp chất sinh học và khoáng chất trong loại rau này sẽ kích thích thận tăng cường đào thải chất lỏng và natri qua đường nước tiểu.

Hiện tượng bài tiết này làm giảm lượng nước tích tụ trong các mô và lòng mạch máu, dẫn đến trọng lượng cơ thể sụt xuống tức thì trên bàn cân. Nhiều người lầm tưởng đây là tín hiệu của việc mỡ thừa đang được đốt cháy, nhưng thực chất các tế bào mỡ vẫn giữ nguyên kích thước và khối lượng.

Trọng lượng mất đi do lợi tiểu chỉ là tạm thời và hoàn toàn không bền vững. Khi bạn ngừng uống hoặc cơ thể được bù đủ nước và điện giải qua các bữa ăn sau đó, con số trên cân sẽ nhanh chóng quay trở lại mức ban đầu. Việc hiểu sai tác dụng đào thải nước thành tác dụng giảm béo dễ dẫn tới tâm lý chủ quan hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng thiếu khoa học.

Uống nước ép cần tây có thực sự giúp bạn no lâu?

Một trong những lý do nước ép cần tây thường được đưa vào thực đơn giảm cân là lời đồn giúp kiềm chế cơn thèm ăn. Dù vậy, việc chế biến cần tây thành dạng nước ép lỏng đã vô tình loại bỏ gần như toàn bộ phần bã chất xơ không hòa tan, vốn là thành phần then chốt giúp làm chậm quá trình tiêu hóa trong dạ dày.

Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng dạng thức của thực phẩm ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác no và năng lượng nạp vào cơ thể. Trong một thử nghiệm can thiệp trên 58 người trưởng thành để đánh giá các dạng thức khác nhau của trái cây, các nhà khoa học nhận thấy việc ăn táo nguyên quả giúp làm giảm 15% lượng năng lượng nạp vào trong bữa trưa (tương đương giảm 187 kcal) so với nhóm đối chứng ^[2]. Ngược lại, việc uống nước ép táo – ngay cả khi có bổ sung thêm chất xơ tự nhiên – cũng không tạo ra cảm giác no kéo dài tương đương và điểm số đánh giá độ no của nước ép luôn ở mức thấp nhất ^[2].

Khi thực phẩm ở dạng lỏng như nước ép, chúng di chuyển qua dạ dày rất nhanh mà không đòi hỏi quá trình nhai kỹ. Quá trình nhai và thể tích bã xơ trong dạ dày vốn là những yếu tố kích hoạt các tín hiệu thần kinh báo cảm giác no lên não bộ. Do đó, việc chỉ uống nước ép cần tây thường không thể giúp bạn duy trì cảm giác no lâu như khi ăn trực tiếp cọng cần tây nguyên bản.

Bằng chứng khoa học: Nước ép cần tây tác động thế nào đến cơ thể?

Các dữ liệu nghiên cứu thực tế về tác dụng giảm cân trực tiếp của nước ép cần tây trên người hiện nay vẫn còn rất hạn chế. Phần lớn các công bố khoa học chỉ tập trung vào huyết áp hoặc các mô hình chuyển hóa trên động vật.

Một báo cáo ca lâm sàng công bố năm 2021 đã mô tả trường hợp một bệnh nhân nam 74 tuổi mắc bệnh tăng huyết áp được hướng dẫn uống nước ép cần tây hàng ngày trong suốt 6 tháng kết hợp chăm sóc nắn chỉnh cột sống ^[3]. Kết quả theo dõi cho thấy chỉ số huyết áp của bệnh nhân cải thiện tích cực từ 150/80 mmHg xuống còn 118/82 mmHg, tuy nhiên báo cáo ghi nhận rõ ràng rằng không có bất kỳ sự thay đổi nào về cân nặng trong suốt 6 tháng này ^[3]. Trường hợp này cho thấy việc uống nước ép cần tây đơn thuần không tự động tạo ra sự sụt giảm cân nặng hay tiêu hao mỡ thừa.

Ở cấp độ thực nghiệm trên động vật, một nghiên cứu năm 2021 trên chuột C57BL/6 bị béo phì do chế độ ăn nhiều chất béo đã so sánh tác động giữa nước ép cần tây thông thường và nước ép cần tây lên men vi sinh ^[4]. Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng việc bổ sung nước ép cần tây thông thường chỉ mang lại sự cải thiện rất nhẹ đối với các chỉ số cơ thể ^[4]. Ngược lại, chỉ có nước ép cần tây được lên men vi sinh mới ức chế đáng kể việc tăng trọng lượng cơ thể, ngăn ngừa rối loạn mỡ máu, giảm tích tụ mỡ nội tạng và điều hòa hệ vi sinh đường ruột ^[4]. Điều này chứng minh nước ép cần tây tươi thông thường chưa qua lên men khó có thể tạo ra tác động chuyển hóa mỡ mạnh mẽ như nhiều người vẫn kỳ vọng.

Thâm hụt calo: Chìa khóa thực sự giúp giảm mỡ cơ thể

Lý do thực sự khiến một số người giảm được cân khi bắt đầu thói quen uống nước ép cần tây nằm ở sự thâm hụt calo chứ không phải do bất kỳ hoạt chất thần kỳ nào. Cần tây là loại rau chứa rất ít năng lượng và chứa nhiều nước.

Nếu một người thay thế bữa sáng quen thuộc nhiều năng lượng như bánh mì kẹp thịt, xôi hay phở bằng một ly nước ép cần tây ít calo, tổng mức năng lượng nạp vào trong ngày của họ sẽ giảm xuống đáng kể. Khi tổng năng lượng nạp vào thấp hơn năng lượng cơ thể tiêu hao cho các hoạt động sống, cơ thể buộc phải huy động mỡ thừa để bù đắp, dẫn đến giảm mỡ thực tế.

Ngược lại, nếu bạn vẫn giữ nguyên chế độ ăn uống dư thừa năng lượng và chỉ uống thêm nước ép cần tây vào giữa các bữa ăn, quá trình tích lũy mỡ thừa vẫn tiếp diễn. Thậm chí, việc uống nước ép mà không tính toán năng lượng tổng thể còn có thể cản trở nỗ lực giảm cân nếu người dùng thêm đường hoặc mật ong vào nước ép để dễ uống.

Những hiểu lầm phổ biến về trào lưu "detox" cần tây

Nhiều người tin rằng nước ép cần tây có khả năng quét sạch độc tố và làm tan mỡ nội tạng trong vòng vài tuần. Trên thực tế, cơ thể con người đã có hệ thống thải độc tự nhiên cực kỳ tinh vi và hiệu quả thông qua hoạt động liên tục của gan và thận. Không có loại nước ép nào có thể thay thế hay tăng tốc chức năng thải độc sinh học này một cách kỳ diệu.

Một hiểu lầm khác là việc xem nước ép cần tây như một giải pháp thay thế hoàn toàn cho rau xanh trong chế độ ăn hàng ngày. Khi ép lấy nước và vứt bỏ bã, bạn đã loại bỏ một lượng lớn chất xơ hòa tan và không hòa tan quý giá. Chất xơ không chỉ nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi trong ruột mà còn làm chậm hấp thu đường vào máu, hỗ trợ tim mạch và ngăn ngừa táo bón.

Ngoài ra, quan niệm "uống càng nhiều càng nhanh ốm" là một sai lầm nguy hiểm. Việc uống nước ép cần tây liên tục với liều lượng lớn trong thời gian dài có thể gây rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng điện giải và dẫn đến nhiều hệ lụy sức khỏe khó lường.

Rủi ro tiềm ẩn và những ai cần thận trọng

Dù cần tây là thực phẩm tự nhiên quen thuộc, việc lạm dụng hoặc dùng các chế phẩm cô đặc từ cần tây có thể gây ra những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Một báo cáo y khoa năm 2019 đã ghi nhận trường hợp nữ bệnh nhân 36 tuổi sử dụng bột chiết xuất cần tây với liều lượng 8 g mỗi ngày nhằm mục đích giảm cân ^[1]. Mặc dù bệnh nhân đã giảm tới 26 kg trong vòng 78 ngày, cô phải nhập viện trong tình trạng nhìn mờ, hồi hộp trống ngực và buồn nôn dữ dội do bị cường giáp cấp tính với nồng độ TSH giảm sâu xuống 0,001 mIU/L ^[1].

Các bác sĩ cảnh báo rằng việc sử dụng các loại thảo dược giảm cân liều cao có thể dẫn đến những tác dụng phụ nguy hiểm như nhiễm độc gan, độc tính trên thận và làm biến đổi chức năng tuyến giáp ^[1]. Do đó, người tiêu dùng tuyệt đối không nên tự ý sử dụng các loại bột chiết xuất cần tây đậm đặc khi chưa có hướng dẫn y tế.

Những đối tượng sau đây cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng cần tây:

• Người mắc các bệnh lý về tuyến giáp hoặc có tiền sử rối loạn chức năng tuyến giáp ^[1].
• Người đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp, do cần tây có hoạt tính hạ áp tự nhiên có thể làm tăng tác dụng của thuốc ^[1], ^[3].
• Người có tiền sử dị ứng với các loại cây họ Hoa tán (Apiaceae).
• Người có bệnh lý về thận cần hạn chế gánh nặng bài tiết hoặc người có hệ tiêu hóa nhạy cảm dễ bị tiêu chảy khi nạp nhiều dịch lỏng chứa khoáng chất.

Áp dụng cần tây đúng cách để hỗ trợ sức khỏe

Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng của cần tây mà không gặp tác dụng phụ, bạn nên coi đây là một loại rau xanh hỗ trợ bổ sung vi chất thay vì một phương pháp giảm cân thần tốc. Việc ăn nguyên cọng cần tây nấu chín hoặc dùng trong các món salad tươi là cách tốt nhất để giữ lại trọn vẹn nguồn chất xơ tự nhiên.

Nếu ưa thích việc uống nước ép, bạn chỉ nên dùng với lượng vừa phải, không nên thêm đường hay chất tạo ngọt. Hãy uống như một phần của chế độ ăn uống đa dạng, giàu dinh dưỡng và không nên bỏ đói cơ thể hay dùng nước ép để thay thế hoàn toàn các bữa ăn chính giàu đạm và chất béo lành mạnh.

Giảm cân khoa học đòi hỏi sự kiên nhẫn dựa trên nguyên tắc thâm hụt calo bền vững, kết hợp giữa việc kiểm soát khẩu phần ăn uống và tập luyện thể chất đều đặn. Trước khi thực hiện bất kỳ chế độ kiêng khem dài hạn nào với nước ép cần tây hoặc nếu đang có sẵn bệnh lý nền, bạn luôn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe.