Chiết xuất maqui berry cải thiện khô mắt: bằng chứng nói gì?

Nỗi ám ảnh khô mắt thời đại số

Ngồi trước màn hình máy tính suốt ngày dài khiến nhiều người thường xuyên bị cộm xốn, cay rát và mỏi mắt. Căn bệnh khô mắt ngày càng gia tăng khi thói quen làm việc với các thiết bị điện tử trở nên phổ biến ^[1]. Nhiều người phải liên tục dùng thuốc nhỏ mắt nhân tạo nhưng tình trạng khó chịu vẫn tái diễn.

Gần đây, chiết xuất từ quả maqui berry được quảng bá như một giải pháp đường uống giúp tăng tiết nước mắt tự nhiên. Liệu loại quả mọng nguồn gốc từ Nam Mỹ này có thực sự hiệu quả hay chỉ là lời đồn thổi quảng cáo?

Bằng chứng nghiên cứu lâm sàng bước đầu cho thấy chiết xuất maqui berry chuẩn hóa giúp cải thiện lượng nước mắt và giảm triệu chứng mỏi mắt ^[2], ^[1]. Tuy nhiên, các dữ liệu này vẫn còn hạn chế do quy mô thử nghiệm nhỏ và thời gian theo dõi ngắn ^[2], ^[1].

Vì sao maqui berry được chú ý?

Maqui berry (tên khoa học là Aristotelia chilensis) là loại quả có sắc tố tím đậm đặc trưng chứa hàm lượng chất chống oxy hóa cao ^[3]. Các nhà khoa học đã xác định được 8 sắc tố anthocyanin trong quả này, chủ yếu là các dạng liên kết của delphinidin và cyanidin ^[3].

Thành phần nổi bật nhất là delphinidin 3-sambubioside-5-glucoside, chiếm khoảng 34% tổng lượng anthocyanin có trong quả ^[3]. Tổng hàm lượng anthocyanin trung bình đạt khoảng 137,6 mg trên 100g quả tươi và 211,9 mg trên 100g quả khô ^[3].

Cơ chế gây khô mắt bắt nguồn từ gánh nặng stress oxy hóa lên tuyến lệ khiến tuyến này suy giảm khả năng tiết dịch ^[2]. Các hoạt chất chống oxy hóa mạnh trong chiết xuất maqui berry chuẩn hóa được cho là giúp phục hồi hoạt động chức năng của tuyến lệ ^[2].

Thử nghiệm sơ bộ: Tăng tiết nước mắt sau 30 ngày

Năm 2014, một thử nghiệm lâm sàng sơ bộ đã tiến hành khảo sát tác dụng của chiết xuất maqui berry chuẩn hóa (MaquiBright) ^[2]. Thử nghiệm thực hiện trên 13 người tình nguyện khỏe mạnh bị khô mắt mức độ vừa ^[2].

Người tham gia được chia làm hai nhóm: nhóm dùng liều 30 mg mỗi ngày (7 người) và nhóm dùng liều 60 mg mỗi ngày (6 người) liên tục trong 60 ngày ^[2]. Lượng nước mắt được đo bằng nghiệm pháp Schirmer, đồng thời người tham gia hoàn thành bảng câu hỏi điểm số chất lượng sống liên quan đến khô mắt (DEQS) ^[2].

Kết quả cho thấy sau 30 ngày, cả hai nhóm đều tăng tiết nước mắt có ý nghĩa thống kê ^[2]. Nhóm dùng 30 mg tăng từ mức nền 16,3 mm lên 24,4 mm, còn nhóm dùng 60 mg tăng từ 18,7 mm lên 27,6 mm ^[2].

Khi kéo dài tới 60 ngày, nhóm dùng 30 mg có sự sụt giảm nhẹ lượng nước mắt xuống 20,5 mm, trong khi nhóm 60 mg duy trì hiệu quả ổn định ở mức 27,1 mm ^[2]. Điểm khó chịu DEQS cũng giảm từ mức trên 40 điểm xuống còn 18,9 điểm ở nhóm 30 mg và 11,1 điểm ở nhóm 60 mg sau 60 ngày ^[2].

Thử nghiệm đối chứng: Giảm mỏi mắt ở người dùng máy tính

Đến năm 2018, một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược quy mô lớn hơn đã được công bố ^[1]. Nghiên cứu này tuyển chọn 74 người Nhật Bản (độ tuổi 30-60) có triệu chứng khô mắt, mỏi mắt và làm việc với màn hình hiển thị từ 4 giờ mỗi ngày trở lên ^[1].

Các đối tượng được phân ngẫu nhiên dùng 60 mg chiết xuất MaquiBright mỗi ngày hoặc dùng viên giả dược trong vòng 4 tuần ^[1]. Các chỉ số đánh giá gồm nghiệm pháp Schirmer, thời gian vỡ màng phim nước mắt, phản xạ đồng tử và thang điểm thị giác ^[1].

Sau 4 tuần, nhóm sử dụng chiết xuất maqui berry ghi nhận lượng nước mắt tăng thêm trung bình 6,4 mm so với trước can thiệp ở nghiệm pháp Schirmer trước khi thực hiện tải thị giác ^[1].

Thêm vào đó, sau khi chơi trò chơi điện tử để tạo áp lực thị giác, nhóm dùng maqui berry giảm đáng kể các triệu chứng chủ quan về mỏi mắt và cứng cổ vai so với nhóm giả dược ^[1]. Các triệu chứng gây phiền toái ở mắt theo bảng hỏi DEQS cũng giảm rõ rệt ^[1].

Giới hạn của các bằng chứng hiện nay

Dù kết quả bước đầu rất hứa hẹn, người tiêu dùng cần nhìn nhận bằng chứng khoa học một cách cẩn trọng. Nghiên cứu năm 2014 chỉ là thử nghiệm sơ bộ với số lượng người tham gia cực kỳ khiêm tốn (chỉ 13 người) và không có nhóm đối chứng dùng giả dược ^[2].

Thử nghiệm năm 2018 dù có đối chứng giả dược nhưng số lượng đối tượng cũng chỉ dừng ở 74 người và thời gian can thiệp mới kéo dài 4 tuần ^[1]. Các dữ liệu này chỉ tập trung vào một chế phẩm chuẩn hóa cụ thể mang tên MaquiBright ^[2], ^[1].

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn hàng năm để đánh giá xem hiệu quả duy trì bền vững ra sao sau khi ngừng uống. Do đó, chiết xuất maqui berry chưa thể coi là biện pháp thay thế hoàn toàn các phác đồ điều trị nhãn khoa chuẩn mực.

Những hiểu lầm thường gặp

Nhiều người lầm tưởng rằng ăn quả maqui berry tươi hoặc uống bột quả khô thông thường sẽ đem lại hiệu quả tức thì như trong nghiên cứu. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng đều sử dụng chiết xuất chuẩn hóa với hàm lượng delphinidin được kiểm soát chặt chẽ ^[2], ^[1].

Một hiểu lầm khác là nghĩ rằng sản phẩm này có thể chữa khỏi dứt điểm mọi bệnh lý về mắt. Khô mắt có thể do nhiều nguyên nhân phức tạp như tổn thương bề mặt nhãn khoa hay rối loạn tuyến meibomius. Chiết xuất quả mọng chỉ đóng vai trò hỗ trợ phục hồi tiết dịch ở tuyến lệ ^[2].

Các phân tích an toàn trong thử nghiệm 2014 không ghi nhận bất thường nào về huyết học hay sinh hóa máu ^[2]. Nghiên cứu năm 2018 cũng không ghi nhận biến cố bất lợi nào ^[1]. Dù vậy, điều này không có nghĩa là người dùng có thể tự ý lạm dụng liều lượng vượt mức khuyến cáo.

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Nghiên cứu lâm sàng về chiết xuất maqui berry cho đến nay chỉ thực hiện trên người trưởng thành từ 30 đến 60 tuổi hoặc người tình nguyện khỏe mạnh ^[2], ^[1]. Hiện hoàn toàn chưa có dữ liệu nghiên cứu trên phụ nữ có thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ.

Những đối tượng đặc biệt trên không nên tự ý sử dụng các thực phẩm bổ sung chiết xuất maqui berry mà không có chỉ định từ nhân viên y tế.

Người đang mắc các bệnh lý nhãn khoa mạn tính, người chuẩn bị phẫu thuật mắt hoặc đang dùng nhiều loại thuốc điều trị toàn thân cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa mắt trước khi bổ sung bất kỳ hoạt chất mới nào.

Gợi ý áp dụng thực tế

Dựa trên bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng, liều lượng chiết xuất chuẩn hóa mang lại hiệu quả ổn định là 60 mg mỗi ngày, dùng liên tục trong 4 đến 8 tuần ^[2], ^[1]. Liều 30 mg mỗi ngày cũng cho thấy tác dụng tăng tiết nước mắt nhưng hiệu quả có xu hướng giảm nhẹ sau tháng đầu tiên ^[2].

Người làm việc văn phòng, thường xuyên nhìn màn hình máy tính có thể cân nhắc giải pháp này như một biện pháp hỗ trợ bảo vệ mắt từ bên trong ^[1]. Nên lựa chọn các sản phẩm công bố rõ nguồn gốc chiết xuất chuẩn hóa.

Bên cạnh việc dùng thực phẩm bổ sung, người bệnh cần duy trì thói quen nghỉ ngơi cho mắt sau mỗi 30-45 phút làm việc, uống đủ nước và hạn chế luồng gió điều hòa phả thẳng vào mặt để tránh làm bốc hơi màng phim nước mắt. Khi mắt xuất hiện dấu hiệu đau nhức, đỏ rát nghiêm trọng, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và chẩn đoán kịp thời.