Nhiều bậc phụ huynh khi thấy con chậm lớn, biếng ăn hoặc có dấu hiệu còi cọc thường lo lắng tìm đến các bài thuốc truyền miệng. Trong đó, cao khỉ được đồn thổi là vị thuốc đại bổ, giúp xương chắc khỏe và kích thích thèm ăn nhanh chóng.
Tuy nhiên, việc tự ý cho trẻ nhỏ sử dụng các loại cao nấu từ xương hoặc thịt khỉ tiềm ẩn nhiều nguy hại khôn lường. Bác sĩ và giới chuyên môn liên tục cảnh báo nguy cơ rối loạn tiêu hóa, quá tải chức năng gan thận, thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển sinh lý bình thường của trẻ.
Thiếu hụt bằng chứng lâm sàng về cao khỉ
Trên các diễn đàn nuôi con, cao khỉ thường được quảng cáo như thần dược trị còi xương. Thực tế, trong y văn khoa học chính thống hiện đại, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tính an toàn cũng như hiệu quả trị biếng ăn, còi xương của cao khỉ trên trẻ nhỏ.
Mọi chế phẩm đậm đặc sử dụng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đều đòi hỏi những quy chuẩn an toàn khắt khe. Các nghiên cứu tổng quan về việc bổ sung dinh dưỡng mới cho trẻ nhấn mạnh rằng bất kỳ sản phẩm bổ sung lạ nào đưa vào thực đơn của trẻ cũng cần được kiểm tra kỹ lưỡng về độ an toàn ngắn hạn và dài hạn [1].
Đối với cao khỉ, việc sản xuất hoàn toàn mang tính thủ công, trôi nổi, không rõ hàm lượng hoạt chất. Sử dụng một chế phẩm đậm đặc chưa được nghiên cứu kiểm chứng cho trẻ nhỏ tiềm ẩn nhiều mối nguy cơ vượt xa tác dụng kỳ vọng.
Nguy cơ quá tải chất đạm và rối loạn tiêu hóa
Một trong những lý do khiến cao khỉ được tin là bổ dưỡng xuất phát từ hàm lượng đạm động vật đậm đặc. Tuy nhiên, hệ tiêu hóa và thận của trẻ nhỏ còn rất non nớt, không thể tiếp nhận nguồn dưỡng chất quá cô đặc.
Nghiên cứu về chế độ ăn cho trẻ chỉ ra rằng việc cung cấp dư thừa protein có thể tạo ra gánh nặng lớn cho cơ thể trẻ [1]. Khi nạp quá nhiều đạm cô đặc vào cơ thể, thận phải tăng cường lọc, dẫn tới nguy cơ mất nước và quá tải chức năng đào thải.
Bên cạnh đó, đường ruột của trẻ biếng ăn vốn đã nhạy cảm. Việc tiêu hóa một lượng lớn protein phức tạp và gelatin đậm đặc từ cao xương động vật dễ gây đầy hơi, nôn trớ, tiêu chảy hoặc táo bón nặng nề, khiến tình trạng biếng ăn trở nên trầm trọng hơn.
Nghiên cứu nói gì về dinh dưỡng đậm đặc ở trẻ em?
Để hiểu rõ tác động của việc bổ sung dưỡng chất cô đặc, y học tập trung vào các công thức dinh dưỡng đậm độ cao được chuẩn hóa nghiêm ngặt, thay vì các sản phẩm nấu thủ công như cao khỉ.
Một phân tích tổng hợp công bố năm 2025 đã đánh giá hiệu quả và độ an toàn của công thức dinh dưỡng đậm độ cao qua đường tiêu hóa trên bệnh nhi nguy kịch [2]. Nghiên cứu này tìm kiếm dữ liệu trên PubMed, Cochrane và Igaku-Chuo-Zasshi tính đến tháng 4/2023, so sánh công thức đậm độ cao (trên 0,9 kcal/mL) với công thức tiêu chuẩn (0,67 đến dưới 0,9 kcal/mL) [2].
Kết quả tổng hợp từ 7 nghiên cứu trên 542 bệnh nhân (chủ yếu là trẻ mắc tim bẩm sinh và suy hô hấp cấp) cho thấy công thức đậm độ cao không làm giảm tỷ lệ tử vong một cách có ý nghĩa (tỷ số nguy cơ: 2,05, khoảng tin cậy 95%: 0,76 - 5,50) và bằng chứng có độ chắc chắn thấp [2]. Nghiên cứu cũng không ghi nhận tác động đáng kể lên thời gian nằm hồi sức tích cực hay thời gian thở máy [2].
Một phân tích tổng hợp khác năm 2023 đánh giá việc nuôi ăn giàu năng lượng hoặc protein trên trẻ sau phẫu thuật tim bẩm sinh [3]. Dữ liệu từ 8 nghiên cứu với 609 đối tượng cho thấy dù dinh dưỡng cao năng lượng hoặc cao đạm hỗ trợ tăng cân (chênh lệch trung bình 0,5 kg, khoảng tin cậy 95%: 0,23 - 0,77) và giảm thời gian nằm viện, can thiệp này hoàn toàn không làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng hay tỷ lệ tử vong [3].
Đáng chú ý, một tổng quan hệ thống của Cochrane cập nhật dữ liệu đến tháng 10/2022 gồm 11 thử nghiệm ngẫu nhiên trên 1.185 trẻ sơ sinh đủ tháng khỏe mạnh đã so sánh chế độ ăn giàu protein (từ 2,5 g/100 kcal trở lên) với chế độ đạm thấp hoặc tiêu chuẩn [4]. Việc can thiệp đạm cao kéo dài từ nhỏ đến lớn đòi hỏi cân nhắc cẩn trọng vì liên quan đến tốc độ phát triển và nguy cơ chuyển hóa lâu dài [4].
Tất cả các nghiên cứu lâm sàng trên đều tiến hành với những công thức dinh dưỡng y học được kiểm soát chính xác từng miligram thành phần, nhưng các chuyên gia vẫn phải cẩn trọng về mặt an toàn. Điều này cho thấy việc tùy tiện cho trẻ uống cao khỉ tự nấu với nồng độ dưỡng chất không thể kiểm soát là vô cùng nguy hiểm.
Nguy cơ nhiễm khuẩn và vệ sinh an toàn thực phẩm
Cao khỉ phần lớn được nấu từ xương, thịt khỉ trôi nổi, không rõ nguồn gốc kiểm dịch. Quy trình nấu cao thủ công, bảo quản kéo dài tại gia đình hoặc cơ sở chui tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Các chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa cảnh báo rằng những điều kiện sản xuất biến thiên khó lường làm gia tăng mối lo ngại lớn về an toàn vi sinh, với nguy cơ nhiễm bẩn sản phẩm ngay từ khâu nguyên liệu thô hoặc trong quá trình chế biến, đóng gói [1]. Bất kỳ sản phẩm nào dùng cho đối tượng nhạy cảm như trẻ nhỏ đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn vi sinh khắt khe tương tự sữa công thức để tránh vi khuẩn gây hại như E. coli, Bacillus cereus [1].
Cao khỉ không có bất kỳ quy chuẩn kiểm định nào về vi sinh vật. Trẻ nhỏ khi dùng phải chế phẩm nhiễm độc tố vi khuẩn, nấm mốc rất dễ bị ngộ độc tiêu hóa cấp tính hoặc nhiễm trùng đường ruột nặng.
Cảnh báo nguy cơ dậy thì sớm và mất cân bằng vi chất
Một nỗi lo lớn khác từ phía các bác sĩ chuyên khoa nhi là nguy cơ dậy thì sớm khi cho trẻ dùng cao động vật. Xương và các mô nội tạng động vật nấu cao có thể chứa tồn dư hormone tăng trưởng tự nhiên hoặc các hợp chất có hoạt tính sinh học tương tự nội tiết tố.
Khi cho trẻ hấp thụ những sản phẩm này, sự dư thừa các yếu tố tăng trưởng có thể can thiệp vào trục nội tiết tự nhiên của trẻ [1]. Điều này làm tăng nguy cơ kích thích phát triển giới tính sớm, khiến trẻ đóng sụn xương sớm và hạn chế chiều cao tối đa khi trưởng thành.
Ngoài ra, quan niệm dùng cao khỉ để trị còi xương là hoàn toàn sai lệch. Bệnh còi xương ở trẻ chủ yếu do thiếu hụt vitamin D và rối loạn hấp thu canxi, photpho. Cao khỉ hoàn toàn không phải là nguồn cung cấp vitamin D chuẩn hóa, việc lạm dụng còn có thể gây mất cân bằng khoáng chất trong cơ thể.
Ai cần tuyệt đối tránh xa sản phẩm này?
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi là đối tượng tuyệt đối không nên tiếp xúc với cao khỉ. Ở độ tuổi này, các cơ quan chức năng chưa hoàn thiện để xử lý các phân tử protein phức tạp và hợp chất lạ.
Trẻ có cơ địa dị ứng, viêm da cơ địa hoặc tiền sử hen suyễn cũng cần đặc biệt tránh. Việc bổ sung các sản phẩm chứa nguồn đạm lạ chưa qua tinh chế làm tăng nguy cơ bùng phát dị ứng nghiêm trọng ở trẻ em [1].
Các bé mắc bệnh lý nền về thận, gan, tim bẩm sinh hoặc đang trong giai đoạn hồi sức điều trị lại càng không thể sử dụng. Bất kỳ sự thay đổi nồng độ dưỡng chất hay bổ sung chế phẩm lạ nào trên các bệnh nhi này đều phải thông qua chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ chuyên khoa [2].
Giải pháp an toàn cho trẻ biếng ăn, còi xương
Thay vì tìm đến các loại cao động vật tiềm ẩn rủi ro khôn lường, cha mẹ cần tiếp cận vấn đề chậm lớn của con theo phương pháp khoa học đã được kiểm chứng.
Nếu nghi ngờ trẻ bị còi xương hoặc suy dinh dưỡng, gia đình nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được xét nghiệm vi chất và đánh giá thể trạng. Bác sĩ sẽ xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ là do thiếu vitamin D, thiếu kẽm, sắt hay do bệnh lý hấp thu.
Dinh dưỡng cho trẻ cần được xây dựng dựa trên chế độ ăn đa dạng thực phẩm tự nhiên, cân bằng 4 nhóm dưỡng chất: tinh bột, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Cho trẻ vận động ngoài trời, tiếp xúc ánh nắng hợp lý và ngủ đủ giấc là những biện pháp tự nhiên, bền vững nhất giúp kích thích hệ xương phát triển khỏe mạnh mà không cần đến bất kỳ loại cao bồi bổ nào.
