Nhiều phụ nữ duy trì chế độ ăn DASH để kiểm soát huyết áp băn khoăn về lượng calo cần nạp khi bước vào giai đoạn cho con bú. Việc chuyển đổi đòi hỏi cân bằng giữa nhu cầu tạo sữa và mục tiêu duy trì sức khỏe tim mạch. Bằng chứng hiện có cho thấy người mẹ không cần nạp quá nhiều calo dư thừa; việc duy trì mức năng lượng vừa phải hoặc thâm hụt nhẹ có kiểm soát vẫn đảm bảo lượng sữa [1], [2].
Tuy nhiên, tài liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp công thức calo chuẩn hóa riêng cho chế độ ăn DASH khi nuôi con bằng sữa mẹ. Nghiên cứu thực địa chỉ mới ghi nhận việc chuyển đổi mô hình thực phẩm DASH cho phụ nữ sau sinh tại cơ sở y tế ban đầu [3]. Các hướng dẫn về mức calo chủ yếu đến từ các thử nghiệm chung về năng lượng ở phụ nữ cho con bú [1], [2].
Nghiên cứu thực tế về mức năng lượng khi cho con bú
Một nghiên cứu theo dõi 45 phụ nữ cho con bú trong 4 tháng đầu sau sinh ghi nhận mức năng lượng nạp vào trung bình là 2.186 kcal/ngày [1]. Trong suốt thời gian này, sản lượng sữa duy trì ổn định qua 4 tháng liên tiếp, lần lượt đạt trung bình 751 g/ngày, 725 g/ngày, 723 g/ngày và 740 g/ngày [1].
Cân nặng của các bà mẹ trong nghiên cứu này giảm dần từ 64,6 kg sau sinh xuống 59,3 kg ở tháng thứ 4 [1]. Tỷ lệ mỡ cơ thể đo bằng phương pháp dịch chuyển nước giảm nhẹ từ 28% xuống 26% [1]. Kết quả cho thấy việc tạo sữa vẫn diễn ra tốt khi người mẹ giảm cân từ từ, với mức năng lượng nạp vào thấp hơn các khuyến nghị chung trước đây nhờ huy động mô mỡ dự trữ [1].
Thâm hụt calo tác động thế nào đến sữa mẹ?
Một thử nghiệm ngẫu nhiên thực hiện trên phụ nữ cho con bú hoàn toàn ở tuần thứ 12 (dao động trong khoảng 4 tuần) sau sinh đã can thiệp trong 11 ngày [2]. Các đối tượng được chia thành ba nhóm: nhóm ăn kiêng tạo thâm hụt 35% năng lượng (22 người), nhóm ăn kiêng thâm hụt 35% năng lượng kết hợp tập thể dục nhịp điệu (22 người), và nhóm đối chứng (23 người) [2].
Kết quả cho thấy mức giảm cân trung bình là 1,9 kg ở nhóm ăn kiêng đơn thuần, 1,6 kg ở nhóm ăn kiêng kết hợp tập luyện, và 0,2 kg ở nhóm đối chứng [2]. Đáng chú ý, lượng mỡ giảm chiếm gần 100% mức sụt cân ở nhóm có tập luyện, trong khi nhóm chỉ ăn kiêng giảm 67% mỡ và bị mất một phần khối lượng nạc [2]. Thể tích sữa, thành phần sữa, năng lượng trong sữa và cân nặng của trẻ không có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm can thiệp [2].
Dù vậy, nghiên cứu phát hiện tương tác quan trọng: ở nhóm chỉ ăn kiêng, năng lượng xuất ra trong sữa tăng lên ở phụ nữ có nhiều mỡ cơ thể, nhưng lại giảm ở những phụ nữ ít mỡ [2]. Nồng độ prolactin huyết tương ở cả hai nhóm can thiệp đều cao hơn nhóm đối chứng [2].
Ứng dụng chế độ DASH sau sinh
Mô hình ăn kiêng DASH từng được nghiên cứu điều chỉnh tại Brazil năm 2016 nhằm tư vấn dinh dưỡng cho phụ nữ sau sinh tại trạm y tế cơ sở [3]. Nghiên cứu này tập trung vào việc chuyển ngữ, điều chỉnh nhóm thực phẩm theo điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận địa phương để tạo thực đơn minh họa trực quan [3].
DASH thích ứng cho thấy tính khả thi trong chăm sóc sau sinh và duy trì các đặc tính dinh dưỡng có lợi [3]. Tuy nhiên, nghiên cứu này không đưa ra định mức calo hay tỷ lệ vi chất chuyên biệt cho phụ nữ đang nuôi con bú [3].
Điều chưa biết
Các trích đoạn nghiên cứu chưa cung cấp câu trả lời cho các vấn đề sau:
- Mức calo cố định cho từng mức cân nặng hoặc chỉ số khối cơ thể (BMI) của bà mẹ áp dụng DASH.
- Lượng chất lỏng (nước) cần bổ sung hàng ngày khi nuôi con bằng sữa mẹ.
- Tác động dài hạn của việc cắt giảm calo kéo dài trên 11 ngày đối với sản lượng sữa và sức khỏe của trẻ.
Ai nên thận trọng khi điều chỉnh calo?
Phụ nữ gầy hoặc có tỷ lệ mỡ cơ thể thấp cần đặc biệt cẩn trọng. Dữ liệu thử nghiệm chỉ ra việc cắt giảm calo đơn thuần có thể làm giảm năng lượng xuất ra trong sữa ở người ít mỡ [2].
Bà mẹ sau sinh muốn giảm cân nên kết hợp vận động vừa phải thay vì chỉ cắt giảm ăn uống, nhằm tránh suy giảm khối lượng nạc của cơ thể [2]. Những người có bệnh lý nền về huyết áp hoặc chuyển hóa cần có sự đồng hành của bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi mức calo hàng ngày.




