Nhiều phụ nữ sau sinh tìm đến chế độ ăn keto để giảm cân nhanh chóng. Tuy nhiên, việc áp dụng chế độ ăn này trong giai đoạn cho con bú làm dấy lên lo ngại về nguy cơ hao hụt canxi và mật độ xương.

Hiện tại chưa có nghiên cứu khoa học nào đánh giá trực tiếp ảnh hưởng của chế độ ăn keto trên phụ nữ sau sinh hoặc đang cho con bú. Dữ liệu về keto đối với xương chỉ được ghi nhận sơ bộ trên nhóm trẻ em điều trị động kinh [1], trong khi các nghiên cứu ở mẹ cho con bú chủ yếu tập trung vào quá trình mất xương sinh lý tự nhiên và ảnh hưởng của canxi, protein [2, 6, 8].

Biến động mật độ xương sinh lý sau sinh

Phụ nữ trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ thường trải qua giai đoạn giảm mật độ khoáng xương tạm thời [2, 6]. Một nghiên cứu theo dõi phụ nữ cho con bú ghi nhận mật độ khoáng xương cột sống thắt lưng giảm khoảng 4% trong giai đoạn từ 0,5 đến 3 tháng sau sinh [2]. Tương tự, một nghiên cứu khác ghi nhận mật độ xương cổ xương đùi giảm 4,6% ở thời điểm 6 tháng sau sinh [3].

Sự sụt giảm này có tính chất hồi phục tự nhiên sau khi cai sữa [2]. Dữ liệu theo dõi ở phụ nữ cho con bú kéo dài trên 6 tháng cho thấy khả năng phục hồi mật độ xương về mức ban đầu vẫn diễn ra bình thường ngay cả khi có thai lại trong vòng 18 tháng sau đó [4]. Ngoài ra, khối lượng cơ nạc ban đầu được xác định là yếu tố then chốt giúp bảo tồn mật độ xương ở hông và toàn thân của người mẹ [3].

Bằng chứng hạn chế của chế độ ăn keto đối với xương

Các nghiên cứu hiện có về chế độ ăn keto chủ yếu thực hiện trên đối tượng điều trị bệnh lý khác, chưa chứng minh được điều tương tự với phụ nữ sau sinh. Một nghiên cứu hồi cứu trên 7 trẻ em động kinh kháng trị áp dụng chế độ ăn keto với tỷ lệ 90% chất béo và 3% carbohydrate cho thấy chế độ ăn này không thay đổi chiều cao cân nặng trong 6 tháng, nhưng có thể làm suy giảm tình trạng khoáng hóa của xương [1].

Bên cạnh đó, các thử nghiệm can thiệp dinh dưỡng mẹ trên động vật chỉ khảo sát các yếu tố như thịt bò, cá trích hoặc chất xơ inulin mà không nghiên cứu chế độ keto [1, 5]. Nghiên cứu trên chuột cho thấy bổ sung oligofructose-inulin giúp bảo tồn xương mẹ trong thai kỳ và cho con bú [5], trong khi chế độ ăn thịt bò ở chuột mẹ giúp tăng mật độ xương ở con trưởng thành so với cá trích [6]. Các kết quả này không thể ngoại suy sang chế độ ăn keto ở người.

Mối liên hệ giữa canxi, protein và sức khỏe xương của mẹ

Chế độ ăn giàu đạm thường gặp trong các biến thể low-carb có thể tác động đến xương nếu không cân đối đủ lượng khoáng chất. Theo dõi ở phụ nữ cho con bú cho thấy nồng độ estradiol và mức tiêu thụ canxi hàng ngày (trung bình 1.500 ± 460 mg/ngày) có mối liên hệ tích cực với mật độ xương cột sống [2]. Ngược lại, lượng protein nạp vào cao và số lần sinh nở nhiều lại có mối liên hệ tiêu cực với mật độ xương tại vị trí này [2].

Các nhà nghiên cứu nhận định rằng sự mất xương sinh lý khi tiết sữa có thể được giảm bớt nếu người mẹ duy trì một tỷ lệ canxi so với protein hợp lý trong khẩu phần ăn [2].

Điều chưa biết

Các tài liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp câu trả lời cho các vấn đề sau:

  • Chế độ ăn keto có làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu hay làm trầm trọng thêm mức giảm mật độ xương ở mẹ sau sinh hay không.
  • Trạng thái tạo thể ceton hoặc việc cắt giảm carbohydrate nghiêm ngặt ảnh hưởng ra sao đến hàm lượng canxi trong sữa mẹ.
  • Liệu việc bổ sung canxi liều cao có thể bù đắp được các nguy cơ tiềm ẩn của chế độ ăn keto ở phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ hay không.

Ai nên thận trọng?

Phụ nữ đang trong thời kỳ cho con bú hoàn toàn nên hết sức thận trọng trước khi thử nghiệm chế độ ăn cắt giảm nghiêm ngặt như keto. Những người mẹ từng sinh nhiều lần cần lưu ý đặc biệt, vì số lần sinh con có mối liên hệ tiêu cực với khả năng phục hồi xương [2, 3]. Phụ nữ có tình trạng dinh dưỡng kém, thiếu cân hoặc khối lượng cơ nạc thấp cũng đối mặt với nguy cơ mất khoáng xương kéo dài hơn [3].

Gợi ý áp dụng cho mẹ sau sinh

Thay vì áp dụng các chế độ ăn khắc nghiệt thiếu bằng chứng an toàn, mẹ sau sinh nên tập trung đảm bảo lượng canxi đầy đủ từ chế độ ăn uống hoặc chất bổ sung để đáp ứng nhu cầu tiết sữa [2]. Cần duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối giữa protein và canxi [2], đồng thời giữ gìn khối lượng cơ nạc thông qua vận động hợp lý [3]. Mọi can thiệp ăn kiêng đặc biệt trong giai đoạn cho con bú cần được tư vấn kỹ lưỡng bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.