Nhiều bà mẹ mong muốn nhanh chóng lấy lại vóc dáng sau sinh nên đã tìm đến chế độ ăn keto với đặc trưng là cắt giảm tối đa carbohydrate, bao gồm cả ngũ cốc. Tuy nhiên, việc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm khiến không ít người lo ngại về nguy cơ thiếu hụt các vitamin nhóm B trong sữa mẹ.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu trực tiếp nào chứng minh tác động của chế độ ăn keto lên nồng độ vitamin nhóm B (như thiamine hay folate) trong sữa mẹ. Dữ liệu khoa học hiện có chủ yếu tập trung vào các chế độ ăn kiêng loại trừ khác (như ăn chay), sự thiếu hụt năng lượng nói chung và hiệu quả của việc bổ sung vi chất [1], [2]. Do đó, chưa thể khẳng định việc ăn keto gây ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến hàm lượng các vitamin này trong sữa.

Mối liên hệ giữa chế độ ăn của mẹ và vitamin nhóm B trong sữa

Hàm lượng một số dưỡng chất trong sữa mẹ có đáp ứng với chế độ dinh dưỡng hàng ngày của người mẹ [3], [2]. Các phân tích tổng quan cho thấy có một số bằng chứng cho thấy hàm lượng các vitamin nhóm B trong sữa biến đổi theo lượng mẹ nạp vào [2]. Dù vậy, mức độ ảnh hưởng cụ thể của các chế độ ăn thiếu hụt đối với hàm lượng vitamin B trong sữa vẫn chưa được ghi nhận đầy đủ [3].

Các phương pháp phân tích các vitamin nhóm B như thiamine, riboflavin, niacin, B6, axit pantothenic, B12, folate, biotin và choline trong sữa mẹ vốn phức tạp và hiếm khi được chuẩn hóa hoàn toàn [3]. Một tổng quan hệ thống năm 2021 ghi nhận rằng việc bổ sung vitamin từ chế độ ăn, bao gồm vitamin B1 và B2, có thể phản ánh vào thành phần sữa mẹ, với liều bổ sung cao hơn thì mức phản ánh rõ hơn [4].

Nghiên cứu về việc ăn kiêng hạn chế và vi chất

Trong khi thiếu dữ liệu về keto, một số thử nghiệm đã đánh giá tác động của việc kiểm soát khẩu phần lên vi chất nhóm B. Một nghiên cứu trên phụ nữ cho con bú thừa cân (chỉ số khối cơ thể từ 25 đến 30 kg/m²) so sánh giữa nhóm giảm 500 kcal/ngày kèm tập thể dục (45 phút/ngày, 4 ngày/tuần) và nhóm đối chứng ăn uống bình thường trong 10 tuần [5]. Cả hai nhóm đều được bổ sung 2,0 mg vitamin B6 mỗi ngày [5].

Kết quả cho thấy nồng độ vitamin B6 trong sữa mẹ tăng lên ở cả hai nhóm (đạt 161 ± 107 nmol/L ở nhóm giảm cân và 191 ± 85 nmol/L ở nhóm đối chứng) mà không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về các chỉ số B6 khác giữa hai bên [5]. Sự phát triển về cân nặng và chiều dài của trẻ bú mẹ ở cả hai nhóm cũng tương đương nhau [5]. Điều này cho thấy việc cắt giảm năng lượng mức độ vừa phải kết hợp bổ sung vi chất không làm suy giảm vitamin B6 trong sữa [5].

Đối với vitamin B12, nghiên cứu trên 74 bà mẹ tại Hoa Kỳ thuộc nhóm ăn chay thuần, ăn chay và không ăn chay ghi nhận tỷ lệ nồng độ B12 trong sữa thấp (<310 pmol/L) lần lượt là 19,2%, 18,2% và 15,4%, không có sự khác biệt đáng kể theo chế độ ăn [1], [6]. Việc dùng viên bổ sung B12 riêng lẻ có mối liên hệ tích cực với nồng độ B12 trong sữa mẹ [6]. Tại Guatemala, một nghiên cứu trên 183 cặp mẹ con ở thời điểm 12 tháng sau sinh cũng cho thấy nồng độ B12 trong sữa có mối tương quan thuận với lượng nạp B12 và nồng độ B12 trong huyết thanh của mẹ [7].

Điều chưa biết: Những khoảng trống khoa học hiện nay

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa thể giải đáp những câu hỏi quan trọng sau:

  • Chế độ ăn keto cắt giảm nghiêm ngặt carbohydrate tác động cụ thể ra sao đến nồng độ thiamine (B1) và folate (B9) trong sữa mẹ, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên đối tượng này.
  • Mức độ bài tiết các dạng vitamin B khác nhau qua sữa mẹ khi người mẹ bước vào trạng thái ketosis (nhiễm ceton do ăn kiêng).
  • Nhu cầu thực tế chính xác của trẻ sơ sinh đối với từng loại vitamin nhóm B, vì các khuyến nghị hiện hành chủ yếu dựa trên mức tiêu thụ ước tính (trung bình 0,78 L sữa/ngày từ các bà mẹ đủ dinh dưỡng) chứ chưa có chuẩn đo lường đồng nhất [3].

Ai nên thận trọng?

Phụ nữ đang cho con bú không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng hạn chế nghiêm ngặt như keto khi chưa có chỉ định và theo dõi của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.

Đặc biệt, những người có tiền sử suy dinh dưỡng, người ăn chế độ loại trừ hoàn toàn các nhóm thực phẩm thiết yếu hoặc các bà mẹ có con chậm tăng cân cần rất thận trọng [1], [2]. Nếu chế độ ăn không đảm bảo đa dạng, việc thiếu hụt một số vi chất có thể phản ánh trực tiếp vào nguồn sữa cung cấp cho trẻ nhỏ [1], [2].

Cách áp dụng thực tế

  • Không cắt bỏ đột ngột các nhóm thực phẩm quan trọng khi đang cho con bú hoàn toàn.
  • Nếu cần điều chỉnh cân nặng, nên duy trì mức thâm hụt năng lượng vừa phải thay vì áp dụng các hình thức ăn kiêng ngặt nghèo; ưu tiên chế độ ăn đa dạng để duy trì nguồn vi chất ổn định [2], [5].
  • Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế về việc bổ sung vitamin tổng hợp hoặc các vi chất nhóm B nếu thuộc nhóm có chế độ ăn hạn chế [2].

Chế độ ăn của mẹ có ảnh hưởng nhất định đến hàm lượng một số vitamin nhóm B trong sữa, nhưng chưa có bằng chứng khẳng định việc ăn keto gây hại cụ thể thế nào tới chất lượng sữa. Để đảm bảo sự phát triển của trẻ sơ sinh và sức khỏe của bản thân, người mẹ nên duy trì khẩu phần ăn cân bằng, tránh kiêng khem quá mức và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ dinh dưỡng.