Nhiều chị em khi gặp phải các vấn đề phụ khoa như ngứa ngáy, khí hư bất thường thường e ngại đến bệnh viện thăm khám. Thay vào đó, tâm lý tìm kiếm các bài thuốc dân gian truyền miệng như nấu nước lá nhội để xông, rửa hoặc uống với hy vọng điều trị dứt điểm mà không cần dùng thuốc tây diễn ra khá phổ biến.
Tuy nhiên, việc tự ý dùng lá nhội để thay thế hoàn toàn kháng sinh tiêu chuẩn như Metronidazol là một quyết định thiếu căn cứ khoa học và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các chuyên gia y tế luôn khuyến cáo việc tự điều trị tại nhà có thể làm xáo trộn nghiêm trọng môi trường âm đạo tự nhiên và khiến viêm nhiễm tái phát dai dẳng.
Có thể dùng lá nhội thay thế Metronidazol được không?
Câu trả lời dứt khoát là không. Hiện tại, không có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh lá nhội có thể thay thế được Metronidazol trong phác đồ điều trị viêm âm đạo do vi khuẩn.
Viêm âm đạo do vi khuẩn là tình trạng nhiễm trùng phức tạp đòi hỏi các hoạt chất kháng khuẩn đặc hiệu đã qua kiểm nghiệm về liều lượng, độ an toàn và độ tinh khiết. Metronidazol từ lâu đã được y văn công nhận là lựa chọn đầu tay trong các hướng dẫn điều trị chuẩn mực [1].
Việc tự ý ngắt bỏ thuốc kê đơn để chuyển sang dùng một loại lá cây chưa rõ nồng độ hoạt chất, độ an toàn và tạp chất không chỉ khiến bệnh không khỏi mà còn tạo cơ hội cho vi khuẩn gây hại phát triển mạnh mẽ hơn.
Bản chất bệnh sinh của viêm âm đạo do vi khuẩn
Để hiểu vì sao không thể tùy tiện dùng thảo dược truyền miệng thay thuốc, cần hiểu rõ cơ chế gây bệnh tại vùng kín. Viêm âm đạo do vi khuẩn không đơn thuần là do một loại khuẩn đơn lẻ xâm nhập mà là một hội chứng đa vi khuẩn có tính cộng sinh [2].
Ở trạng thái khỏe mạnh, các vi khuẩn có lợi là lactobacilli chiếm ưu thế để bảo vệ niêm mạc âm đạo [2]. Khi bệnh lý xảy ra, hệ sinh thái âm đạo bình thường bị phá vỡ, lượng vi khuẩn kỵ khí có hại phát triển quá mức và thay thế các chủng vi khuẩn bảo vệ [2].
Số lượng vi khuẩn kỵ khí hội sinh này có thể gia tăng từ 100 đến 1.000 lần so với mức bình thường [2]. Các tác nhân kỵ khí phổ biến thường liên quan đến hội chứng này gồm có Gardnerella vaginalis, các loài Prevotella, Mobiluncus, Mycoplasma hominis và Atopobium vaginalis [2].
Sự bùng phát của các vi khuẩn kỵ khí này dẫn đến biểu hiện lâm sàng điển hình ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là tình trạng tiết dịch âm đạo bất thường kèm mùi hôi khó chịu [2]. Tình trạng này nếu không được xử lý dứt điểm còn làm tăng nguy cơ nhạy cảm và dễ lây nhiễm virus herpes simplex [2].
Nghiên cứu nói gì về hiệu lực của kháng sinh Metronidazol?
Metronidazol vẫn luôn là một trong những liệu pháp nền tảng để đối phó với sự bùng phát của vi khuẩn kỵ khí trong âm đạo [1]. Hiệu quả của hoạt chất này đã được xác nhận qua nhiều thử nghiệm chặt chẽ trên lâm sàng [1], [2].
Trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên mù đôi công bố năm 2016 tại khoa Dược lý và Phụ khoa của một bệnh viện giảng dạy tuyến ba, các nhà nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả của Metronidazol đường uống [2]. Nghiên cứu này thu nhận 120 phụ nữ được chẩn đoán mắc viêm âm đạo do vi khuẩn theo tiêu chuẩn Amsel, trong đó có 114 người hoàn tất thử nghiệm [2].
Các bệnh nhân được chia nhóm để sử dụng viên nén Metronidazol 500 mg với tần suất 2 lần mỗi ngày trong vòng 5 ngày, hoặc dùng Tinidazole 500 mg mỗi ngày 1 lần kèm 1 viên giả dược trong 5 ngày [2]. Kết quả theo dõi được đánh giá ở tuần thứ nhất và tuần thứ tư sau điều trị [2].
Kết quả cho thấy ở thời điểm tuần đầu tiên, hiệu quả điều trị của hai nhóm là tương đương nhau với sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p = 0.242) [2]. Tuy nhiên, sang tuần thứ tư, nhóm sử dụng Tinidazole liều thấp đạt tỷ lệ khỏi bệnh cao hơn rõ rệt so với Metronidazol (p = 0.0013) và ghi nhận ít tác dụng phụ hơn [2]. Nghiên cứu kết luận rằng Tinidazole liều thấp cho hiệu quả dài hạn tốt hơn Metronidazol trong việc duy trì tỷ lệ khỏi bệnh và ngăn ngừa tái phát [2].
Dù có sự chênh lệch về tỷ lệ đáp ứng dài hạn giữa các nhóm dẫn xuất, Metronidazol vẫn là kháng sinh có hiệu lực diệt khuẩn nhanh chóng và được xác lập vị trí vững chắc trong lâm sàng, điều mà các loại nước lá dân gian chưa từng chứng minh được [1], [2].
Bằng chứng về thảo dược: Thực hư nghiên cứu và khoảng trống của lá nhội
Nhiều người bệnh tìm đến thảo dược vì lo sợ tác dụng phụ của thuốc kháng sinh tây y [1]. Trên thế giới, các nhà khoa học cũng rất nỗ lực tìm kiếm những hoạt chất sinh học tự nhiên có thể hỗ trợ điều trị nhiễm khuẩn âm đạo [1].
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2008 tiến hành trên 90 phụ nữ đã lập gia đình, ở độ tuổi 18 đến 40 bị viêm âm đạo do vi khuẩn tại phòng khám phụ khoa Bệnh viện Shabih-Khani [1]. Bệnh nhân được chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn Amsel và nhuộm Gram, sau đó chia đều thành hai nhóm, mỗi nhóm 45 người [1].
Một nhóm được chỉ định dùng kem bôi âm đạo chiết xuất từ cây Zataria multiflora trong 5 đêm, nhóm còn lại dùng gel bôi âm đạo Metronidazol trong 5 đêm [1]. Đánh giá sau 2 đến 7 ngày điều trị cho thấy các biến chứng và tiêu chuẩn Amsel đều giảm rõ rệt ở cả hai nhóm với p < 0.05 [1].
Nguy cơ tương đối về việc không đáp ứng điều trị giữa kem bôi Zataria multiflora so với gel Metronidazol là 1,5, nhưng sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê [1]. Nghiên cứu kết luận kem bôi Zataria multiflora có tác dụng điều trị tương đương gel Metronidazol đối với viêm âm đạo do vi khuẩn và có thể là lựa chọn thích hợp cho người có nhu cầu dùng thuốc thảo dược hoặc gặp tác dụng phụ với Metronidazol [1].
Cần nhấn mạnh rằng, dữ liệu khoa học tích cực trên thuộc về chiết xuất chuẩn hóa của cây Zataria multiflora dạng kem bôi đặt âm đạo [1]. Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu hiện có hoàn toàn không có thử nghiệm nào trên lá nhội. Việc đánh đồng tác dụng của một loại thảo dược đã qua tinh chế, nghiên cứu lâm sàng với nước lá nhội tự nấu ở nhà là một sai lầm nghiêm trọng về mặt khoa học.
Nguy cơ tái phát và biến chứng nặng khi bỏ phác đồ chuẩn
Việc tự ý bỏ phác đồ Metronidazol do bác sĩ kê đơn để chuyển sang ngâm rửa lá nhội đem lại nhiều hậu quả khó lường cho sức khỏe sinh sản.
Trước hết là nguy cơ bùng phát vi khuẩn kỵ khí mất kiểm soát [2]. Nước lá nhội nấu thủ công không thể tiêu diệt có chọn lọc các tác nhân gây hại như Gardnerella vaginalis hay Prevotella đang sinh sôi gấp hàng trăm, hàng nghìn lần [2]. Tình trạng viêm nhiễm âm ỉ không được dập tắt sẽ nhanh chóng tái phát nặng hơn [2].
Bên cạnh đó, việc xông rửa vùng kín bằng nước lá không vô trùng còn dễ đưa thêm tạp khuẩn, nấm từ bên ngoài vào. Môi trường pH âm đạo vốn đang tổn thương sẽ càng bị xáo trộn, tiêu diệt nốt những lợi khuẩn lactobacilli ít ỏi còn sót lại [2].
Nguy hiểm hơn, viêm âm đạo do vi khuẩn không được chữa trị đúng cách sẽ làm tăng tính nhạy cảm với các bệnh lây truyền qua đường tình dục, chẳng hạn như virus herpes simplex [2]. Vi khuẩn kỵ khí cũng có thể xâm nhập ngược dòng lên tử cung và vòi trứng, gây viêm vùng chậu mạn tính, tắc vòi trứng và làm tăng nguy cơ vô sinh hiếm muộn.
Những đối tượng cần tuyệt đối thận trọng
Những người đang nghi ngờ hoặc đã có chẩn đoán viêm âm đạo do vi khuẩn cần đặc biệt lưu ý không áp dụng các bài thuốc truyền miệng [1], [2]:
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản: Đây là nhóm đối tượng có tỷ lệ mắc viêm âm đạo do vi khuẩn cao nhất và chịu ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh nở [1], [2]. Mọi can thiệp sai lầm đều có thể để lại di chứng đường sinh dục lâu dài [2].
Người có tiền sử dị ứng hoặc gặp tác dụng phụ với Metronidazol: Nếu gặp phản ứng bất lợi khi dùng thuốc, người bệnh cần tái khám để bác sĩ cân nhắc đổi sang kháng sinh khác có hiệu lực tương đương hoặc tốt hơn như Tinidazole, tuyệt đối không tự ý chuyển sang dùng thảo dược chưa kiểm chứng [1], [2].
Người có biểu hiện khí hư mùi hôi kèm ngứa rát kéo dài: Cần được xét nghiệm dịch âm đạo bằng tiêu chuẩn khách quan như tiêu chuẩn Amsel hoặc nhuộm Gram để xác định đúng căn nguyên thay vì tự phỏng đoán tại nhà [1], [2].
Người có nguy cơ phơi nhiễm bệnh lây qua đường tình dục: Viêm âm đạo làm gia tăng tính tổn thương của niêm mạc trước các mầm bệnh nguy hiểm như virus herpes simplex, đòi hỏi phải được điều trị triệt để bằng thuốc kháng khuẩn đạt chuẩn [2].
Lời khuyên chăm sóc và áp dụng thực tế an toàn
Khi phát hiện vùng kín có dấu hiệu tiết dịch bất thường kèm mùi hôi khó chịu, chị em cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản để được thăm khám cẩn thận [2]. Bác sĩ sẽ dựa trên các tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng chính xác để đưa ra đơn thuốc phù hợp [1], [2].
Nếu được kê đơn Metronidazol hoặc các thuốc kháng sinh khác, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và thời gian sử dụng, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc giữa chừng ngay cả khi các triệu chứng vừa thuyên giảm [1], [2]. Việc dừng thuốc sớm là nguyên nhân hàng đầu khiến vi khuẩn kháng thuốc và bệnh tái phát dai dẳng [2].
Trong sinh hoạt hàng ngày, cần giữ vệ sinh vùng kín bằng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh dịu nhẹ có độ pH phù hợp. Tuyệt đối không thụt rửa sâu vào trong âm đạo, không ngâm vùng kín trong các loại nước lá đun nấu vì hành động này phá vỡ hệ vi sinh tự nhiên [2].
Nên mặc đồ lót thoáng khí bằng chất liệu cotton, duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và uống đủ nước để nâng cao sức đề kháng chung cho cơ thể. Mọi biện pháp hỗ trợ từ thảo dược, nếu muốn áp dụng, bắt buộc phải thông qua ý kiến tư vấn của bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe.
