Nhiều người trẻ ở độ tuổi 20-30 bắt đầu quan tâm đến chế độ ăn DASH để bảo vệ tim mạch sớm. Câu hỏi thường gặp là nên chọn mức natri trung bình (khoảng 2.300 mg/ngày) hay cắt giảm sâu xuống mức thấp (khoảng 1.150–1.200 mg/ngày).
Dữ liệu lâm sàng hiện có chưa nghiên cứu riêng trên nhóm thanh niên 20–30 tuổi hoàn toàn khỏe mạnh; các bằng chứng thử nghiệm chủ yếu được thực hiện trên người trưởng thành có huyết áp từ tiền tăng huyết áp đến tăng huyết áp độ 1 [1], [2]. Ở nhóm đối tượng này, mức natri thấp mang lại hiệu quả hạ áp mạnh nhất, nhưng việc áp dụng mức nào cho người trẻ không có bệnh nền vẫn cần xem xét kỹ lưỡng dựa trên thực tế bằng chứng.
Thử nghiệm DASH-Sodium đã so sánh các mức natri thế nào?
Thử nghiệm lâm sàng có đối chứng DASH-Sodium thu nhận 412 người trưởng thành có huyết áp ban đầu từ 120–159/80–95 mmHg, độ tuổi trung bình là 48 tuổi [1], [2]. Những người tham gia được chia ngẫu nhiên vào chế độ ăn chuẩn của người Mỹ hoặc chế độ ăn DASH (giàu rau, trái cây, sữa ít béo, giảm chất béo bão hòa) [1], [2].
Trong mỗi chế độ ăn, người tham gia trải qua 3 mức tiêu thụ natri khác nhau, mỗi mức kéo dài 30 ngày (hoặc 4 tuần): mức cao (khoảng 3.450–3.500 mg/ngày tương đương 150 mmol/ngày), mức trung bình (khoảng 2.300 mg/ngày tương đương 100 mmol/ngày) và mức thấp (khoảng 1.150–1.200 mg/ngày tương đương 50 mmol/ngày) tính trên khẩu phần 2.100 kcal [1], [3], [4]. Cân nặng của người tham gia được giữ ổn định trong suốt quá trình can thiệp [2], [5].
Tác động của mức natri thấp lên huyết áp và tim mạch
Kết quả thử nghiệm cho thấy việc giảm natri từ mức cao xuống mức thấp giúp hạ huyết áp ở cả hai chế độ ăn, nhưng mức hạ lớn nhất đạt được khi kết hợp chế độ ăn DASH với mức natri thấp nhất (khoảng 1.200 mg/ngày) [3]. Khi so sánh giữa chế độ DASH natri thấp với chế độ ăn đối chứng natri cao, huyết áp tâm thu giảm từ 5,3 đến 20,8 mmHg tùy theo mức huyết áp ban đầu; người có huyết áp ban đầu càng cao thì mức giảm càng rõ rệt [1].
Về nguy cơ tim mạch dài hạn, giảm natri xuống mức thấp giúp hạ 9,4% điểm nguy cơ bệnh tim mạch xơ vữa 10 năm (ASCVD) so với mức cao [6]. Khi kết hợp cả chế độ DASH và mức natri thấp, điểm nguy cơ ASCVD giảm 14,1% so với chế độ ăn đối chứng natri cao [6]. Về dấu ấn tổn thương cơ tim, kết hợp DASH và giảm natri giúp giảm 20% troponin I tim độ nhạy cao (hs-cTnI) và giảm 23% peptide lợi niệu NT-proBNP so với chế độ đối chứng natri cao [5].
Những thay đổi chuyển hóa cần lưu ý khi giảm sâu natri
Mặc dù hạ được huyết áp và một số chỉ số căng thẳng cơ tim, việc cắt giảm natri xuống mức thấp nhất ghi nhận một số thay đổi sinh học đáng chú ý. Một phân tích mẫu huyết thanh từ thử nghiệm cho thấy nồng độ dấu ấn viêm hòa tan suPAR tăng cao hơn ở nhóm ăn DASH natri thấp so với nhóm đối chứng natri cao (trung bình hình học 2.470 pg/mL so với 2.290 pg/mL) [4].
Đồng thời, nồng độ phốt pho trong huyết thanh và nồng độ chất điều hòa chuyển hóa khoáng chất FGF23 cũng tăng cao hơn đáng kể ở nhóm ăn DASH natri thấp [4]. Ngoài ra, việc giảm natri đơn thuần từ mức cao xuống thấp làm tăng nhẹ dấu ấn viêm hs-CRP khoảng 9%, dù chế độ DASH nói chung giúp làm giảm chỉ số này [5]. Về triệu chứng cơ năng, nghiên cứu ghi nhận lượng natri cao hơn trong nền ăn DASH làm tăng nguy cơ choáng váng tư thế, và ảnh hưởng này biểu hiện rõ hơn ở người trẻ tuổi và người béo phì [7].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được các vấn đề sau:
- Chưa có thử nghiệm can thiệp trực tiếp chỉ riêng trên nhóm người trẻ 20–30 tuổi có huyết áp hoàn toàn bình thường (dưới 120/80 mmHg).
- Thử nghiệm DASH-Sodium thiết kế mức natri thấp là khoảng 1.150–1.200 mg/ngày (50 mmol/ngày), chưa có số liệu so sánh riêng biệt cho mốc chính xác 1.500 mg/ngày trong các báo cáo này.
- Ảnh hưởng lâu dài của việc tăng nhẹ nồng độ phốt pho và FGF23 khi ăn DASH natri thấp đối với sức khỏe chuyển hóa xương và thận ở người trẻ chưa được theo dõi dài hơn mốc 30 ngày.
Hiểu lầm thường gặp về cắt giảm natri
Nhiều người tin rằng cứ cắt giảm natri càng sâu thì càng tốt cho bất kỳ ai. Tuy nhiên, bằng chứng cho thấy mức giảm huyết áp mạnh nhất tập trung ở những người đã có huyết áp ban đầu từ 150 mmHg trở lên [1]. Với người có mức huyết áp thấp hơn, biên độ hạ huyết áp khi giảm natri nhỏ hơn nhiều [1].
Một hiểu lầm khác là ăn mặn hơn sẽ luôn giúp hạn chế hiện tượng choáng váng khi đứng lên. Phân tích từ thử nghiệm DASH-Sodium chỉ ra rằng trong khuôn khổ chế độ ăn DASH, lượng natri cao thực tế lại làm tăng nguy cơ bị choáng váng tư thế, đặc biệt là ở người trẻ tuổi [7].
Ai nên thận trọng khi lựa chọn mức natri?
- Người trẻ 20–30 tuổi có huyết áp bình thường không nên tự ý cắt giảm natri quá mức xuống 1.150–1.200 mg/ngày nếu không có chỉ định từ nhân viên y tế, vì chưa có bằng chứng rõ ràng về lợi ích vượt trội trên nhóm này và chế độ ăn rất khó duy trì lâu dài.
- Những người tham gia vận động thể lực cường độ cao hoặc làm việc ra nhiều mồ hôi cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng mức natri quá thấp để tránh nguy cơ rối loạn điện giải.
- Người có tiền tăng huyết áp hoặc huyết áp độ 1 cần được bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá mức huyết áp nền để khuyến nghị mức giảm muối phù hợp [1].





