Người trẻ hiện nay ngày càng quan tâm đến chế độ ăn DASH và Địa Trung Hải để bảo vệ tim mạch cũng như nâng cao sức khỏe. Nhiều người phân vân liệu thực đơn nào sẽ tiết kiệm chi phí nguyên liệu và phù hợp với túi tiền hơn.
Hiện chưa có nghiên cứu so sánh chi phí của hai chế độ này tại thị trường Việt Nam. Các bằng chứng quốc tế cho thấy cả DASH và Địa Trung Hải đều tốn kém hơn khẩu phần ăn thông thường, trong đó rào cản tài chính lớn nhất của người trẻ không đến từ sự chênh lệch giá giữa hai chế độ mà chủ yếu do thói quen ăn ngoài hàng quán [1], [2].
Điểm chung về chi phí giữa DASH và Địa Trung Hải
Cả DASH và Địa Trung Hải đều tập trung vào thực phẩm tươi sống, giàu dinh dưỡng và hạn chế đồ chế biến sẵn [3]. Nghiên cứu năm 2025 tại Mỹ phân tích theo chương trình hỗ trợ dinh dưỡng SNAP chỉ ra rằng chi phí của cả hai chế độ đều vượt mức trợ cấp tối đa cho người tiêu thụ trên 2.100 calo mỗi ngày [2].
Lý do chi phí của hai thực đơn này ở mức cao là vì chúng phụ thuộc nhiều vào ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại hạt cùng rau quả tươi [2]. Mức chi tiêu này chênh lệch đáng kể so với chế độ ăn thông thường vốn cho phép dùng nhiều ngũ cốc tinh chế, thịt đỏ, đường bổ sung và thực phẩm nhiều muối có giá rẻ hơn [2].
Rào cản chi phí và thói quen ăn uống của người trẻ
Nghiên cứu năm 2021 trên 289 người trẻ từ 18 đến 24 tuổi tại Tirana, Albania đánh giá mức độ tuân thủ DASH và Địa Trung Hải dựa trên giá bán lẻ thực phẩm địa phương [1]. Kết quả cho thấy tỷ lệ theo đuổi hai thực đơn này ở người trẻ nhìn chung đều thấp [1].
Mức độ tuân thủ chế độ ăn hoàn toàn không bị phân hóa bởi chi phí bữa ăn [1]. Thay vào đó, việc thường xuyên ăn ngoài hàng quán là yếu tố chính làm giảm khả năng duy trì chế độ DASH (IRR: 0,79) cũng như chế độ Địa Trung Hải (IRR: 0,69) [1].
Hiệu quả sức khỏe ghi nhận từ các nghiên cứu
Một phân tích gộp năm 2023 trên 30 thử nghiệm lâm sàng với 5.545 người trưởng thành cho thấy chế độ DASH giúp hạ huyết áp tâm thu 3,2 mm Hg và huyết áp tâm trương 2,5 mm Hg [4]. Mức giảm huyết áp khi ăn theo DASH thể hiện rõ hơn ở nhóm người dưới 50 tuổi và người có lượng tiêu thụ natri trên 2.400 mg/ngày [4]. Chế độ Địa Trung Hải cũng giúp hạ huyết áp tâm thu 1,5 mm Hg và tâm trương 0,9 mm Hg so với chế độ ăn thông thường [4].
Nghiên cứu đoàn hệ ATTICA theo dõi 2.020 người khỏe mạnh trong 10 năm tại Hy Lạp ghi nhận nhóm tuân thủ chế độ Địa Trung Hải cao nhất giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch rõ rệt so với nhóm thấp nhất [5]. Ngược lại, việc tuân thủ chế độ DASH không tạo ra sự khác biệt về tỷ lệ mắc biến cố tim mạch 10 năm trong quần thể nghiên cứu này [5].
Về tỷ lệ tử vong chung, dữ liệu từ 28.905 người tham gia khảo sát NHANES tại Mỹ theo dõi 6,3 năm cho thấy tuân thủ chế độ Địa Trung Hải giúp giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân (HR: 0,74) [6]. Chế độ DASH đơn lẻ không cho thấy mối liên quan này trên toàn bộ người tham gia, nhưng việc kết hợp cả hai chế độ mang lại lợi ích giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân đái tháo đường [6].
Về chức năng thận, tổng quan năm 2020 kết luận cả DASH và Địa Trung Hải đều mang lại hiệu quả bảo vệ tương đương trong việc làm giảm nguy cơ mắc bệnh thận mạn, sỏi thận và làm chậm tốc độ suy giảm mức lọc cầu thận [3].
Ai nên thận trọng với DASH và Địa Trung Hải?
Những người mắc bệnh thận giai đoạn cuối hoặc đang chạy thận nhân tạo cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng [7], [8]. Một phân tích gộp năm 2023 trên 9.400 bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối cho thấy dữ liệu về việc giảm tỷ lệ tử vong tim mạch của cả hai chế độ này còn rất hạn chế [7].
Nghiên cứu DIET-HD trên 9.757 bệnh nhân chạy thận nhân tạo theo dõi trung vị 2,7 năm xác nhận cả DASH lẫn Địa Trung Hải đều không làm giảm nguy cơ tử vong do tim mạch hay tử vong do mọi nguyên nhân [8]. Dù vậy, ở phân nhóm bệnh nhân từ 60 tuổi trở xuống, việc tuân thủ DASH ở mức cao có ghi nhận mối liên quan với việc giảm nguy cơ tử vong chung (HR: 0,70) [8].
Những điều nghiên cứu chưa giải đáp
Các nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá mức chi phí thực tế của thực đơn DASH và Địa Trung Hải khi triển khai tại Việt Nam. Chưa có dữ liệu khoa học về việc thay thế các nguyên liệu phương Tây bằng nông sản nội địa Việt Nam thì giá thành và giá trị dinh dưỡng thay đổi ra sao. Ngoài ra, tính khả thi về kinh tế của việc tự nấu hai chế độ này ở các đô thị Việt Nam vẫn là khoảng trống nghiên cứu.
Gợi ý áp dụng thực tế phù hợp ngân sách
Người trẻ muốn áp dụng lối sống lành mạnh không nhất thiết phải tìm kiếm các nguyên liệu ngoại nhập đắt đỏ [2]. Giải pháp tiết kiệm hàng đầu được nghiên cứu chỉ ra là tự nấu ăn tại nhà để hạn chế tối đa việc ăn ngoài hàng quán [1].
Bạn có thể ưu tiên các loại rau củ tươi theo mùa, các loại đậu hạt và ngũ cốc nguyên phần bình dân để vừa đáp ứng nguyên tắc của DASH và Địa Trung Hải, vừa kiểm soát tốt chi tiêu [2], [3]. Người có bệnh lý nền về chuyển hóa hay thận nên trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để thiết lập thực đơn an toàn.





