Những bữa tiệc công ty hay liên hoan công sở thường tràn ngập các món chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ và đậm gia vị sốt. Với người đang theo đuổi chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), việc tham gia các buổi tiệc này dễ khiến lượng muối và chất béo nạp vào tăng vọt ngoài tầm kiểm soát.

Thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh rằng việc kết hợp chế độ ăn DASH cùng thói quen kiểm soát natri nghiêm ngặt mang lại lợi ích hạ huyết áp và bảo vệ tim mạch vượt trội so với việc chỉ áp dụng đơn lẻ từng phương pháp [1], [2]. Do đó, khi đi tiệc, giải pháp thực tế là ưu tiên thực phẩm nguyên bản, chủ động kiểm soát khẩu phần và hạn chế tối đa các loại nước sốt, nước dùng chứa lượng muối ẩn.

Bằng chứng khoa học về chế độ ăn DASH và cắt giảm natri

Chế độ ăn DASH chú trọng vào rau, trái cây, các sản phẩm từ sữa ít béo, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt gia cầm và các loại hạt; đồng thời cắt giảm chất béo bão hòa, thịt đỏ, đồ ngọt và đồ uống có đường [3], [4]. Trong thử nghiệm quy mô lớn DASH-Sodium, 412 người trưởng thành có huyết áp bình thường hoặc tăng huyết áp giai đoạn 1 đã được phân ngẫu nhiên để ăn chế độ DASH hoặc chế độ ăn kiểu Mỹ thông thường [1], [4].

Trong mỗi nhánh ăn, người tham gia trải qua 3 mức tiêu thụ natri ngẫu nhiên, mỗi giai đoạn kéo dài 30 ngày: mức cao (150 mmol/ngày hay khoảng 3500 mg/ngày), mức trung bình (100 mmol/ngày hay khoảng 2300 mg/ngày), và mức thấp (50 mmol/ngày hay khoảng 1200 mg/ngày) [1].

Kết quả cho thấy ở cả hai chế độ, việc hạ natri đều giúp giảm huyết áp rõ rệt [3], [1]. Khi giảm natri từ mức cao xuống mức trung bình, huyết áp tâm thu giảm 2,1 mmHg ở nhóm ăn kiểu Mỹ và giảm 1,3 mmHg ở nhóm DASH [2]. Khi tiếp tục giảm từ mức trung bình xuống mức thấp, huyết áp tâm thu giảm thêm lần lượt 4,6 mmHg và 1,7 mmHg [2].

Đặc biệt, khi so sánh nhóm kết hợp DASH cùng mức natri thấp với nhóm ăn kiểu Mỹ có mức natri cao, huyết áp tâm thu trung bình hạ tới 7,1 mmHg ở người chưa có tăng huyết áp, và giảm tới 11,5 mmHg ở người đã có tăng huyết áp [2]. Lợi ích này được ghi nhận đồng nhất ở cả nam và nữ thuộc nhiều nhóm chủng tộc khác nhau [2].

Tác động bảo vệ tim mạch, xương khớp và nguy cơ bệnh lý

Các phân tích sâu hơn từ thử nghiệm DASH-Sodium cho thấy giảm natri tác động trực tiếp lên căng thẳng cơ tim. Cụ thể, việc cắt giảm lượng natri giúp làm giảm dấu ấn sinh học NT-proBNP (chỉ số phản ánh mức độ căng thẳng của cơ tim), cho thấy tiềm năng giảm tải áp lực tim ngay cả ở những người chưa mắc bệnh tim mạch lâm sàng [5]. Đồng thời, chế độ ăn DASH giúp giảm dấu ấn viêm hs-CRP trong máu [5].

Về nguy cơ xơ vữa động mạch, một phân tích công bố năm 2025 từ dữ liệu thử nghiệm DASH-Sodium ghi nhận việc giảm natri từ mức cao xuống mức thấp giúp giảm 9,4% điểm nguy cơ tim mạch xơ vữa (ASCVD) trong 10 năm [6]. Chế độ ăn DASH đơn thuần giúp giảm 5,3% nguy cơ này, và khi kết hợp cả DASH lẫn mức natri thấp, điểm nguy cơ ASCVD giảm cộng dồn tới 14,1% so với chế độ ăn đối chứng nhiều natri [6].

Bên cạnh tim mạch, một nghiên cứu trên 186 người lớn cho thấy chế độ DASH giúp giảm dấu ấn thoái hóa xương CTX từ 16% đến 18% và osteocalcin từ 8% đến 11% [7]. Việc hạ natri từ mức 150 mmol/ngày xuống 50 mmol/ngày giúp giảm bài tiết canxi qua nước tiểu 0,5 mmol/24 giờ ở cả hai chế độ ăn [7]. Ngoài ra, mô hình hóa Markov trên dân số Mỹ ước tính chế độ DASH ít natri có thể làm giảm nguy cơ ung thư dạ dày 24,8% ở nam giới và 21,2% ở nữ giới [8].

Xử lý thế nào tại bàn tiệc công ty?

Tại các nhà hàng hay tiệc liên hoan, gia vị nêm nếm và nước sốt chính là nguồn cung cấp natri lớn nhất, vượt xa mức 2400 mg natri (tương đương 6 g muối) khuyến nghị hằng ngày [3]. Để giữ đúng nguyên tắc ăn uống mà không làm gián đoạn không khí giao lưu, người tham gia tiệc có thể áp dụng một số cách lựa chọn:

  • Ưu tiên món hấp, luộc, nướng mộc: Chọn các đĩa thịt gà, cá hoặc rau củ chế biến đơn giản, không tẩm ướp sốt sệt hay phủ phô mai béo [4].
  • Hạn chế chan nước sốt và nước dùng: Phần lớn lượng muối nằm trong nước sốt và nước súp; chỉ gắp phần cái và hạn chế dùng thìa húp cạn nước canh, nước lẩu [3], [1].
  • Lấy nhiều rau củ quả: Tận dụng các món salad hoặc đĩa trái cây tươi tráng miệng để bù đắp chất xơ và kali theo đúng tinh thần thực đơn DASH [3], [4].
  • Hạn chế thịt đỏ và đồ uống ngọt: Hạn chế các đĩa thịt bò, thịt nguội hoặc đồ chiên rán đẫm dầu mỡ, đồng thời từ chối hoặc uống thật ít nước ngọt có gas [3], [4].

Ai nên thận trọng?

Những người đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc có nguy cơ tim mạch cao cần cẩn trọng cao độ khi tham dự các bữa ăn nhà hàng ngoài tầm kiểm soát [3], [2]. Việc ăn đột ngột một bữa tiệc chứa hàm lượng natri cao (tương đương hoặc vượt mức 3500 mg natri/ngày) có thể gây tăng gánh nặng áp lực lên hệ tuần hoàn và cơ tim [1], [5].

Ngoài ra, người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc suy tim cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ điều trị về ngưỡng natri tối đa trong ngày, bởi việc duy trì ổn định lượng muối nạp vào cơ thể là yếu tố then chốt giúp kiểm soát căng thẳng buồng tim [5].

Điều các nghiên cứu chưa giải đáp

Các nghiên cứu cốt lõi như DASH-Sodium được thiết kế dưới dạng thử nghiệm cung cấp suất ăn có kiểm soát nghiêm ngặt (feeding study), nơi mọi bữa ăn đều được đong đếm chính xác hàm lượng natri và dinh dưỡng [1], [4]. Trích đoạn nghiên cứu chưa đưa ra số liệu thực nghiệm về việc một người ăn tiệc ngoài nhà hàng tự do thì nạp chính xác bao nhiêu miligram natri trong một bữa.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu chưa làm rõ tác động tức thời của một bữa "phá rào" (cheat meal) nhiều muối trong vài giờ đối với huyết áp ngoại trú, mà chỉ ghi nhận kết quả trung bình sau các giai đoạn can thiệp kéo dài 30 ngày liên tục [3], [1], [2].

Duy trì lối sống lành mạnh là một hành trình dài hạn. Tham gia tiệc công ty khi đang ăn DASH không đồng nghĩa với việc phải từ chối mọi món ăn, mà là chủ động chọn lọc thực phẩm tươi nguyên, giảm thiểu đồ chấm mặn và hạn chế nước sốt để bảo vệ huyết áp cùng hệ tim mạch.