Nhiều nhân viên văn phòng từng trải qua cảm giác mí mắt bỗng nhiên giật liên hồi từng đợt khi đang tập trung xử lý văn bản hoặc nhìn vào màn hình máy tính suốt nhiều giờ liền. Cơn giật cơ này thường đến bất ngờ, không gây đau đớn dữ dội nhưng lại tạo ra cảm giác vô cùng khó chịu, bứt rứt và khiến người bệnh hoang mang không biết cơ thể đang phát tín hiệu cảnh báo điều gì.

Hiện tượng giật mí mắt khi làm việc với thiết bị điện tử phần lớn là co giật cơ vòng mi lành tính, khởi phát do mắt làm việc quá sức, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ hoặc lạm dụng đồ uống chứa caffeine [1], [2]. Dù đa số trường hợp sẽ tự hết sau vài ngày khi bạn nghỉ ngơi hợp lý, triệu chứng này đôi khi có thể kéo dài dai dẳng nhiều tuần, hoặc cá biệt là dấu hiệu sớm của một số bệnh lý thần kinh cần được theo dõi kỹ lưỡng [1], [2].

Hiện tượng giật mí mắt khi làm việc máy tính là gì?

Trong y khoa, hiện tượng giật mí mắt thường được gọi là co giật cơ mi (eyelid myokymia) [2]. Đây là sự co thắt không tự chủ, có nhịp điệu và xuất hiện ở các bó sợi của cơ vòng mi – nhóm cơ phụ trách hoạt động nhắm mở của mắt [2]. Tình trạng này hay biểu hiện nhất ở một bên mí mắt dưới, nhưng đôi khi cũng có thể xảy ra ở mí mắt trên [2].

Các cơn co thắt cơ mi thường bắt nguồn từ sự kích thích của các dây thần kinh ngoại vi bao quanh vùng mắt [3]. Chúng có xu hướng diễn ra trong vài giây đến vài giờ, rất hiếm khi kéo dài liên tục nhiều tuần [3]. Đa phần các trường hợp giật mí mắt diễn ra thoáng qua và tự biến mất mà không cần can thiệp y tế hay điều trị bằng thuốc [2].

Tuy nhiên, đối với những người thường xuyên làm việc với máy tính, tình trạng này có thể lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày. Khi tần suất tăng lên, người bệnh dễ rơi vào tâm lý lo sợ bản thân mắc các chứng bệnh nguy hiểm về thần kinh hoặc não bộ, dẫn đến sự lo lắng quá mức không cần thiết [2].

Mối liên hệ giữa thời gian nhìn màn hình và co thắt mí mắt

Sự phổ biến của máy tính, điện thoại thông minh và các thiết bị số trong môi trường công sở hiện đại khiến đôi mắt của người lao động phải hoạt động với cường độ cao liên tục [4]. Tình trạng lạm dụng màn hình điện tử làm gia tăng đáng kể số lượng người gặp phải các cơn co thắt cơ quanh mắt [4].

Mối liên hệ giữa thói quen sử dụng thiết bị kỹ thuật số và triệu chứng co giật mí mắt đã được làm rõ trong một nghiên cứu lâm sàng tiến hành từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 6 năm 2024 [5]. Các nhà khoa học đã theo dõi 103 người đến khám tại phòng khám nhãn khoa vì triệu chứng giật mí mắt kéo dài trên hai tuần, đồng thời so sánh với 103 người khỏe mạnh trong nhóm đối chứng [5]. Tất cả người tham gia đều được yêu cầu ghi chép lại thời gian sử dụng màn hình điện tử mỗi ngày trong hai tuần [5].

Kết quả cho thấy nhóm người bị giật mí mắt có thời gian nhìn màn hình trung bình lên tới 6,88 ± 2,01 giờ mỗi ngày, cao hơn rất nhiều so với mức 4,84 ± 1,74 giờ mỗi ngày ở nhóm đối chứng khỏe mạnh [5]. Phân tích thống kê chỉ ra mối tương quan thuận rõ rệt giữa thời lượng co giật mí mắt và tổng thời gian ngồi trước màn hình kỹ thuật số [5]. Điều này khẳng định việc tiếp xúc quá lâu với ánh sáng và sự tập trung cao độ từ thiết bị điện tử là yếu tố nguy cơ hàng đầu kích thích cơ mi co rút [5].

Đáng chú ý, nghiên cứu trên cũng kiểm tra tật khúc xạ chưa chỉnh kính, nhãn áp và tỷ lệ lõm đĩa thị giác ở cả hai nhóm nhưng không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa [5]. Điều đó cho thấy co giật mí mắt kéo dài chủ yếu phản ánh tình trạng mỏi cơ mắt do thời gian dùng màn hình quá tải chứ không liên quan đến bệnh tăng nhãn áp hay tật khúc xạ [5].

Căng thẳng, thiếu ngủ và các yếu tố kích hoạt thường ngày

Bên cạnh thời gian dùng màn hình, lối sống công sở nhiều áp lực cũng là môi trường lý tưởng làm bùng phát các cơn giật mí mắt [2]. Sự kết hợp giữa căng thẳng tâm lý, lo âu, mệt mỏi thể chất và thói quen uống nhiều cà phê để duy trì sự tỉnh táo được xem là nguyên nhân điển hình gây co thắt mí mắt [2]. Khi cơ thể suy kiệt và thần kinh căng thẳng, các tế bào thần kinh vận động vùng mặt trở nên nhạy cảm hơn bình thường [1].

Một yếu tố khác thường gặp là tình trạng mất nước và mỏi cơ mắt do nhìn tập trung ở một cự ly cố định trong thời gian dài mà không chớp mắt đầy đủ [1]. Ngoài ra, thời tiết lạnh và giới tính nữ cũng được ghi nhận là các yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển chứng co giật cơ mi mạn tính [2]. Đối với hầu hết người bệnh, triệu chứng sẽ thuyên giảm nhanh chóng chỉ sau vài giờ hoặc vài ngày khi họ được nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và giải tỏa căng thẳng [2].

Ngoài các yếu tố sinh hoạt, một số loại thuốc điều trị cũng có thể gây tác dụng phụ giật mí mắt [3], [6]. Một nghiên cứu theo dõi 140 bệnh nhân đau nửa đầu điều trị bằng thuốc topiramate trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 12 năm 2012 ghi nhận có 8 bệnh nhân (chiếm 5,7%) xuất hiện triệu chứng co giật mí mắt sau khi dùng thuốc [6]. Khi ngừng dùng topiramate, triệu chứng này hoàn toàn biến mất ở tất cả bệnh nhân, và lại tái xuất hiện với đặc điểm tương tự khi họ được chỉ định dùng thuốc trở lại [6].

Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng: Bằng chứng khoa học nói gì?

Một quan niệm rất phổ biến trong cộng đồng là hễ bị giật mí mắt thì chắc chắn cơ thể đang thiếu hụt canxi, magie hoặc các loại vitamin. Trên thực tế, mối liên hệ giữa vi chất dinh dưỡng và chứng co thắt cơ mi phức tạp hơn nhiều so với những lời truyền miệng thông thường [5], [2].

Theo các tài liệu y khoa, sự thiếu hụt magie mức độ nhẹ hoặc tình trạng mất nước có thể là một trong những nguyên nhân lành tính liên quan đến hiện tượng giật cơ mặt thoáng qua [1]. Tuy nhiên, xét nghiệm cận lâm sàng quy mô trên nhóm bệnh nhân giật mí mắt kéo dài lại mang đến góc nhìn thận trọng hơn [5]. Nghiên cứu năm 2024 trên 103 bệnh nhân giật mí kéo dài trên hai tuần đối chiếu với 103 người khỏe mạnh cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về nồng độ canxi, natri, kali và magie trong máu giữa hai nhóm [5].

Bên cạnh đó, dù nhiều chất bổ sung như canxi, axit folic, phốt pho, kali và các vitamin nhóm B từng được đề xuất để điều trị co giật mí mắt mạn tính, cho đến nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả thực sự của các chất này trong việc giảm tần suất hay thời gian giật mí [2]. Một biện pháp truyền miệng khác là uống nước tonic chứa chất quinine để giảm giật cơ cũng chỉ dừng lại ở mức kinh nghiệm dân gian mà chưa có đủ chứng cứ y khoa xác thực [2]. Do đó, người bệnh không nên tự ý mua các loại viên uống vi chất liều cao để uống mà không có chỉ định từ bác sĩ.

Giật mí mắt kéo dài có phải là bệnh thần kinh nguy hiểm?

Sự dai dẳng của những cơn giật cơ mi thường khiến người bệnh lo sợ về các khối u não hoặc bệnh thoái hóa thần kinh trung ương [1], [7]. Một nghiên cứu hồi cứu theo dõi 15 bệnh nhân mắc chứng co giật cơ mi đơn độc từ năm 1983 đến năm 2002 trong thời gian ít nhất 12 tháng đã cung cấp những dữ liệu rất an ủi cho người bệnh [7].

Trong nhóm bệnh nhân này, triệu chứng ban đầu là các cơn co giật gián đoạn hàng tuần hoặc cách tuần ở một bên mí mắt, sau đó tiến triển thành các cơn co thắt hàng ngày kéo dài nhiều tháng [7]. Thời gian mắc triệu chứng trung bình khi đến khám lần đầu là 91 tháng, dao động từ 2,5 tháng đến 20 năm [7]. Kết quả theo dõi dài hạn cho thấy không có bệnh nhân nào có biểu hiện giật cơ mi là dấu hiệu khởi phát đầu tiên của một bệnh lý thần kinh nghiêm trọng [7]. Bên cạnh đó, có 13 bệnh nhân (chiếm 86,7%) được chụp chẩn đoán hình ảnh thần kinh và đều cho kết quả hoàn toàn bình thường [7].

Nghiên cứu khẳng định co giật cơ mi đơn độc mạn tính là một tình trạng lành tính, có xu hướng không tiến triển thành các rối loạn vận động khuôn mặt khác hay bệnh lý thần kinh nguy hiểm [7]. Có 4 trường hợp trong nghiên cứu tự khỏi hoàn toàn mà không cần can thiệp [7]. Đối với những người bị triệu chứng dai dẳng gây khó chịu, việc điều trị bằng tiêm độc tố botulinum (botulinum toxin) định kỳ mang lại hiệu quả cải thiện triệu chứng rất tốt [2], [7].

Tuy nhiên, y văn thế giới cũng ghi nhận những trường hợp cá biệt và rất hiếm gặp khi co giật mí mắt đi kèm các tổn thương thực thể [1], [8], [3]. Một báo cáo năm 2017 mô tả nam bệnh nhân 33 tuổi ban đầu chỉ bị giật mí mắt trái, nhưng sau đó tiến triển thành co thắt nửa mặt và được chẩn đoán mắc bệnh xơ cứng rải rác (Multiple Sclerosis) [1]. Bệnh xơ cứng rải rác có thể gây kích thích quá mức các nơ-ron thần kinh mặt do tổn thương bao myelin của các sợi gai thị [1]. Các tổn thương khác như phình động mạch đốt sống, u dây thần kinh thính giác hay u cuộn mạch chèn ép dây thần kinh số 7 ở thân não cũng có thể gây co thắt nửa mặt [1].

Một báo cáo năm 2024 khác ghi nhận trường hợp bệnh nhân nữ 58 tuổi bị giật nhẹ mí mắt dưới bên phải kèm theo co thắt nửa mặt tiến triển suốt 5 tháng [8]. Do triệu chứng tăng dần và xuất hiện thêm cơn khó nuốt, bệnh nhân được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) và phát hiện một khối u thần kinh đệm mức độ cao (glioblastoma) ở bán cầu não trái [8]. Ngoài ra, một bệnh nhân nam 57 tuổi bị giật mí mắt trái kéo dài 3 tháng kèm cảm giác co kéo sang bên cũng được phát hiện có khối u bao dây thần kinh sinh ba ở khoang Meckel thông qua chụp cắt lớp vi tính và MRI [3].

Dù các bệnh lý nội sọ như u não hay xơ cứng rải rác rất hiếm khi chỉ biểu hiện đơn thuần bằng giật mí mắt, việc nâng cao cảnh giác lâm sàng đối với các triệu chứng bất thường là điều vô cùng cần thiết [1], [8], [3].

Ai nên thận trọng và khi nào cần đi khám bác sĩ?

Phần lớn các cơn giật mí mắt khi làm việc máy tính chỉ là phản ứng tạm thời của cơ mắt khi bị căng thẳng quá mức [5], [2]. Tuy nhiên, bạn không nên chủ quan nếu triệu chứng xuất hiện kèm theo các đặc điểm bất thường [1], [8].

Người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt hoặc thần kinh để kiểm tra khi nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo sau:

  • Cơn giật không chỉ khu trú ở mí mắt mà bắt đầu lan rộng xuống gò má, khóe miệng hoặc toàn bộ một nửa khuôn mặt [1], [8], [4].
  • Co giật xảy ra đồng thời ở cả hai mắt và khiến mắt bị nhắm nghiền lại, cản trở tầm nhìn [4].
  • Triệu chứng kéo dài liên tục trên vài tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi đầy đủ [5], [3].
  • Xuất hiện kèm theo các triệu chứng thần kinh khác như sụp mi mắt, tê bì mặt, nhìn đôi, nuốt khó hoặc yếu liệt cơ mặt [8], [3].
  • Đang trong quá trình sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh lý mạn tính hoặc thần kinh [6].

Việc thăm khám sớm sẽ giúp bác sĩ loại trừ các nguyên nhân chèn ép dây thần kinh hoặc tổn thương thực thể, từ đó đưa ra hướng điều trị phù hợp nhất [1], [8].

Lời khuyên chăm sóc mắt và phòng ngừa giật mí thực tế

Để hạn chế tình trạng giật mí mắt tái phát khi phải làm việc nhiều giờ trên máy tính, bạn cần xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi khoa học cho đôi mắt:

  • Áp dụng quy tắc 20-20-20: Cứ sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, bạn hãy hướng mắt nhìn ra một vật cách xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong ít nhất 20 giây. Thói quen này giúp cơ thể mi và cơ vòng mi được thư giãn, giảm bớt áp lực điều tiết liên tục [5].
  • Cắt giảm thời gian dùng thiết bị số ngoài giờ làm việc: Với mức thời gian dùng màn hình trung bình của người bị giật mí lên tới gần 7 giờ mỗi ngày [5], việc hạn chế lướt điện thoại hay xem tivi sau giờ làm việc là cách trực tiếp giúp cơ mắt hồi phục.
  • Tiết chế lượng caffeine: Hãy giảm bớt lượng cà phê, trà đặc hoặc nước tăng lực nạp vào cơ thể mỗi ngày, đặc biệt là vào buổi chiều và tối, bởi caffeine dư thừa là tác nhân kích hoạt co thắt cơ rất phổ biến [1], [2].
  • Ngủ đủ giấc và giải tỏa căng thẳng: Giấc ngủ sâu từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm cùng các bài tập thở, đi bộ nhẹ nhàng sẽ giúp hệ thần kinh thư giãn, từ đó làm giảm nhanh chóng các cơn co thắt cơ không tự chủ [2].
  • Uống đủ nước mỗi ngày: Cung cấp đủ nước cho cơ thể giúp hạn chế tình trạng mất nước và hỗ trợ hoạt động bình thường của các cơ vùng mặt [1].
  • Không tự ý bổ sung khoáng chất: Vì các xét nghiệm cho thấy chất điện giải trong máu thường không thay đổi ở người giật mí [5], bạn không nên tự ý uống bổ sung canxi hay magie mà hãy ưu tiên chế độ ăn uống cân bằng, giàu rau xanh, trái cây và các loại hạt.

Hiện tượng giật mí mắt khi làm việc máy tính hầu hết là lời nhắc nhở nhẹ nhàng của cơ thể rằng đôi mắt và hệ thần kinh của bạn đang bị quá tải [5], [2]. Thay vì lo lắng thái quá, bạn hãy bắt đầu bằng việc điều chỉnh thời gian tiếp xúc màn hình, giảm bớt caffeine và cho đôi mắt khoảng nghỉ cần thiết [1], [5], [2]. Nếu cơn co giật kéo dài nhiều tuần hoặc có dấu hiệu lan rộng sang các vùng cơ mặt khác, hãy chủ động đến bệnh viện để được thăm khám chính xác [1], [8], [4].