Nhiều người làm việc văn phòng lựa chọn chế độ ăn ketogenic nhằm mục tiêu kiểm soát cân nặng, nhưng lại gặp phải tình trạng mệt mỏi và đau đầu trong những ngày đầu. Hiện tượng này thường được gọi là "keto cúm" (keto flu), mô tả phản ứng thích nghi tạm thời khi cơ thể chuyển dịch nguồn nhiên liệu từ carbohydrate sang chất béo.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu riêng biệt trên nhóm dân văn phòng; dữ liệu khoa học sẵn có được thực hiện trên người trưởng thành khỏe mạnh, người mắc bệnh mạn tính và báo cáo người dùng trên các diễn đàn [1], [2].

Keto cúm thường kéo dài trong bao lâu?

Theo dữ liệu khảo sát từ 43 diễn đàn trực tuyến, khoảng một phần ba số người theo chế độ ăn keto báo cáo có trải qua các triệu chứng khó chịu [1]. Các biểu hiện này thường xuất hiện trong vài ngày đầu tiên, tăng mạnh nhất trong tuần đầu và giảm dần sau 4 tuần [1].

Ở một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 28 người trưởng thành khỏe mạnh, các triệu chứng thích nghi bắt đầu có sự cải thiện rõ rệt từ ngày thứ tư [1]. Tốc độ thích nghi cũng có sự chênh lệch tùy theo cơ địa: nam giới ghi nhận tốc độ thích nghi nhanh hơn nữ giới, và nhóm người trẻ tuổi thích nghi nhanh hơn người lớn tuổi [2]. Nhìn chung, đây là phản ứng mang tính tạm thời và sẽ giảm bớt khi cơ thể đạt trạng thái cân bằng chuyển hóa mới [3], [2].

Triệu chứng điển hình gây ảnh hưởng hiệu suất công việc

Đối với người làm việc trí óc, hai triệu chứng xuất hiện phổ biến nhất là đau đầu (chiếm 24,7% báo cáo trên diễn đàn) và tình trạng sương mù não, khó tập trung (chiếm 10,9%) [1]. Những dấu hiệu này có thể gây cản trở trực tiếp đến khả năng xử lý công việc văn phòng trong những ngày đầu.

Bên cạnh ảnh hưởng về nhận thức, các rối loạn tiêu hóa cũng thường xuyên xảy ra, bao gồm đau bụng, đầy hơi, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón [1], [4]. Ngoài ra, một số biểu hiện thể chất khác có thể xuất hiện là cảm giác mệt mỏi, chóng mặt, đau nhức cơ bắp và chuột rút [4], [5].

Nguyên nhân sinh học gây ra phản ứng thích nghi

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng keto cúm bắt nguồn từ sự sụt giảm mức insulin khi cơ thể bị cắt giảm carbohydrate đột ngột [4], [5]. Điều này dẫn đến sự gia tăng đào thải natri, kali và nước qua đường nước tiểu, diễn ra mạnh mẽ nhất trong khoảng từ ngày 1 đến ngày 4 [5].

Cùng lúc đó, nguồn cung cấp glucose cho não bộ bị sụt giảm tạm thời trong các ngày từ 1 đến 3, trước khi đường huyết ổn định trở lại sau ngày thứ tư [5]. Tình trạng táo bón trong giai đoạn này thường do khối lượng thức ăn tổng thể sụt giảm hoặc lượng chất xơ tiêu thụ chưa đầy đủ [5].

Nhóm đối tượng nào cần thận trọng?

Người mắc bệnh tiểu đường cần đặc biệt lưu ý nguy cơ gặp các cơn hạ đường huyết nếu không điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị khi bắt đầu ăn chế độ ăn này [4]. Người có bệnh lý nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng để đảm bảo an toàn [4].

Ngoài ra, các nghiên cứu theo dõi kéo dài ở trẻ em và người cao tuổi cho thấy chế độ ăn keto nghiêm ngặt về lâu dài có thể liên quan đến sỏi thận, loãng xương, thiếu máu do thiếu sắt hoặc biến đổi men gan [6], [4]. Những người có tiền sử bệnh lý gan, thận hoặc chuyển hóa không nên tự ý áp dụng chế độ ăn này nếu không có chỉ định y khoa [6], [4].

Giải pháp thích nghi tại nơi làm việc

Để giảm thiểu sự xáo trộn công việc, các tài liệu tổng quan khuyến nghị không nên bắt đầu bằng phương pháp nhịn ăn đột ngột, mà nên giảm dần lượng carbohydrate theo từng bước [6], [3].

Nghiên cứu can thiệp cho thấy việc bổ sung triglyceride chuỗi trung bình (MCT) giúp người tham gia đạt trạng thái ketosis sớm hơn 2 ngày so với nhóm dùng triglyceride thông thường, hỗ trợ cải thiện triệu chứng sớm hơn [1], [6]. Dù nguyên lý sinh lý học cho thấy việc bù nước và chất điện giải là cần thiết để bù đắp lượng natri và kali đã mất, hiện vẫn còn thiếu các thử nghiệm lâm sàng xác định liều dùng chuẩn xác cho giải pháp này [6], [5].

Điều nghiên cứu khoa học chưa thể trả lời

Các nghiên cứu hiện tại chưa đo lường trực tiếp mức độ sụt giảm năng suất lao động cụ thể của nhân viên văn phòng trong thời gian diễn ra keto cúm.

Dữ liệu về tỷ lệ mắc và thời gian kéo dài của triệu chứng phần lớn vẫn thu thập qua các báo cáo hồi cứu tự thuật trên mạng xã hội, chưa có nhiều thử nghiệm can thiệp quy mô lớn trên người trưởng thành khỏe mạnh [1], [6]. Hiệu quả thực tế và liều lượng can thiệp tối ưu của các chất bổ sung như muối ketone hay điện giải trong việc phòng ngừa triệu chứng vẫn cần thêm nghiên cứu để khẳng định [6].