Nhiều người có thói quen dùng bạc hà để làm thơm miệng hoặc làm dịu cảm giác khó chịu ở bụng. Tuy nhiên, người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) thường băn khoăn liệu loại thảo mộc này có kích hoạt cơn ợ nóng hay không.

Câu trả lời ngắn là các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa cung cấp bằng chứng trực tiếp về tác động của bạc hà hay menthol lên bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng hay quan sát trong tài liệu đối chiếu chứng minh bạc hà làm nặng thêm bệnh. Toàn bộ cơ sở khoa học hiện tại tập trung làm rõ vai trò của cơ thắt thực quản dưới trong việc ngăn dòng trào ngược.

Cơ chế cơ thắt thực quản dưới trong trào ngược

Cơ thắt thực quản dưới cùng với cơ hoành đóng vai trò như rào cản chính ngăn dịch dạ dày trào ngược lên thực quản [1]. Hiện tượng trào ngược dịch vị vẫn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, chủ yếu vào thời điểm giãn thoáng qua của cơ thắt thực quản dưới không kèm nuốt [1].

Ở bệnh nhân trào ngược dạ dày thực quản, tần suất giãn thoáng qua không khác biệt nhiều so với người bình thường, nhưng các đợt giãn này có khả năng kèm trào ngược axit cao hơn [1]. Sự suy giảm áp lực tĩnh của cơ thắt hoặc giãn thoáng qua là cơ chế vượt trội dẫn đến trào ngược bệnh lý [2], [3]. Khi rào cản này suy yếu, dịch dạ dày chứa axit và men tiêu hóa sẽ gây tổn thương niêm mạc thực quản và tạo cảm giác ợ nóng [2].

Bằng chứng nghiên cứu về rối loạn vận động thực quản

Một nghiên cứu năm 2001 trên 171 bệnh nhân có triệu chứng trào ngược mà không có tổn thương bào mòn thực quản đã chia nhóm dựa trên tình trạng viêm niêm mạc tâm vị [4]. Kết quả cho thấy 82 bệnh nhân viêm tâm vị có áp lực cơ thắt thực quản dưới suy giảm rõ rệt và thời gian tiếp xúc axit cao hơn có ý nghĩa thống kê so với 89 bệnh nhân không viêm [4].

Nghiên cứu hồi cứu năm 2024 đánh giá 318 bệnh nhân đo áp lực thực quản độ phân giải cao và đo pH trở kháng 24 giờ [5]. Phân tích trên 147 bệnh nhân đạt tiêu chuẩn chẩn đoán trào ngược ghi nhận áp lực cơ thắt thực quản dưới giảm rõ rệt so với nhóm không mắc bệnh, trong khi chức năng cơ thắt thực quản trên không có sự khác biệt [5].

Về can thiệp chế độ ăn, một thử nghiệm năm 2018 trên 36 bệnh nhân trào ngược không bào mòn có khẩu phần chất xơ dưới 20 gam mỗi ngày [6]. Sau 10 ngày bổ sung chất xơ psyllium liều 5,0 gam dùng 3 lần mỗi ngày, kết quả trên 30 bệnh nhân hoàn thành nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người bị ợ nóng giảm từ 93,3% xuống 40% [6]. Áp lực nghỉ tối thiểu của cơ thắt thực quản dưới tăng từ 5,41 mmHg lên 11,3 mmHg, và tổng số đợt trào ngược giảm từ 67,9 xuống 42,4 đợt [6].

Ngoài điều chỉnh lối sống, các biện pháp can thiệp cơ học như cấy ghép vòng từ nhằm tăng cường sức cản của cơ thắt thực quản dưới cũng được chứng minh giúp giảm triệu chứng và giảm tiếp xúc axit [7].

Điều chưa biết

Các tài liệu nghiên cứu hiện có để lại khoảng trống lớn về chủ đề bài viết. Chưa có số liệu nào xác định liệu bạc hà tự nhiên hay tinh dầu bạc hà có thực sự làm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới hay không.

Tài liệu cũng không cung cấp thông tin về hàm lượng, liều dùng hay dạng chế phẩm bạc hà nào có thể gây kích ứng đường tiêu hóa. Mối liên hệ giữa hoạt chất menthol và phản xạ giãn cơ thắt vẫn chưa được ghi nhận trong các dữ liệu nghiên cứu này.

Ai nên thận trọng?

Người đã được chẩn đoán mắc trào ngược dạ dày thực quản hoặc có triệu chứng ợ nóng thường xuyên cần cẩn trọng với các thực phẩm gây kích ứng cơ quan tiêu hóa [2], [3]. Những bệnh nhân có áp lực cơ thắt thực quản dưới suy giảm hoặc có viêm tâm vị cần được theo dõi y tế chặt chẽ [4], [5].

Người bệnh đang dùng các thuốc ức chế tiết axit nhưng vẫn còn triệu chứng dai dẳng không nên tự ý tìm kiếm các biện pháp truyền miệng chưa có kiểm chứng [2], [7]. Mọi thay đổi lớn trong chế độ ăn uống cần có sự tham vấn của nhân viên y tế [3].

Cách áp dụng thực tế

Người có vấn đề trào ngược nên bắt đầu bằng việc điều chỉnh thói quen ăn uống và sinh hoạt hàng ngày theo hướng dẫn chung [3]. Nếu ghi nhận chế độ ăn thiếu hụt chất xơ, có thể tham khảo ý kiến chuyên gia về việc bổ sung nguồn chất xơ phù hợp để hỗ trợ trương lực cơ thắt thực quản [6].

Nếu nghi ngờ một loại thực phẩm hay gia vị nào kích hoạt cơn trào ngược, người bệnh nên chủ động ghi chép nhật ký ăn uống để theo dõi phản ứng của cơ thể. Khi các triệu chứng như ợ nóng, ợ trớ hoặc ho kéo dài không giảm, cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa để đo áp lực hoặc theo dõi pH thực quản [2], [3].

Việc điều trị trào ngược dạ dày thực quản cần dựa trên đánh giá chức năng cơ thắt và hướng dẫn chuyên môn, không nên dựa vào các giả định chưa được chứng minh bằng nghiên cứu thực nghiệm.