Nhiều người truyền tai nhau dùng muối tre (Jukyeom) thay muối ăn thường. Họ tin loại gia vị đắt đỏ này giúp hạ huyết áp, thanh lọc cơ thể. Trào lưu dưỡng sinh lan rộng khiến sản phẩm này được tôn vinh như thần dược.

Thực tế, không có bằng chứng khoa học chứng minh muối tre trị được tăng huyết áp. Lời đồn hạ áp qua đường ăn uống chỉ là chiêu quảng cáo. Bệnh nhân tự ý ăn nhiều muối tre còn đối mặt nguy cơ tăng natri máu nguy kịch.

Muối tre hình thành thế nào?

Muối tre bắt nguồn từ y học dân gian Hàn Quốc hơn 1.000 năm trước [1]. Thầy thuốc và nhà sư tạo ra loại muối này bằng cách cho muối biển vào ống tre dưới ba năm tuổi [1]. Ống tre có đường kính khoảng 8 cm, dài 30 cm [1].

Hai đầu ống được bịt kín bằng đất sét đỏ tự nhiên [1]. Ống tre chứa muối sau đó được nung nhiều lần ở mức nhiệt 1.000 đến 1.500 độ C bằng củi thông [1]. Quá trình nung giải phóng khoáng chất và tạo ra thành phẩm muối tre [1].

Dù được nung đốt kỳ công, bản chất sản phẩm vẫn là muối. Thành phần hóa học chính của muối tre vẫn là natri clorua. Quá trình xử lý nhiệt không thể biến natri thành hoạt chất chống tăng huyết áp.

Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận những gì?

Các nghiên cứu sinh học ghi nhận muối tre có tác dụng sinh hóa trong phòng thí nghiệm. Thử nghiệm năm 2013 trên chuột Sprague-Dawley bị tổn thương gan do carbon tetrachloride cho thấy muối tre nướng 9 lần giúp giảm men gan aspartate aminotransferase, alanine aminotransferase và lactate dehydrogenase tốt hơn muối tinh chế và muối biển thường [1]. Mô bệnh học gan chuột nhóm muối tre giảm thiểu tình trạng hoại tử tế bào [1].

Nghiên cứu này cũng chỉ ra muối tre làm giảm các cytokine gây viêm gồm interleukin-6, interferon-gamma và tumor necrosis factor-alpha [1]. Biểu hiện gen và protein liên quan đến viêm gồm COX-2, iNOS, TNF-alpha và IL-1beta ở mô gan chuột giảm khoảng 80% khi dùng muối tre [1]. Nghiên cứu năm 2004 trên chuột ghi nhận muối tre tím ức chế phản ứng dị ứng tức thì phụ thuộc tế bào mast, giảm sưng tai chuột do compound 48/80 và giảm phóng thích histamine [2].

Tuy nhiên, các dữ liệu này hoàn toàn nằm ở cấp độ tế bào hoặc động vật gặm nhấm [2, 3]. Tác động kháng viêm trên chuột không đồng nghĩa với khả năng điều hòa huyết áp trên cơ thể người.

Chưa có thử nghiệm lâm sàng về hạ huyết áp

Khoa học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên nào kiểm chứng khả năng hạ huyết áp của muối tre trên bệnh nhân cao huyết áp. Phần lớn nghiên cứu lâm sàng trên người của muối tre chỉ xoay quanh vệ sinh răng miệng. Nghiên cứu năm 2022 trên kem đánh răng chứa muối tre cho thấy hiệu quả giảm khuẩn Streptococcus mutans và Lactobacillus trong nước bọt không khác biệt có ý nghĩa thống kê so với kem đánh răng đối chứng không chứa thảo mộc [3].

Một thử nghiệm lâm sàng mù đôi năm 2025 trên 40 bệnh nhân loét miệng nhiệt tái phát so sánh nước súc miệng muối tre với benzydamine hydrochloride [4]. Bệnh nhân dùng 30 ml nước súc miệng mỗi 8 giờ, súc trong 30 giây mỗi ngày suốt 5 ngày [4]. Nhóm dùng muối tre giảm kích thước vết loét nhiều hơn ở ngày thứ 3, rút ngắn thời gian lành thương và tăng mức độ hài lòng so với nhóm đối chứng [4].

Các kết quả trên chỉ ra muối tre hữu ích tại chỗ ở khoang miệng [7, 8]. Chúng không hỗ trợ cho các tuyên bố điều trị tim mạch hay hạ áp toàn thân khi tiêu thụ qua đường tiêu hóa.

Nguy hiểm khôn lường từ trào lưu dưỡng sinh

Tin vào các bài thuốc dân gian trên mạng xã hội có thể dẫn tới hậu quả nặng nề. Năm 2013, các bác sĩ tại Hàn Quốc ghi nhận trường hợp một nữ sinh viên 20 tuổi khỏe mạnh, cao 168,1 cm, nặng 52,2 kg phải nhập viện cấp cứu vì ngộ độc muối tre [5]. Cô gái này nghe theo mẹo dân gian trên mạng, uống nhiều muối tre để hỗ trợ tiêu hóa và giảm cân [5].

Hậu quả, cô gái bị nôn ói và tiêu chảy hơn mười lần mỗi ngày [5]. Xét nghiệm cho thấy nồng độ natri huyết thanh tăng vọt lên mức 174 mEq/L, gây tăng natri máu nghiêm trọng [5]. Bệnh nhân may mắn hồi phục hoàn toàn sau 3 ngày nhờ truyền dung dịch muối nhược trương [5]. Đây là ca tăng natri máu nặng đầu tiên ở người trẻ bình thường có chức năng thận tốt tại Hàn Quốc do uống muối tre [5].

Muối thay thế và bài toán giảm huyết áp

Để kiểm soát huyết áp qua chế độ ăn, khoa học khuyến cáo giảm lượng natri thay vì tìm kiếm các loại muối đắt tiền. Đánh giá hệ thống và phân tích gộp năm 2022 chỉ ra rằng việc sử dụng muối thay thế (giảm natri, bổ sung kali) có tác dụng hạ huyết áp mạnh và giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân [6]. Muối thay thế đặc biệt có lợi cho người châu Á vốn có xu hướng nhạy cảm với muối và tiêu thụ nhiều natri trong khẩu phần [6].

Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2022 cũng cảnh báo muối thay thế có thể gây hại cho người mắc bệnh thận mạn hoặc toan hóa ống thận do nguy cơ tăng kali máu nghiêm trọng khi mức lọc cầu thận giảm [6]. Khuyến cáo năm 1999 từ Canada cho thấy việc hạn chế muối ăn là biện pháp bổ sung hoặc thay thế thuốc hạ áp [7]. Ở người bình thường, huyết áp tâm thu chỉ giảm khiêm tốn 1 mm Hg cho mỗi 100 mmol natri giảm bớt hàng ngày [7]. Đối với người cao huyết áp, việc hạn chế muối ăn mang lại hiệu quả rõ rệt nhất ở nhóm người trên 44 tuổi [7].

Bên cạnh đó, natri ẩn trong các chế phẩm y tế cũng cần được lưu ý. Đơn cử, thuốc sủi bọt paracetamol thường chứa muối natri (bicarbonate, carbonate hoặc citrate) làm tá dược tạo sủi [8]. Lượng natri này bị nghi ngờ có thể cản trở việc kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân tăng huyết áp, dẫn tới các thử nghiệm lâm sàng theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ để đánh giá an toàn [8].

Hiểu lầm thường gặp về muối tre

Nhiều người tin rằng muối tre nung qua lửa đã hóa giải hết độc tính của natri nên ăn bao nhiêu cũng được. Đây là ngộ nhận nguy hiểm. Nhiệt lượng cao chỉ làm thay đổi một số tạp chất và khoáng chất vi lượng, còn cation natri vẫn giữ nguyên tác động giữ nước trong mạch máu [1].

Một số người bán còn quảng cáo muối tre chữa được bách bệnh, từ thanh lọc cơ thể đến tan mỡ thừa [5]. Thực tế, dùng muối liều cao chỉ gây nôn mửa, tiêu chảy cấp tính và rối loạn điện giải nặng [5]. Người tiêu dùng không nên đánh đồng các tác dụng kháng viêm trong ống nghiệm hoặc trên vết loét niêm mạc miệng với việc chữa bệnh huyết áp [2, 8].

Nhóm người cần thận trọng

Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp tuyệt đối không dùng muối tre để thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ. Nạp thêm muối tre đồng nghĩa với việc nạp thêm natri, khiến huyết áp dao động nguy hiểm.

Bệnh nhân suy thận mạn tính, bệnh tim mạch hoặc người có chức năng đào thải natri kém cần đặc biệt cẩn trọng. Trường hợp người có bệnh thận mạn bị tăng natri máu nặng do dùng lượng lớn muối theo mẹo dân gian suốt 3 tháng đã từng được ghi nhận trong y văn [5]. Ngay cả người trẻ khỏe mạnh cũng phải tránh xa trào lưu uống muối nồng độ cao [5].

Lời khuyên tiêu dùng và chăm sóc sức khỏe

Nếu yêu thích hương vị của muối tre nung, bạn chỉ nên xem nó như một loại gia vị nêm nếm thông thường trong bữa ăn. Liều lượng sử dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt theo khuyến nghị hạn chế muối chung cho sức khỏe tim mạch [7]. Không pha muối tre vào nước để uống thanh lọc hay giảm cân [5].

Muối tre phát huy hiệu quả tốt nhất ở dạng dung dịch súc miệng hỗ trợ giảm viêm loét miệng hoặc kem đánh răng vệ sinh bề mặt men răng [7, 8]. Với việc điều hòa huyết áp, lối sống giảm muối tổng thể và tuân thủ thuốc hạ áp theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa vẫn là con đường an toàn, hiệu quả và duy nhất được khoa học xác nhận.